Next Verse

Shloka 1

Cākṣuṣa–Vaivasvata Manvantara Transition, Deva-Gaṇa Taxonomy, and Loka-Triad Etymology

Bhūr–Antarikṣa–Dyu

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते पूर्वभागे द्वितीये ऽनुषङ्गपादे चाक्षुषसर्गवर्णनं नाम सप्तत्रिंशत्तमो ऽध्यायः सूत उवाच सप्तम त्वथ पर्याये मनोर्वैवस्वतस्य ह / मारीचात्कश्यपाद्देवा जज्ञिरे परमर्षयः

iti śrībrahmāṇḍe mahāpurāṇe vāyuprokte pūrvabhāge dvitīye 'nuṣaṅgapāde cākṣuṣasargavarṇanaṃ nāma saptatriṃśattamo 'dhyāyaḥ sūta uvāca saptama tvatha paryāye manorvaivasvatasya ha / mārīcātkaśyapāddevā jajñire paramarṣayaḥ

Demikianlah dalam Śrī Brahmāṇḍa Mahāpurāṇa yang dituturkan oleh Vāyu, pada bahagian awal, pada anuṣaṅga-pāda kedua, bab ke-37 bernama “Huraian Penciptaan Cākṣuṣa”. Sūta berkata: Pada giliran ketujuh Manu Vaivasvata, daripada Kaśyapa keturunan Marīci lahirlah para dewa dan para ṛṣi agung.

itithus
iti:
Sambandha (सम्बन्ध/quotative marker)
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
FormAvyaya (अव्यय), quotative particle (इति-प्रयोगः)
śrī-brahmāṇḍein the auspicious Brahmāṇḍa (Purāṇa)
śrī-brahmāṇḍe:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootśrī-brahmāṇḍa (प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Locative (7th/सप्तमी), Singular (एकवचन)
mahā-purāṇein the Mahāpurāṇa
mahā-purāṇe:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootmahā-purāṇa (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Locative (7th), Singular
vāyu-proktespoken by Vāyu
vāyu-prokte:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootvāyu-prokta (प्रातिपदिक; कृदन्त from √vac/√brū? prokta = √vac (वच्) past passive participle)
FormNeuter, Locative (7th), Singular; Past Passive Participle (क्त/PPP) used adjectivally
pūrva-bhāgein the former part
pūrva-bhāge:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootpūrva-bhāga (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Locative (7th), Singular
dvitīyein the second
dvitīye:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootdvitīya (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Locative (7th), Singular (agreeing with pāda/adhyāya context)
anuṣaṅga-pādein the Anuṣaṅga section (pāda)
anuṣaṅga-pāde:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootanuṣaṅga-pāda (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Locative (7th), Singular
cākṣuṣa-sarga-varṇanamthe description of the Cākṣuṣa creation
cākṣuṣa-sarga-varṇanam:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootcākṣuṣa-sarga-varṇana (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Nominative (1st/प्रथमा), Singular
nāmanamed
nāma:
Sambandha (सम्बन्ध/name-marker)
TypeIndeclinable
Rootnāman (प्रातिपदिक)
FormAvyaya used as naming marker (नाम-प्रयोगः)
saptatriṃśattamaḥthirty-seventh
saptatriṃśattamaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootsaptatriṃśat-tama (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (1st), Singular; ordinal adjective
adhyāyaḥchapter
adhyāyaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootadhyāya (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (1st), Singular
sūtaḥSūta
sūtaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootsūta (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (1st), Singular
uvācasaid
uvāca:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√vac (वच्)
FormPerfect (लिट्), 3rd person (प्रथमपुरुष), Singular (एकवचन), Parasmaipada
saptamamthe seventh
saptamam:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootsaptama (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative (2nd/द्वितीया), Singular; used adverbially/elliptically with paryāye (in the seventh [turn])
tubut/indeed
tu:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
FormAvyaya, adversative/emphatic particle (तु)
athathen
atha:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootatha (अव्यय)
FormAvyaya, discourse marker (अथ)
paryāyein the succession/period
paryāye:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootparyāya (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Locative (7th), Singular
manoḥof Manu
manoḥ:
Sambandha (सम्बन्ध/possessor)
TypeNoun
Rootmanu (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Genitive (6th/षष्ठी), Singular
vaivasvatasyaVaivasvata
vaivasvatasya:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootvaivasvata (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Genitive (6th), Singular (qualifying manu)
haindeed
ha:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootha (अव्यय)
FormAvyaya, emphatic particle (ह)
mārīcātfrom Marīci
mārīcāt:
Apādāna (अपादान)
TypeNoun
Rootmārīci (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Ablative (5th/पञ्चमी), Singular
kaśyapātfrom Kaśyapa
kaśyapāt:
Apādāna (अपादान)
TypeNoun
Rootkaśyapa (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Ablative (5th), Singular
devāḥthe gods
devāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootdeva (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (1st), Plural (बहुवचन)
jajñirewere born/arose
jajñire:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√jan (जन्)
FormPerfect (लिट्), 3rd person, Plural, Ātmanepada
parama-ṛṣayaḥthe supreme sages
parama-ṛṣayaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootparama-ṛṣi (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (1st), Plural; apposition to devāḥ