Next Verse

Shloka 1

अड-#-#क+ एकोनपज्चाशर्दाधिकशततमो< ध्याय: श्रीविष्णुसहसत्रनामस्तोत्रम्‌ (यस्य स्मरणमात्रेण जन्मसंसारबन्धनात्‌ । विमुच्यते नमस्तस्मै विष्णवे प्रभविष्णवे ।। जिनके स्मरण करनेमात्रसे मनुष्य जन्म-मृत्यु-रूप संसारबन्धनसे मुक्त हो जाता है, सबकी उत्पत्तिके कारणभूत उन भगवान्‌ विष्णुको नमस्कार है ।। नम: समस्तभूतानामादिभूताय भूभृते । अनेकरूपरूपाय विष्णवे प्रभविष्णवे ।।) सम्पूर्ण प्राणियोंक आदिभूत, पृथ्वीकों धारण करनेवाले, अनेक रूपधारी और सर्वसमर्थ भगवान्‌ विष्णुको प्रणाम है ।। वैशम्पायन उवाच श्रुत्वा धर्मानशेषेण पावनानि च सर्वश: । युधिष्ठटिर: शान्तनवं पुनरेवाभ्यभाषत,वैशम्पायनजी कहते हैं--राजन्‌! धर्मपुत्र राजा युधिष्ठिरने सम्पूर्ण विधिरूप धर्म तथा पापोंका क्षय करनेवाले धर्म-रहस्योंको सब प्रकार सुनकर शान्तनुपुत्र भीष्मसे फिर पूछा

vaiśampāyana uvāca: śrutvā dharmān aśeṣeṇa pāvanāni ca sarvaśaḥ | yudhiṣṭhiraḥ śāntanavaṃ punar evābhyabhāṣata ||

Vaiśampāyana berkata: Setelah mendengar sepenuhnya ajaran-ajaran dharma, beserta prinsip-prinsip penyuci yang menghapus dosa dalam segala cara, Raja Yudhiṣṭhira, putera Dharma, sekali lagi berbicara kepada Bhīṣma, putera Śāntanu, untuk bertanya.

वैशम्पायनःVaishampayana
वैशम्पायनः:
Karta
TypeNoun
Rootवैशम्पायन
FormMasculine, Nominative, Singular
उवाचsaid
उवाच:
TypeVerb
Rootवच्
FormPerfect, Third, Singular
श्रुत्वाhaving heard
श्रुत्वा:
TypeVerb
Rootश्रु
Formक्त्वा (absolutive/gerund)
धर्मान्duties/laws (dharmas)
धर्मान्:
Karma
TypeNoun
Rootधर्म
FormMasculine, Accusative, Plural
अशेषेणentirely, without remainder
अशेषेण:
TypeIndeclinable
Rootअशेष
पावनानिpurifying (things/teachings)
पावनानि:
Karma
TypeAdjective
Rootपावन
FormNeuter, Accusative, Plural
and
:
TypeIndeclinable
Root
सर्वशःin every way, wholly
सर्वशः:
TypeIndeclinable
Rootसर्वशस्
युधिष्ठिरःYudhishthira
युधिष्ठिरः:
Karta
TypeNoun
Rootयुधिष्ठिर
FormMasculine, Nominative, Singular
शान्तनवम्the son of Shantanu (Bhishma)
शान्तनवम्:
Karma
TypeNoun
Rootशान्तनव
FormMasculine, Accusative, Singular
पुनःagain
पुनः:
TypeIndeclinable
Rootपुनः
एवindeed, just
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
अभ्यभाषतaddressed, spoke to
अभ्यभाषत:
TypeVerb
Rootभाष्
FormImperfect, Third, Singular

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
Y
Yudhiṣṭhira
B
Bhīṣma (Śāntanava)
Ś
Śāntanu

Educational Q&A

Ethical learning is not merely theoretical: after hearing dharma in its entirety, one should return with focused questions to clarify practice. The verse highlights dharma as intrinsically purifying (pāvana) and portrays sincere inquiry as part of righteous conduct.

Vaiśampāyana narrates that Yudhiṣṭhira, having listened to Bhīṣma’s extensive discourse on dharma and purifying teachings, speaks to him again—setting up the next request, traditionally leading into the teaching connected with the Viṣṇu-sahasranāma.