Previous Verse
Next Verse

Shloka 52

Tīrtha-māhātmya and Rudra’s Samanvaya Teaching

Maṅkaṇaka Episode

इत्याभाष्य मुनिश्रेष्ठं स रुद्रः किल विश्वदृक् / आस्थाय परमं भावं ननर्त जगतो हरः

ityābhāṣya muniśreṣṭhaṃ sa rudraḥ kila viśvadṛk / āsthāya paramaṃ bhāvaṃ nanarta jagato haraḥ

Setelah demikian bertitah kepada resi yang paling utama, Rudra—Yang Maha Melihat—lalu memasuki keadaan tertinggi yang suci, dan menari sebagai Hara, Tuhan alam semesta.

itithus
iti:
Sambandha (सम्बन्ध/quotative marker)
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
FormNipāta (निपात), quotative particle; indeclinable
ābhāṣyahaving addressed
ābhāṣya:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootā√bhāṣ (धातु)
FormKtvānta (क्त्वान्त) absolutive/gerund; having spoken/addressed
muniśreṣṭhamthe best of sages
muniśreṣṭham:
Karma (कर्म/direct object)
TypeNoun
Rootmuni + śreṣṭha (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga (masc), Dvitīyā vibhakti (accusative/2nd), Ekavacana (singular); tatpuruṣa: munīnām śreṣṭhaḥ
saḥhe
saḥ:
Karta (कर्ता/subject)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Prathamā (nominative/1st), Ekavacana; pronoun
rudraḥRudra
rudraḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootrudra (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Prathamā, Ekavacana
kilaindeed / it is said
kila:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootkila (अव्यय)
FormNipāta; emphatic/hearsay particle
viśvadṛkall-seeing
viśvadṛk:
Viśeṣaṇa (विशेषण of rudraḥ)
TypeAdjective
Rootviśva + dṛś (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Prathamā, Ekavacana; tatpuruṣa: viśvaṃ paśyati iti (one who sees all)
āsthāyahaving assumed
āsthāya:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootā√sthā (धातु)
FormKtvānta (क्त्वान्त) absolutive; having assumed/taken up
paramamsupreme
paramam:
Viśeṣaṇa (विशेषण of bhāvam)
TypeAdjective
Rootparama (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga/napuṃsaka usage; here agreeing with bhāvam: Puṃliṅga, Dvitīyā, Ekavacana
bhāvamstate / disposition
bhāvam:
Karma (कर्म/object of āsthāya)
TypeNoun
Rootbhāva (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Dvitīyā, Ekavacana
nanartadanced
nanarta:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√nṛt (धातु)
FormLaṅ-lakāra (लङ्, imperfect/past), Prathama-puruṣa (3rd person), Ekavacana; parasmaipada
jagataḥof the world
jagataḥ:
Sambandha (सम्बन्ध/genitive)
TypeNoun
Rootjagat (प्रातिपदिक)
FormNapuṃsakaliṅga (neuter), Ṣaṣṭhī vibhakti (genitive/6th), Ekavacana
haraḥHara (Śiva)
haraḥ:
Karta (कर्ता/apposition to rudraḥ)
TypeNoun
Roothara (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Prathamā, Ekavacana

Narrator (Purāṇic narrator describing Rudra’s action after speaking to a great sage)

Primary Rasa: adbhuta

Secondary Rasa: raudra

R
Rudra
H
Hara
M
Muniśreṣṭha (foremost sage)

FAQs

By portraying Rudra as viśvadṛk (all-seeing) who enters parama-bhāva (the supreme state), the verse points to a consciousness that transcends ordinary mind and becomes the universal witness—an Upaniṣadic marker of the Supreme Self.

The key yogic idea is āsthāya paramaṃ bhāvam—entering a highest inner state. In a Pāśupata-leaning reading, this indicates absorption (samāveśa/samādhi-like exaltation) where divine awareness overflows into sacred action, here symbolized by Rudra’s dance.

While the verse centers on Rudra/Hara, Kurma Purana’s broader synthesis treats such divine supremacy as compatible with Viṣṇu’s cosmic lordship; the “supreme state” language supports a non-competitive, unitary view of īśvaratva (divine sovereignty) across Śiva and Viṣṇu.