Shloka 114
Varāha-uddhāraṇa and the Re-constitution of Bhū-maṇḍala
Earth after Pralaya
Devanagari script
धनूंषि चापि चत्वारि शाखारथ्याश्च तैर्मिताः / त्रिका रथ्योपरथ्याः स्युर्द्विका श्चाप्युपरत्यकाः
Transliteration
dhanūṃṣi cāpi catvāri śākhārathyāśca tairmitāḥ / trikā rathyoparathyāḥ syurdvikā ścāpyuparatyakāḥ
Translation
Dengan ukuran empat busur, jalan cabang (śākhā-rathyā) ditetapkan. Jalan atas (rathyoparathyā) tiga busur, dan lorong atas (uparatyakā) dua busur ukurannya.
Word by Word
धनूंषिbows
धनूंषि:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootधनुस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), बहुवचन
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)
अपिalso
अपि:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formसम्भावना/अपि-अर्थक अव्यय (particle: also/even)
चत्वारिfour
चत्वारि:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootचतुर् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), बहुवचन; संख्याविशेषण (numeral adjective)
शाखा-रथ्याःbranch-streets
शाखा-रथ्याः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootशाखा (प्रातिपदिक) + रथ्या (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (genitive determinative): शाखानां रथ्याः
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)
तैःby those
तैः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd), बहुवचन; सर्वनाम (pronoun)
मिताःmeasured
मिताः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootमा (धातु) → मित (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; कर्मणि/भावे प्रयोगः—‘measured’
त्रिकाःtriads (groups of three)
त्रिकाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootत्रि (प्रातिपदिक) + क (प्रत्यय)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; संख्यासंज्ञा (set of three)
रथ्या-उपरथ्याःstreets and by-streets
रथ्या-उपरथ्याः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootरथ्या (प्रातिपदिक) + उपरथ्या (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; इतरेतर-द्वन्द्व (copulative): रथ्याश्च उपरथ्याश्च
स्युःshould be/are said to be
स्युः:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formविधिलिङ् (optative), प्रथमपुरुष (3rd), बहुवचन; परस्मैपद
द्विकाःdyads (groups of two)
द्विकाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootद्वि (प्रातिपदिक) + क (प्रत्यय)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; संख्यासंज्ञा (set of two)
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)
अपिalso
अपि:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअपि-अर्थक अव्यय (particle: also)
उपरत्यकाःupper lanes/terraces (upper by-ways)
उपरत्यकाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootउपरत्यका (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन