Previous Verse
Next Verse

Shloka 13

Sūrya’s Celestial Car: Ādityas, Ṛṣis, Gandharvas, Apsarases, Nāgas, and the Two-Month Cosmic Cycle

चित्रसेनस्तथोर्णायुर्धृतराष्ट्रो द्विजोत्तमाः / सूर्यवर्चा द्वादशैते गन्धर्वा गायतां वराः / गायन्ति विविधैर्गानैर्भानुं षड्जादिभिः क्रमात्

citrasenastathorṇāyurdhṛtarāṣṭro dvijottamāḥ / sūryavarcā dvādaśaite gandharvā gāyatāṃ varāḥ / gāyanti vividhairgānairbhānuṃ ṣaḍjādibhiḥ kramāt

Citraseṇa, Orṇāyu, Dhṛtarāṣṭra dan Sūryavarcā—wahai yang terbaik antara para dwija—dua belas Gandharva ini, yang terunggul dalam nyanyian, memuji Bhānu (Surya) dengan pelbagai lagu, menurut tertib nada bermula dari Ṣaḍja.

चित्रसेनःCitrasena (name)
चित्रसेनः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootचित्र (प्रातिपदिक) + सेन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारय (name)
तथाalso
तथा:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय (adverb)
उर्णायुःUrṇāyu (name)
उर्णायुः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootउर्णा (प्रातिपदिक) + आयुस्/आयु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष (name)
धृतराष्ट्रःDhṛtarāṣṭra (name)
धृतराष्ट्रः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootधृत (कृदन्त; √धृ, क्त) + राष्ट्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष (name): धृतं राष्ट्रं येन
द्विजोत्तमाःO best of the twice-born
द्विजोत्तमाः:
Sambodhana (सम्बोधन/Vocative)
TypeNoun
Rootद्विज (प्रातिपदिक) + उत्तम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुष: द्विजानाम् उत्तमाः; संबोधनार्थे (vocative sense)
सूर्यवर्चाःSūryavarcā (name)
सूर्यवर्चाः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootसूर्य (प्रातिपदिक) + वर्चस् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष (name)
द्वादशtwelve
द्वादश:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootद्वादश (संख्या-प्रातिपदिक)
Formसंख्यावाचक विशेषण; प्रथमा-बहुवचनार्थे (agreeing with ‘एते’)
एतेthese
एते:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; सर्वनाम
गन्धर्वाःGandharvas
गन्धर्वाः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootगन्धर्व (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
गायताम्(you) sing / may you sing
गायताम्:
Kriya (क्रिया/Predicate)
TypeVerb
Root√गै (धातु)
Formलोट्-लकार (Imperative/benedictive sense), मध्यम-पुरुष (2nd person), बहुवचन; परस्मैपद; ‘(you) sing’ / ‘may (you) sing’
वराःexcellent
वराः:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootवर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; विशेषण (qualifying ‘गन्धर्वाः’)
गायन्तिthey sing
गायन्ति:
Kriya (क्रिया/Predicate)
TypeVerb
Root√गै (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथम-पुरुष, बहुवचन; परस्मैपद
विविधैःwith various
विविधैः:
Karana (करण/Instrument)
TypeAdjective
Rootविविध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental), बहुवचन; विशेषण (qualifying ‘गानैः’)
गानैःsongs
गानैः:
Karana (करण/Instrument)
TypeNoun
Rootगान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन
भानुम्the Sun (Bhānu)
भानुम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootभानु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन
षड्जादिभिःwith ṣaḍja and other notes
षड्जादिभिः:
Karana (करण/Instrument)
TypeNoun
Rootषड्ज (प्रातिपदिक) + आदि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन; तत्पुरुष: षड्ज-आदि-स्वरैः (with notes like ṣaḍja etc.)
क्रमात्in order, successively
क्रमात्:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण/Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootक्रम (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभावार्थे तसिल्-प्रत्ययान्त अव्यय (ablatival adverb): ‘in sequence’

Narrator (Purana narrator describing the retinue that praises Surya; addressed to a Brahmin as 'dvijottama')

Primary Rasa: adbhuta

Secondary Rasa: shanta

C
Citraseṇa
O
Orṇāyu
D
Dhṛtarāṣṭra
S
Sūryavarcā
G
Gandharvas
B
Bhānu (Surya)
Ṣaḍja (musical note)

FAQs

Indirectly: it presents cosmic harmony through ordered sound (ṣaḍjaādi svara) offered to the Sun, implying that the universe is sustained by intelligible order (ṛta) and that devotion aligns the individual with that higher, sustaining principle.

The verse emphasizes nāda-upāsanā in a devotional form—contemplative alignment through sacred sound and disciplined order (kramāt). While not a technical Pāśupata-Yoga instruction, it supports the broader Purāṇic theme that regulated praise and focused attention purify the mind.

Not explicitly; it focuses on Surya worship. Within the Kurma Purana’s synthetic theology, such stuti to a cosmic deity can be read as honoring a manifestation of the one supreme Lord revered through both Shaiva and Vaishnava lenses.