Next Verse

Shloka 1

Mānasasṛṣṭi-varṇana (Account of Mind-born Creation) | मानससृष्टिवर्णनम्

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते पूर्वभागे द्वितीये ऽनुषङ्गपादे मानससृष्टिवर्णनं नामाष्टमो ऽध्यायः सूत उवाच रुद्रं धर्मं मनश्चैव रुचिं चैवाकृतिं तथा / पञ्च कर्तॄन् हि स तदा मनसा व्यसृजत्प्रभुः

iti śrībrahmāṇḍe mahāpurāṇe vāyuprokte pūrvabhāge dvitīye 'nuṣaṅgapāde mānasasṛṣṭivarṇanaṃ nāmāṣṭamo 'dhyāyaḥ sūta uvāca rudraṃ dharmaṃ manaścaiva ruciṃ caivākṛtiṃ tathā / pañca kartṝn hi sa tadā manasā vyasṛjatprabhuḥ

Demikian dalam Śrī Brahmāṇḍa Mahāpurāṇa, bahagian awal yang diucapkan Vāyu, pada anuṣaṅga-pāda kedua, bab kelapan bernama “Huraian Penciptaan Mental”. Sūta berkata: Ketika itu Sang Prabhu mencipta dengan minda lima pelaku—Rudra, Dharma, Manas, Ruci dan Ākṛti.

itithus
iti:
Avyaya (अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
FormQuotative particle (इति-प्रयोग)
śrī-brahmāṇḍein the revered Brahmāṇḍa (Purāṇa)
śrī-brahmāṇḍe:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootśrī (प्रातिपदिक) + brahmāṇḍa (प्रातिपदिक)
FormKarmadhāraya (कर्मधारय) compound (honorific); Neuter (नपुंसकलिङ्ग), Locative (7 विभक्ति), Singular (एकवचन)
mahā-purāṇein the great Purāṇa
mahā-purāṇe:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootmahā (प्रातिपदिक) + purāṇa (प्रातिपदिक)
FormKarmadhāraya (कर्मधारय) compound; Neuter (नपुंसकलिङ्ग), Locative (7 विभक्ति), Singular (एकवचन)
vāyu-proktespoken by Vāyu
vāyu-prokte:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootvāyu (प्रातिपदिक) + prokta (कृदन्त; √vac धातु)
FormTatpuruṣa (तत्पुरुष) compound; prokta = past passive participle (क्त); Neuter (नपुंसकलिङ्ग), Locative (7 विभक्ति), Singular (एकवचन)
pūrva-bhāgein the former section
pūrva-bhāge:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootpūrva (प्रातिपदिक) + bhāga (प्रातिपदिक)
FormTatpuruṣa (तत्पुरुष) compound; Masculine (पुंलिङ्ग), Locative (7 विभक्ति), Singular (एकवचन)
dvitīyein the second
dvitīye:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootdvitīya (प्रातिपदिक)
FormOrdinal adjective; Masculine/Neuter (पुं/नपुंसक), Locative (7 विभक्ति), Singular (एकवचन)
anuṣaṅga-pādein the Anuṣaṅga-pāda (subdivision)
anuṣaṅga-pāde:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootanuṣaṅga (प्रातिपदिक) + pāda (प्रातिपदिक)
FormTatpuruṣa (तत्पुरुष) compound; Masculine (पुंलिङ्ग), Locative (7 विभक्ति), Singular (एकवचन)
mānasa-sṛṣṭi-varṇanamdescription of mental creation
mānasa-sṛṣṭi-varṇanam:
Viśeṣya (विशेष्य/नाम)
TypeNoun
Rootmānasa (प्रातिपदिक) + sṛṣṭi (प्रातिपदिक) + varṇana (प्रातिपदिक)
FormTatpuruṣa (तत्पुरुष) multi-member compound; Neuter (नपुंसकलिङ्ग), Nominative/Accusative (1/2 विभक्ति), Singular (एकवचन)
nāmanamed
nāma:
Avyaya (अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootnāma (अव्यय)
FormParticle indicating appellation (नाम-शब्द)
aṣṭamaḥeighth
aṣṭamaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootaṣṭama (प्रातिपदिक)
FormOrdinal adjective; Masculine (पुंलिङ्ग), Nominative (1 विभक्ति), Singular (एकवचन)
adhyāyaḥchapter
adhyāyaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootadhyāya (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (1 विभक्ति), Singular (एकवचन)
sūtaḥSūta
sūtaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootsūta (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (1 विभक्ति), Singular (एकवचन)
uvācasaid
uvāca:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√vac (धातु)
FormPerfect/liṭ (लिट्), Parasmaipada (परस्मैपद), 3rd person (प्रथमपुरुष), Singular (एकवचन)
rudramRudra
rudram:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootrudra (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Accusative (2 विभक्ति), Singular (एकवचन)
dharmamDharma
dharmam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootdharma (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Accusative (2 विभक्ति), Singular (एकवचन)
manaḥMind
manaḥ:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootmanas (प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Accusative (2 विभक्ति), Singular (एकवचन)
caand
ca:
Avyaya (अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormConjunction (समुच्चय)
evaindeed
eva:
Avyaya (अव्यय)
TypeIndeclinable
Rooteva (अव्यय)
FormEmphatic particle (अवधारण)
rucimRuci
rucim:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootruci (प्रातिपदिक)
FormFeminine (स्त्रीलिङ्ग), Accusative (2 विभक्ति), Singular (एकवचन)
caand
ca:
Avyaya (अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormConjunction (समुच्चय)
evaindeed
eva:
Avyaya (अव्यय)
TypeIndeclinable
Rooteva (अव्यय)
FormEmphatic particle (अवधारण)
ākṛtimĀkṛti (Form)
ākṛtim:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootākṛti (प्रातिपदिक)
FormFeminine (स्त्रीलिङ्ग), Accusative (2 विभक्ति), Singular (एकवचन)
tathālikewise
tathā:
Avyaya (अव्यय)
TypeIndeclinable
Roottathā (अव्यय)
FormAdverb (क्रियाविशेषण)
pañcafive
pañca:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootpañca (प्रातिपदिक/संख्या)
FormNumeral (संख्या), Indeclinable in form here; qualifying kartṝn
kartṝnagents/doers
kartṝn:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootkartṛ (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Accusative (2 विभक्ति), Plural (बहुवचन)
hiindeed/for
hi:
Avyaya (अव्यय)
TypeIndeclinable
Roothi (अव्यय)
FormParticle (निपात), causal/emphatic
saḥhe
saḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roottad (प्रातिपदिक)
FormPronoun (सर्वनाम), Masculine (पुंलिङ्ग), Nominative (1 विभक्ति), Singular (एकवचन)
tadāthen
tadā:
Avyaya (अव्यय)
TypeIndeclinable
Roottadā (अव्यय)
FormTemporal adverb (कालवाचक क्रियाविशेषण)
manasāby (his) mind
manasā:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootmanas (प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Instrumental (3 विभक्ति), Singular (एकवचन)
vyasṛjatcreated/emitted
vyasṛjat:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootvi-√sṛj (धातु)
FormImperfect/laṅ (लङ्), Parasmaipada (परस्मैपद), 3rd person (प्रथमपुरुष), Singular (एकवचन)
prabhuḥthe Lord
prabhuḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootprabhu (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (1 विभक्ति), Singular (एकवचन)