Previous Verse
Next Verse

Shloka 20

Dvīpa-Varṣa Vibhāga and the Priyavrata–Agnīdhra Lineage

Cosmic Geography and Royal Succession

उष्णस्तृतीयः संप्रोक्तश्चतुर्थः प्रवरः स्मृतः / अन्धकारो मुनिश्चैव दुन्दुभिश्चैव सप्तमः / तेषां स्वनामभिर्देशाः क्रौञ्चद्वीपाश्रयाः शुभाः

uṣṇastṛtīyaḥ saṃproktaścaturthaḥ pravaraḥ smṛtaḥ / andhakāro muniścaiva dundubhiścaiva saptamaḥ / teṣāṃ svanāmabhirdeśāḥ krauñcadvīpāśrayāḥ śubhāḥ

Yang ketiga dinyatakan bernama Uṣṇa; yang keempat dikenang sebagai Pravara. Andhakāra dan Muni juga demikian, dan Dundubhi sebagai yang ketujuh. Di Krauñcadvīpa terdapat wilayah-wilayah bertuah yang menyandang nama-nama mereka sendiri.

उष्णःUṣṇa
उष्णः:
कर्ता (Karta/कर्ता)
TypeNoun
Rootउष्ण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; (नाम)
तृतीयःthe third
तृतीयः:
विशेषण (Viśeṣaṇa/विशेषण)
TypeAdjective
Rootतृतीय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (ordinal)
संप्रोक्तःis declared
संप्रोक्तः:
विधेय/कर्मणि-भाव (Predicate/कर्मणि)
TypeVerb
Rootसम् + प्र + वच् (धातु)
Formकृदन्त—क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
चतुर्थःthe fourth
चतुर्थः:
विशेषण (Viśeṣaṇa/विशेषण)
TypeAdjective
Rootचतुर्थ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (ordinal)
प्रवरःPravara
प्रवरः:
कर्ता (Karta/कर्ता)
TypeNoun
Rootप्रवर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; (नाम)
स्मृतःis remembered/counted
स्मृतः:
विधेय/कर्मणि-भाव (Predicate/कर्मणि)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु)
Formकृदन्त—क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
अन्धकारःAndhakāra
अन्धकारः:
कर्ता (Karta/कर्ता)
TypeNoun
Rootअन्धकार (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; (नाम)
मुनिःMuni
मुनिः:
कर्ता (Karta/कर्ता)
TypeNoun
Rootमुनि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; (नाम)
and
:
समुच्चय (Conjunction/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (conjunction)
एवindeed
एव:
अवधारण (Emphasis/अवधारण)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारण (emphatic particle)
दुन्दुभिःDundubhi
दुन्दुभिः:
कर्ता (Karta/कर्ता)
TypeNoun
Rootदुन्दुभि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; (नाम)
and
:
समुच्चय (Conjunction/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (conjunction)
एवindeed
एव:
अवधारण (Emphasis/अवधारण)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारण (emphatic particle)
सप्तमःthe seventh
सप्तमः:
विशेषण (Viśeṣaṇa/विशेषण)
TypeAdjective
Rootसप्तम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (ordinal)
तेषाम्of them
तेषाम्:
षष्ठी-सम्बन्ध (Sambandha/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी, बहुवचन; सर्वनाम
स्व-नामभिःby their own names
स्व-नामभिः:
करण (Karaṇa/करण)
TypeNoun
Rootस्व (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + नामन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), बहुवचन; समासः—षष्ठी-तत्पुरुषः (स्वस्य नाम)
देशाःregions
देशाः:
कर्ता (Karta/कर्ता)
TypeNoun
Rootदेश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
क्रौञ्च-द्वीप-आश्रयाःsituated in Kraunca-dvīpa
क्रौञ्च-द्वीप-आश्रयाः:
विशेषण (Viśeṣaṇa/विशेषण)
TypeAdjective
Rootक्रौञ्च (प्रातिपदिक) + द्वीप (प्रातिपदिक) + आश्रय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषण; समासः—तत्पुरुषः (क्रौञ्चद्वीपम् आश्रयः येषाम्/आश्रिताः)
शुभाःauspicious
शुभाः:
विशेषण (Viśeṣaṇa/विशेषण)
TypeAdjective
Rootशुभ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषण

Sūta (narrating Purāṇic geography to the sages, in the conventional Purāṇa discourse frame)

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: adbhuta

K
Krauñcadvīpa
U
Uṣṇa
P
Pravara
A
Andhakāra
M
Muni
D
Dundubhi

FAQs

This verse is not an ātma-tattva teaching; it belongs to the Kurma Purana’s cosmographic section, listing named regions in Krauñcadvīpa. Its focus is sacred geography rather than direct metaphysics.

No explicit yoga practice is taught in this śloka. Indirectly, Purāṇic geography supports dharma by mapping the world as a divinely ordered field for pilgrimage, ritual duty, and disciplined life—foundations that later support yoga and devotion.

It does not directly address Śiva–Viṣṇu unity; it functions as a naming and mapping verse within dvīpa cosmology. The Kurma Purana’s synthesis appears more explicitly in its theological and yoga chapters, not in this geographic catalogue.