Previous Verse
Next Verse

Shloka 72

Mantrarāja-sādhana Prakāra & Tripurā/Lalitā–Kāmākṣī Tattva

Lalitopākhyāna Context

संवीक्ष्य सर्वजनता विशेषेण विसिस्मिये / तदा प्रभृति कल्याणी कामाक्षीत्यभिधामियात् / तदुच्चारणमात्रेण श्रीदेवी शं प्रयच्छति

saṃvīkṣya sarvajanatā viśeṣeṇa visismiye / tadā prabhṛti kalyāṇī kāmākṣītyabhidhāmiyāt / taduccāraṇamātreṇa śrīdevī śaṃ prayacchati

Tatkala seluruh manusia memandangnya, mereka amat terpesona. Sejak saat itu, Sang Kalyāṇī disebut “Kāmākṣī”; dan dengan menyebut nama itu sahaja, Śrī Devī menganugerahkan kesejahteraan dan berkat.

saṃvīkṣyahaving observed
saṃvīkṣya:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootsaṃ-√īkṣ (धातु)
FormAbsolutive/Gerund (क्त्वान्त/ल्यप्), indeclinable verbal form; ‘having looked at/observed’
sarva-janatāthe entire populace
sarva-janatā:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootsarva (प्रातिपदिक) + janatā (प्रातिपदिक)
FormFeminine (स्त्रीलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन); कर्मधारयः—‘सर्वा जनता’
viśeṣeṇaespecially
viśeṣeṇa:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootviśeṣa (प्रातिपदिक)
FormAdverbial instrumental (तृतीया-प्रयोगे अव्ययीभावार्थः); ‘especially’
visismiyemarvelled
visismiye:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootvi-√smi (धातु)
FormPerfect (लिट्), 3rd person (प्रथमपुरुष), Singular (एकवचन), Parasmaipada (परस्मैपद)
tadāthen
tadā:
Kālādhi karaṇa (कालाधिकरण)
TypeIndeclinable
Roottadā (अव्यय)
FormTemporal adverb (कालवाचक-अव्यय)
prabhṛtifrom then on
prabhṛti:
Apādāna (अपादान)
TypeIndeclinable
Rootprabhṛti (अव्यय)
FormPostposition/indeclinable meaning ‘from (that time) onwards’ (अपादानार्थक-अव्यय)
kalyāṇīthe auspicious lady
kalyāṇī:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootkalyāṇī (प्रातिपदिक)
FormFeminine (स्त्रीलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन)
kāmākṣīKāmākṣī
kāmākṣī:
Saṃjñā (संज्ञा)
TypeNoun
Rootkāma (प्रातिपदिक) + akṣī (प्रातिपदिक)
FormFeminine (स्त्रीलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन); षष्ठी-तत्पुरुषः—‘कामस्य अक्षी’ (name)
itithus
iti:
Vākyasaṃbandha (वाक्यसम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
FormQuotative particle (इति-प्रयोग)
abhidhāmdesignation/name
abhidhām:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootabhidhā (प्रातिपदिक)
FormFeminine (स्त्रीलिङ्ग), Accusative (2nd/द्वितीया), Singular (एकवचन); object of √yā in causative sense ‘to go by a name’
iyātshould be called / would bear (the name)
iyāt:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√yā (धातु)
FormOptative (विधिलिङ्), 3rd person (प्रथमपुरुष), Singular (एकवचन), Parasmaipada (परस्मैपद)
tad-uccāraṇa-mātreṇaby the mere utterance of that (name)
tad-uccāraṇa-mātreṇa:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + uccāraṇa (प्रातिपदिक) + mātra (प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Instrumental (3rd/तृतीया), Singular (एकवचन); तत्पुरुषः—‘तस्य उccāraṇasya mātram’ → ‘by mere utterance of that’
śrī-devīthe goddess Śrī
śrī-devī:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootśrī (प्रातिपदिक) + devī (प्रातिपदिक)
FormFeminine (स्त्रीलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन); कर्मधारयः—‘श्रीरूपा देवी’
śamwelfare, auspiciousness
śam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootśam (प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Accusative (2nd/द्वितीया), Singular (एकवचन)
prayacchatibestows
prayacchati:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootpra-√yam (धातु)
FormPresent (लट्), 3rd person (प्रथमपुरुष), Singular (एकवचन), Parasmaipada (परस्मैपद)