Shloka 132
ध्रुवचर्याकीर्तनं / Dhruva-caryā-kīrtana
Account of Dhruva’s Course and Related Cosmological Ordering
Devanagari script
ग्रहश्चाङ्गिरसः पुत्रो द्वादशार्चिर्बृहस्पतिः / फाल्गुनीषु समुत्पन्नः पूर्वासु च जगद्गुरुः
Transliteration
grahaścāṅgirasaḥ putro dvādaśārcirbṛhaspatiḥ / phālgunīṣu samutpannaḥ pūrvāsu ca jagadguruḥ
Translation
Brihaspati, putera Angirasa, planet bercahaya dua belas sinar, lahir pada nakshatra Purva Phalguni; baginda dikenali sebagai Guru Alam Semesta.
Word by Word
ग्रहःGraha (planetary deity)
ग्रहः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootग्रह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)
आङ्गिरसःof Aṅgiras
आङ्गिरसः:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootआङ्गिरस (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन
पुत्रःson
पुत्रः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootपुत्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; विशेष्य-सम्बन्धः ‘ग्रहः’
द्वादशार्चिःtwelve-rayed
द्वादशार्चिः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootद्वादश + अर्चिस् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; द्विगु-समासः (numeral compound)
बृहस्पतिःBṛhaspati (Jupiter)
बृहस्पतिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootबृहस्पति (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; समानााधिकरणम् ‘ग्रहः/पुत्रः’
फाल्गुनीषुin (the) Phālgunīs
फाल्गुनीषु:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootफाल्गुनी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), बहुवचन; नक्षत्रनाम
समुत्पन्नःborn/arisen
समुत्पन्नः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसम्-उत्-√पद् (धातु) → समुत्पन्न (कृदन्त, क्त/PPP)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle)
पूर्वासुin the former (ones)
पूर्वासु:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootपूर्वा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), बहुवचन; ‘फाल्गुनीषु’ विशेषणम्
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)
जगत्-गुरुःteacher of the world
जगत्-गुरुः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootजगत् + गुरु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (of the world + teacher)