Next Verse

Shloka 1

Cintāmaṇi-gṛha Antara-kathana (Account of the Inner Chambers of the Cintāmaṇi Palace) — Lalitopākhyāna Context

इति श्रीब्रह्माण्डमहापुराणे उत्तरभागे हयग्रीवागस्त्यसंवादे ललितोपाख्याने चिन्तामणिगृहान्तरकथनं नाम षट्त्रिंशो ऽध्यायः हयग्रीव उवाच सर्वज्ञद्यन्तरालस्योपरिष्टात्कलशोद्भव / हस्तविंशतिरुन्नम्रं चतुर्नल्वप्रविस्तरम्

iti śrībrahmāṇḍamahāpurāṇe uttarabhāge hayagrīvāgastyasaṃvāde lalitopākhyāne cintāmaṇigṛhāntarakathanaṃ nāma ṣaṭtriṃśo 'dhyāyaḥ hayagrīva uvāca sarvajñadyantarālasyopariṣṭātkalaśodbhava / hastaviṃśatirunnamraṃ caturnalvapravistaram

Demikianlah, dalam Śrī Brahmāṇḍa Mahāpurāṇa bahagian utara, dalam dialog Hayagrīva–Agastya, dalam kisah Lalitā, terdapat bab ke-36 bernama “Huraian bahagian dalam Rumah Cintāmaṇi”. Hayagrīva bersabda: Wahai Kalaśodbhava (Agastya), di bahagian atas ruang dalam Sarvajñā itu, tingginya dua puluh hasta dan lebarnya empat nalva.

itithus
iti:
Sambandha (सम्बन्ध/quotative marker)
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
FormAvyaya; quotation/closure particle (इति-प्रयोग)
śrī-brahmāṇḍa-mahā-purāṇein the Śrī Brahmāṇḍa Mahāpurāṇa
śrī-brahmāṇḍa-mahā-purāṇe:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootśrī (प्रातिपदिक) + brahmāṇḍa (प्रातिपदिक) + mahā (प्रातिपदिक) + purāṇa (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Locative (7th/सप्तमी), Singular; compound used as text-title locus
uttara-bhāgein the latter section
uttara-bhāge:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootuttara (प्रातिपदिक) + bhāga (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Locative (7th/सप्तमी), Singular
hayagrīva-agastya-saṃvādein the dialogue of Hayagrīva and Agastya
hayagrīva-agastya-saṃvāde:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Roothayagrīva (प्रातिपदिक) + agastya (प्रातिपदिक) + saṃvāda (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Locative (7th/सप्तमी), Singular
lalita-upākhyānein the Lalitā narrative
lalita-upākhyāne:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootlalitā (प्रातिपदिक) + upākhyāna (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Locative (7th/सप्तमी), Singular
cintāmaṇi-gṛha-antara-kathanaṃthe account of the interior of the Cintāmaṇi palace
cintāmaṇi-gṛha-antara-kathanaṃ:
Karta (कर्ता/heading)
TypeNoun
Rootcintāmaṇi (प्रातिपदिक) + gṛha (प्रातिपदिक) + antara (प्रातिपदिक) + kathana (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Nominative (1st/प्रथमा), Singular; chapter-title noun
nāmanamed
nāma:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootnāman (प्रातिपदिक)
FormAvyaya; title-marker ‘named’ (नाम-प्रयोग)
ṣaṭ-triṃśaḥthirty-sixth
ṣaṭ-triṃśaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootṣaṭtriṃśat (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (1st/प्रथमा), Singular; ordinal sense ‘thirty-sixth’
adhyāyaḥchapter
adhyāyaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootadhyāya (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (1st/प्रथमा), Singular
hayagrīvaḥHayagrīva
hayagrīvaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roothayagrīva (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (1st/प्रथमा), Singular
uvācasaid
uvāca:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootvac (धातु)
FormPerfect (लिट्), Parasmaipada, 3rd Person (प्रथमपुरुष), Singular (एकवचन)
sarvajña-ādi-antara-alasyaof the inner enclosure/abode beginning with Sarvajña
sarvajña-ādi-antara-alasya:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootsarvajña (प्रातिपदिक) + ādi (अव्यय/प्रातिपदिक) + antara (प्रातिपदिक) + ālaya (प्रातिपदिक)
FormMasculine/Neuter (ālaya m.), Genitive (6th/षष्ठी), Singular; ‘of the inner abode beginning with Sarvajña’
upariṣṭātabove, on the upper side
upariṣṭāt:
Adhikaraṇa (अधिकरण/locative sense)
TypeIndeclinable
Rootupariṣṭāt (अव्यय)
FormAvyaya; adverb of place
kalaśa-udbhavaO Pot-born one (Agastya)
kalaśa-udbhava:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootkalaśa (प्रातिपदिक) + udbhava (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Vocative (8th/सम्बोधन), Singular; address to Agastya (‘born from the pot’)
hasta-viṃśatiḥtwenty cubits
hasta-viṃśatiḥ:
Pramāṇa (प्रमाण/measure)
TypeNoun
Roothasta (प्रातिपदिक) + viṃśati (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Nominative (1st/प्रथमा), Singular; measure-expression ‘twenty cubits’
unnamramraised/high (in height)
unnamram:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootud-nam (धातु) + ra (कृत् प्रत्यय) → unnamra (प्रातिपदिक)
FormPast participial adjective; Neuter, Accusative (2nd/द्वितीया), Singular; agreeing with implied ‘pramāṇam/āyatam’
catur-nalva-pravistaram(with) an extent of four nalvas
catur-nalva-pravistaram:
Pramāṇa (प्रमाण/measure)
TypeNoun
Rootcatur (प्रातिपदिक) + nalva (प्रातिपदिक; measure-unit) + pravistara (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative (2nd/द्वितीया), Singular; measure-expression ‘having breadth/extent of four nalvas’