Previous Verse
Next Verse

Shloka 28

Śakuntalā’s Satya-Discourse and the Recognition of Bharata (शकुन्तला–सत्योपदेशः; भरतप्रतिग्रहः)

केचित्‌ तत्र नरव्याप्रैरभक्ष्यन्त बुभुक्षितै: । केचिदग्निमथोत्पाद्य संसाध्य च वनेचरा:,वहाँ कितने ही व्याप्र-स्वभावके नृशंस जंगली मनुष्य भूखे होनेके कारण कुछ मृगोंको कच्चे ही चबा गये। कितने ही वनमें विचरनेवाले व्याध वहाँ आग जलाकर मांस पकानेकी अपनी रीतिके अनुसार मांसको कूट-कूटकर राँधने और खाने लगे। उस वनमें कितने ही बलवान्‌ और मतवाले हाथी अस्त्र-शस्त्रोंके आघातसे क्षत-विक्षत होकर सूँड़को समेटे हुए भयके मारे वेगपूर्वक भाग रहे थे। उस समय उनके घावोंसे बहुत-सा रक्त बह रहा था और वे मल-मूत्र करते जाते थे

kecit tatra naravyāprair abhakṣyanta bubhukṣitaiḥ | kecid agnim athotpādya saṃsādhya ca vane-carāḥ ||

Vaiśampāyana berkata: Ada yang di sana, didorong lapar dan berwatak buas seperti harimau, mula memakan apa yang tidak patut dimakan. Yang lain—penghuni rimba—mula-mula menyalakan api, lalu setelah disediakan, memasak makanan di belantara menurut adat kebiasaan mereka. Adegan ini menegaskan bahawa apabila tertib runtuh, lapar dan takut boleh menolak manusia kepada kebrutalan dan menjauhkannya daripada pengekangan diri.

केचित्some (people)
केचित्:
Karta
TypePronoun
Rootक-चित् (प्रातिपदिक: क + चित्)
FormMasculine, Nominative, Plural
तत्रthere
तत्र:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootतत्र
नरव्याघ्रैःby/with man-tigers (fierce men)
नरव्याघ्रैः:
Karana
TypeNoun
Rootनरव्याघ्र (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Instrumental, Plural
अभक्ष्यन्तthey ate/devoured
अभक्ष्यन्त:
TypeVerb
Rootभक्ष् (धातु)
FormImperfect (Laṅ), 3rd, Plural, Parasmaipada
बुभुक्षितैःby the hungry
बुभुक्षितैः:
Karana
TypeAdjective
Rootबुभुक्षित (कृदन्त; √भुज्/भुक्ष् → desiderative sense 'to want to eat')
FormMasculine, Instrumental, Plural
केचित्some (others)
केचित्:
Karta
TypePronoun
Rootक-चित् (प्रातिपदिक: क + चित्)
FormMasculine, Nominative, Plural
अग्निम्fire
अग्निम्:
Karma
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Accusative, Singular
अथthen/and
अथ:
TypeIndeclinable
Rootअथ
उत्पाद्यhaving produced/kindled
उत्पाद्य:
TypeVerb
Rootउत् + √पद्/√पाद् (कृदन्त; ल्यप्)
FormAbsolutive (ल्यप्/क्त्वान्त), Parasmaipada (sense)
संसाध्यhaving prepared/accomplished
संसाध्य:
TypeVerb
Rootसम् + √साध् (कृदन्त; ल्यप्)
FormAbsolutive (ल्यप्/क्त्वान्त)
and
:
TypeIndeclinable
Root
वनेचराःforest-dwellers/roamers
वनेचराः:
Karta
TypeNoun
Rootवनेचर (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Plural

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
F
forest (vana)
F
fire (agni)
F
forest-dwellers/hunters (vane-carāḥ)

Educational Q&A

The verse highlights how extreme hunger and breakdown of social order can erode dharmic restraint: some become brutal and transgressive, while others follow a more regulated, customary method of preparing food—suggesting that even in hardship, discipline and norms can persist.

Vaiśampāyana describes a chaotic forest scene: starving, savage men eat indiscriminately, while other forest-roamers kindle fire and cook in their usual manner, portraying the harshness and disorder prevailing in that setting.