Previous Verse
Next Verse

Shloka 104

भारभृत्‌ कथितो योगी योगीश: सर्वकामद: । आश्रम: श्रमण: क्षाम: सुपर्णो वायुवाहन:,८४७ भारभृत्‌-शेषनाग आदिके रूपमें पृथ्वीका भार उठानेवाले और अपने भक्तोंके योगक्षेमरूप भारको वहन करनेवाले, ८४८ कथित:-वेद-शास्त्र और महापुरुषोंद्वारा जिनके गुण, प्रभाव, ऐश्वर्य और स्वरूपका बारंबार कथन किया गया है, ऐसे सबके द्वारा वर्णित, ८४९ योगी-नित्य समाधियुक्त, ८५० योगीश:-समस्त योगियोंके स्वामी, ८५१ सर्वकामद:- समस्त कामनाओंको पूर्ण करनेवाले, ८५२ आश्रम:-सबको विश्राम देनेवाले, ८५३ श्रमण:-दुष्टोंको संतप्त करनेवाले, ८५४ क्षाम:-प्रलयकालमें सब प्रजाका क्षय करनेवाले, ८५५ सुपर्ण:-वेदरूप सुन्दर पत्तोंवाले (संसारवृक्षस्वरूप), ८५६ वायुवाहन:-वायुको गमन करनेके लिये शक्ति देनेवाले

bhārabhṛt kathito yogī yogīśaḥ sarvakāmadāḥ | āśramaḥ śramaṇaḥ kṣāmaḥ suparṇo vāyuvāhanaḥ ||

Bhīṣma berkata: Baginda disebut Pemikul Beban—yang sering diperkatakan dalam wahyu suci; seorang yogin, Tuhan segala yogin, pemenuh segala hajat. Baginda ialah tempat berlindung yang memberi rehat; pertapa yang menghukum orang durjana; kuasa yang membawa peleraian pada akhir zaman; yang bersayap indah bagaikan pohon berdaun Veda; dan penggerak yang mengurniai angin sendiri daya untuk bergerak.

भारभृत्bearer of the burden
भारभृत्:
Karta
TypeNoun/Adjective
Rootभारभृत् (भार + भृत्)
FormMasculine, Nominative, Singular
कथितःdescribed / spoken of
कथितः:
Karta
TypeAdjective
Rootकथित (√कथ्)
FormMasculine, Nominative, Singular
योगीyogi
योगी:
Karta
TypeNoun
Rootयोगिन्
FormMasculine, Nominative, Singular
योगीशःlord of yogis
योगीशः:
Karta
TypeNoun
Rootयोगीश (योगिन् + ईश)
FormMasculine, Nominative, Singular
सर्वकामदःgiver of all desires
सर्वकामदः:
Karta
TypeNoun/Adjective
Rootसर्वकामद (सर्व + काम + द)
FormMasculine, Nominative, Singular
आश्रमःresting-place / refuge
आश्रमः:
Karta
TypeNoun
Rootआश्रम
FormMasculine, Nominative, Singular
श्रमणःascetic / one who strives
श्रमणः:
Karta
TypeNoun/Adjective
Rootश्रमण
FormMasculine, Nominative, Singular
क्षामःemaciated / wan
क्षामः:
Karta
TypeAdjective
Rootक्षाम
FormMasculine, Nominative, Singular
सुपर्णःhaving beautiful wings/leaves; Garuḍa
सुपर्णः:
Karta
TypeNoun/Adjective
Rootसुपर्ण (सु + पर्ण)
FormMasculine, Nominative, Singular
वायुवाहनःwhose vehicle is the wind / wind-borne
वायुवाहनः:
Karta
TypeNoun/Adjective
Rootवायुवाहन (वायु + वाहन)
FormMasculine, Nominative, Singular

भीष्म उवाच

B
Bhishma (speaker)
S
Shesha-naga (implied by bhārabhṛt in the Gita Press gloss)
V
Vayu (wind, as a cosmic force)
P
Pralaya (cosmic dissolution, as an event/state)