Shloka 14
Āditya-vyūha-kīrtana
Praise/Account of the Solar Array and Celestial Motions
Devanagari script
जगतो जलमादत्ते कृत्स्नस्य द्विजसत्तमाः / आदित्यपीतं सकलं सोमः संक्रमते जलम्
Transliteration
jagato jalamādatte kṛtsnasya dvijasattamāḥ / ādityapītaṃ sakalaṃ somaḥ saṃkramate jalam
Translation
Wahai brahmana yang utama, Aditya (Surya) menyerap air seluruh jagat; segala air yang diminumnya itu, Soma (Candra) menukarkannya kembali menjadi air.
Word by Word
जगतःof the world
जगतः:
सम्बन्ध (षष्ठी/Genitive relation)
TypeNoun
Rootजगत् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive), एकवचन; ‘of the world’
जलम्water
जलम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootजल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन; object
आदत्तेtakes up
आदत्ते:
क्रिया (Verb/Action)
TypeVerb
Rootआ + दा (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; आत्मनेपद; ‘takes/receives’
कृत्स्नस्यof the entire
कृत्स्नस्य:
विशेषण (Adjectival genitive qualifier)
TypeAdjective
Rootकृत्स्न (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग (contextual), षष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive), एकवचन; qualifying ‘jagataḥ’ = ‘of the whole’
द्विजसत्तमाःthe best of the twice-born (Brahmins)
द्विजसत्तमाः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootद्विज + सत्तम (प्रातिपदिक); components: द्विज (ब्राह्मण) + सत्तम (श्रेष्ठ)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), बहुवचन; संबोधनार्थे/कर्तरि प्रयोगः
आदित्यपीतम्drunk by the sun
आदित्यपीतम्:
विशेषण (Qualifier of object)
TypeAdjective
Rootआदित्य + पीत (कृदन्त); components: आदित्य (सूर्य) + पीत (पा-धातोः क्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle) ‘sun-drunk’ qualifying ‘जलम्’
सकलम्all, entire
सकलम्:
विशेषण (Qualifier of object)
TypeAdjective
Rootसकल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन; qualifying ‘जलम्’
सोमःthe Moon (Soma)
सोमः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootसोम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन
संक्रमतेtransfers, passes into
संक्रमते:
क्रिया (Verb/Action)
TypeVerb
Rootसम् + क्रम् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; आत्मनेपद; ‘moves/transfers’
जलम्water
जलम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootजल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन; object of ‘saṃkramate’