Shloka 45
Nīlakaṇṭha-nāmotpatti-kathana
Origin of the Epithet “Nīlakaṇṭha”
Devanagari script
लक्ष्मीः कीर्त्तिर्धृतिर्मेधा लज्जा कान्तिर्वपुः स्वधा / तुष्टिः पुष्टिः क्रिया चैव वाचां देवी सरस्वती / त्वत्तः प्रसूता देवेश संध्या रात्रिस्तथैव च
Transliteration
lakṣmīḥ kīrttirdhṛtirmedhā lajjā kāntirvapuḥ svadhā / tuṣṭiḥ puṣṭiḥ kriyā caiva vācāṃ devī sarasvatī / tvattaḥ prasūtā deveśa saṃdhyā rātristathaiva ca
Translation
Wahai Deveśa, daripada-Mu lahir Lakṣmī, Kīrti, Dhṛti, Medhā, Lajjā, Kānti, Vapu, Svadhā; Tuṣṭi, Puṣṭi, Kriyā serta Sarasvatī, Dewi tutur kata; juga Sandhyā dan Rātri.
Word by Word
लक्ष्मीःLakṣmī
लक्ष्मीः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootलक्ष्मी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
कीर्तिःfame
कीर्तिः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootकीर्ति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
धृतिःsteadfastness
धृतिः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootधृति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
मेधाintelligence
मेधा:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootमेधा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
लज्जाmodesty
लज्जा:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootलज्जा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
कान्तिःsplendor
कान्तिः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootकान्ति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
वपुःbody/form
वपुः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootवपुस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
स्वधाSvadhā (oblation to Pitṛs)
स्वधा:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootस्वधा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
तुष्टिःcontentment
तुष्टिः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootतुष्टि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
पुष्टिःnourishment
पुष्टिः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootपुष्टि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
क्रियाaction/rite
क्रिया:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootक्रिया (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)
एवindeed
एव:
Sambandha (सम्बन्ध/Emphasis)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formनिश्चयार्थक-अव्यय (particle)
वाचाम्of speech/words
वाचाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootवाच् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), बहुवचन
देवीgoddess
देवी:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootदेवी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
सरस्वतीSarasvatī
सरस्वती:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootसरस्वती (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
त्वत्तःfrom you
त्वत्तः:
Apadana (अपादान/Source)
TypeNoun
Rootत्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन
प्रसूताःborn/produced
प्रसूताः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeAdjective
Rootप्र + सू (धातु) → प्रसूत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकृदन्त, प्रथमा (1st), बहुवचन; पुंलिङ्ग (समूह-निर्देशः)
देवेशO Lord of the gods
देवेश:
Sambodhana (सम्बोधन/Vocative)
TypeNoun
Rootदेव + ईश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः
संध्याtwilight
संध्या:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootसंध्या (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
रात्रिःnight
रात्रिः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootरात्रि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
तथाthus/also
तथा:
Sambandha (सम्बन्ध/Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय, प्रकारार्थक (adverb: thus/so)
एवindeed
एव:
Sambandha (सम्बन्ध/Emphasis)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formनिश्चयार्थक-अव्यय (particle)
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)