Shloka 2
Lokakalpanā / The Ordering of the Worlds
Cosmogony and Earth’s Retrieval
Devanagari script
एकार्णवे तदा तस्मिन्नष्टे स्थावरजङ्गमे / विभुर्भवति स ब्रह्मा सहस्राक्षः सहस्रपात्
Transliteration
ekārṇave tadā tasminnaṣṭe sthāvarajaṅgame / vibhurbhavati sa brahmā sahasrākṣaḥ sahasrapāt
Translation
Tatkala di lautan tunggal itu segala yang pegun dan yang bergerak lenyap, maka Brahma Yang Maha Meliputi pun menjelma, bermata seribu dan berkaki seribu.
Word by Word
एक-अर्णवेin the single ocean (cosmic flood)
एक-अर्णवे:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Locative)
TypeNoun
Rootएक (प्रातिपदिक) + अर्णव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; समासः कर्मधारयः (एकः अर्णवः)
तदाthen
तदा:
कालाधिकरण (Temporal adjunct)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (temporal adverb)
तस्मिन्in that (state/place)
तस्मिन्:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Locative)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; सर्वनाम (pronoun)
नष्टेwhen (it was) destroyed
नष्टे:
अधिकरण-विशेषण (Qualifier of locative)
TypeAdjective
Rootनश् (धातु) → नष्ट (कृदन्त-प्रातिपदिक, भूतकृदन्त)
Formभूतकृदन्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; तस्मिन् इति विशेषणम्
स्थावर-जङ्गमेamong the immobile and mobile beings
स्थावर-जङ्गमे:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Locative)
TypeNoun
Rootस्थावर (प्रातिपदिक) + जङ्गम (प्रातिपदिक)
Formद्वन्द्वसमासः (स्थावराणि च जङ्गमानि च); नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; नष्टे इति विशेष्य-सम्बन्ध
विभुःthe all-pervading one
विभुः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootविभु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन
भवतिbecomes/is
भवति:
क्रिया (Verb/Action)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपदम्
सःhe
सः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; सर्वनाम
ब्रह्माBrahmā
ब्रह्मा:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; विशेष्य (apposition to सः)
सहस्र-अक्षःhaving a thousand eyes
सहस्र-अक्षः:
कर्ता-विशेषण (Qualifier of subject)
TypeAdjective
Rootसहस्र (प्रातिपदिक) + अक्ष (प्रातिपदिक)
Formबहुव्रीहिसमासः (यस्यानि सहस्रम् अक्षाणि सः); पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; ब्रह्मणः विशेषणम्
सहस्र-पात्having a thousand feet
सहस्र-पात्:
कर्ता-विशेषण (Qualifier of subject)
TypeAdjective
Rootसहस्र (प्रातिपदिक) + पाद्/पद् (प्रातिपदिक)
Formबहुव्रीहिसमासः (यस्यानि सहस्रम् पादाः सः); पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; ब्रह्मणः विशेषणम्