Previous Verse
Next Verse

Shloka 53

Ādi-parva Adhyāya 132 — Duryodhana’s Instructions to Purocana at Vāraṇāvata

Lākṣāgṛha Planning

पूजयित्वा ततो द्रोणं विधिवत्‌ स निषादज: । निवेद्य शिष्यमात्मानं तस्थौ प्राउ्जलिरग्रत:,फिर उस निषादकुमारने अपनेको शिष्यरूपसे उनके चरणोंमें समर्पित करके गुरु द्रोणकी विधिपूर्वक पूजा की और हाथ जोड़कर उनके सामने खड़ा हो गया

pūjayitvā tato droṇaṃ vidhivat sa niṣādajaḥ | nivedya śiṣyam ātmānaṃ tasthau prāñjalir agrataḥ ||

Vaiśampāyana berkata: Kemudian putera Niṣāda itu memuliakan Droṇa menurut adat dan upacara yang wajar. Setelah menyerahkan dirinya sebagai murid, dia berdiri di hadapan gurunya dengan tangan dirapatkan—gambaran kerendahan hati dan pencarian ilmu yang berdisiplin, di mana kesetiaan kepada pembelajaran dinyatakan melalui adab hormat kepada guru.

पूजयित्वाhaving worshipped
पूजयित्वा:
TypeVerb
Rootपूज् (धातु)
Formक्त्वा (absolutive/gerund), कर्तरि
ततःthen; thereafter
ततः:
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
द्रोणम्Drona (as object)
द्रोणम्:
Karma
TypeNoun
Rootद्रोण (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Accusative, Singular
विधिवत्according to rule; duly
विधिवत्:
TypeIndeclinable
Rootविधिवत् (अव्यय)
सःhe
सः:
Karta
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular
निषादजःthe son of a Niṣāda (Ekalavya)
निषादजः:
Karta
TypeNoun
Rootनिषादज (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular
निवेद्यhaving offered; having presented
निवेद्य:
TypeVerb
Rootनि + विद् (धातु) / निवेदय् (णिजन्त-धातु)
Formल्यप् (absolutive/gerund), कर्तरि
शिष्यम्as a disciple; (himself as) disciple
शिष्यम्:
Karma
TypeNoun
Rootशिष्य (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Accusative, Singular
आत्मानम्himself
आत्मानम्:
Karma
TypeNoun
Rootआत्मन् (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Accusative, Singular
तस्थौstood
तस्थौ:
TypeVerb
Rootस्था (धातु)
Formलिट् (perfect), 3rd, Singular, परस्मैपद
प्राञ्जलिःwith joined hands
प्राञ्जलिः:
Karta
TypeAdjective
Rootप्राञ्जलि (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular
अग्रतःin front; before (him)
अग्रतः:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootअग्रतः (अव्यय)

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
D
Droṇa
N
Niṣāda-born youth (Ekalavya)

Educational Q&A

The verse highlights the ethical ideal of approaching learning with humility and proper conduct: a seeker honors the teacher according to established norms (vidhivat) and offers himself as a disciple, signaling readiness for discipline, service, and instruction within the guru–śiṣya framework.

The Niṣāda-born youth (Ekalavya) formally approaches Droṇa, performs due honor, declares himself a disciple, and stands before him with folded hands, seeking acceptance and instruction.