Previous Verse
Next Verse

Kurma Purana — Purva Bhaga, Shloka 52

Prākṛta Sṛṣṭi and Pralaya: From Pradhāna to Brahmāṇḍa; Trimūrti Samanvaya

अन्तकाले स्वयं देवः सर्वात्मा परमेश्वरः / तमोगुणं समाश्रित्य रुद्रः संहरते जगत्

antakāle svayaṃ devaḥ sarvātmā parameśvaraḥ / tamoguṇaṃ samāśritya rudraḥ saṃharate jagat

Pada saat pralaya, Tuhan itu sendiri—Diri bagi segala yang wujud, Penguasa Tertinggi—mengambil naungan guṇa tamas lalu menjadi Rudra dan menarik kembali alam semesta.

अन्तकालेat the end-time
अन्तकाले:
Adhikarana (अधिकरण/Locative)
TypeNoun
Rootअन्तकाल (प्रातिपदिक; अन्त+काल)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; तत्पुरुषः (अन्तस्य कालः)
स्वयम्himself
स्वयम्:
Sambandha (सम्बन्ध/adverbial)
TypeIndeclinable
Rootस्वयम् (अव्यय)
Formअव्यय; आत्मनः-प्रत्ययार्थ (by himself)
देवःthe god
देवः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
सर्वात्माthe soul of all
सर्वात्मा:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootसर्वात्मन् (प्रातिपदिक; सर्व+आत्मन्)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुषः (सर्वस्य आत्मा)
परमेश्वरःthe supreme Lord
परमेश्वरः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootपरमेश्वर (प्रातिपदिक; परम+ईश्वर)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारयः (परमः ईश्वरः)
तमोगुणम्the tamas quality
तमोगुणम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootतमोगुण (प्रातिपदिक; तमस्+गुण)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुषः (तमसः गुणः)
समाश्रित्यhaving resorted to
समाश्रित्य:
Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया/gerundial)
TypeVerb
Rootसम्+आ+आश्रि (धातु)
Formक्त्वा (absolutive/gerund), अव्ययभाव; पूर्वकालिक क्रिया (having fully resorted to)
रुद्रःRudra
रुद्रः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootरुद्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
संहरतेwithdraws/destroys
संहरते:
Kriya (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Rootसम्+हृ (धातु)
Formलट्, प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद
जगत्the world
जगत्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootजगत् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

Narrator/Teacher voice within the Purāṇic discourse (doctrinal exposition on the Lord’s guṇa-based cosmic functions)

Primary Rasa: raudra

Secondary Rasa: shanta

P
Parameśvara
R
Rudra
T
Tamo-guṇa

FAQs

It identifies the Supreme Lord as sarvātmā—the indwelling Self of all—who remains one reality while manifesting different cosmic roles, including dissolution.

The verse supports a Yogic insight central to Purāṇic Yoga: contemplate the guṇas as functional powers of Īśvara and cultivate vairāgya (detachment) by seeing creation and dissolution as divine processes rather than personal loss.

It presents Rudra as a form/function assumed by the Supreme Lord, expressing a non-sectarian synthesis where Śiva (Rudra) represents the Lord’s saṃhāra-śakti rather than a separate ultimate.