Previous Verse
Next Verse

Shloka 159

आदि पर्व, अध्याय 67 — गान्धर्वविवाह-समयः

Duḥṣanta–Śakuntalā: Gandharva Marriage and Succession Condition

सर्वलक्षणसम्पूर्णा वैदूर्यमणिसंनिभा । पज्चानां पुरुषेन्द्राणां चित्तप्रमथनी रह:,वह समस्त शुभ लक्षणोंसे सम्पन्न तथा वैदूर्य मणिके समान कान्तिमती थी। एकान्तमें रहकर वह पाँचों पुरुषप्रवर पाण्डवोंके मनको मुग्ध किये रहती थी

sarvalakṣaṇasampūrṇā vaidūryamaṇisaṃnibhā | pañcānāṃ puruṣendrāṇāṃ cittapramathanī rahaḥ ||

Vaiśampāyana berkata: Dia lengkap dengan segala tanda keberuntungan, bersinar seperti permata mata kucing (vaidūrya). Dalam kesunyian, dia sentiasa memikat dan menggetarkan hati lima lelaki terunggul—para putera Pāṇḍava.

सर्वलक्षणसम्पूर्णाcomplete with all auspicious marks
सर्वलक्षणसम्पूर्णा:
Karta
TypeAdjective
Rootसर्व-लक्षण-सम्पूर्ण
FormFeminine, Nominative, Singular
वैदूर्यमणिसंनिभाresembling a vaidūrya gem
वैदूर्यमणिसंनिभा:
Karta
TypeAdjective
Rootवैदूर्य-मणि-संनिभ
FormFeminine, Nominative, Singular
पञ्चानाम्of five
पञ्चानाम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootपञ्च
FormMasculine, Genitive, Plural
पुरुषेन्द्राणाम्of the best of men (kings among men)
पुरुषेन्द्राणाम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootपुरुषेन्द्र
FormMasculine, Genitive, Plural
चित्तप्रमथनीone who agitates/steals the mind
चित्तप्रमथनी:
Karta
TypeAdjective
Rootचित्त-प्रमथनिन्
FormFeminine, Nominative, Singular
रहःin secret, privately
रहः:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootरहस्
Formtrue

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
P
Pāṇḍavas (five brothers)
V
Vaidūrya-maṇi (cat’s-eye gem)

Educational Q&A

The verse highlights how outward excellence and private proximity can powerfully sway the mind, suggesting an ethical caution: attachment and fascination arise easily and can influence judgment, especially among even the greatest persons.

Vaiśampāyana describes a woman of extraordinary auspicious beauty, likened to the shining vaidūrya gem, who—while living privately—captivates the hearts of the five Pāṇḍava princes.