Next Verse

Shloka 1

Agnibheda–Vaṃśa: Forms of Agni, Their Functions, and Progeny (अग्निभेद-वंशः)

विस्तरेणानुपूर्व्याच्च अग्नेर्वक्ष्याम्यतः परम् / इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते पूर्वभागे द्वितीये ऽनुषङ्गपादे ऋषिसर्गवर्णनं नामैकादशो ऽध्यायः सूत उवाच यो ऽसावग्ने रभिमानी स्मृतः स्वायंभुवे ऽन्तरे / ब्रह्मणो मानसः पुत्रस्तस्मात्स्वाहा व्यजायत

vistareṇānupūrvyācca agnervakṣyāmyataḥ param / iti śrībrahmāṇḍe mahāpurāṇe vāyuprokte pūrvabhāge dvitīye 'nuṣaṅgapāde ṛṣisargavarṇanaṃ nāmaikādaśo 'dhyāyaḥ sūta uvāca yo 'sāvagne rabhimānī smṛtaḥ svāyaṃbhuve 'ntare / brahmaṇo mānasaḥ putrastasmātsvāhā vyajāyata

Kini aku akan menghuraikan Agni dengan terperinci dan menurut tertib. Sūta berkata: Agni yang dikenang sebagai Abhimānī dalam Manvantara Svāyambhuva ialah putera minda Brahmā; daripadanya lahirlah Svāhā.

vistareṇain detail
vistareṇa:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootvistara (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga (m.)/Napुंसकलिङ्ग (n.) (contextual), Tṛtīyā vibhakti (3rd/तृतीया), Ekavacana (sg.); adverbial instrumental
anupūrvyāin sequence
anupūrvyā:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootanupūrvī (प्रातिपदिक)
FormStrīliṅga (f.), Tṛtīyā vibhakti (3rd/तृतीया), Ekavacana (sg.); adverbial instrumental ‘in due order’
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormConjunction (समुच्चय)
agneḥof Agni
agneḥ:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootagni (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga (m.), Ṣaṣṭhī vibhakti (6th/षष्ठी), Ekavacana (sg.)
vakṣyāmiI shall tell
vakṣyāmi:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootvac (धातु)
FormLuṭ lakāra (periphrastic future/लुट्), Uttama-puruṣa (1st person), Ekavacana (sg.), Parasmaipada
ataḥthereafter; hence
ataḥ:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootatas (अव्यय)
FormAdverb (अव्यय)
paramfurther; next
param:
Karma (कर्म)
TypeIndeclinable
Rootpara (प्रातिपदिक)
FormNapुंसकलिङ्ग (n.), Dvitīyā vibhakti (2nd/द्वितीया), Ekavacana (sg.); used adverbially ‘further/next’
itithus
iti:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
FormQuotative particle
śrī-brahmāṇḍein the revered Brahmāṇḍa (Purāṇa)
śrī-brahmāṇḍe:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootśrī (प्रातिपदिक) + brahmāṇḍa (प्रातिपदिक)
FormNapुंसकलिङ्ग (n.), Saptamī vibhakti (7th/सप्तमी), Ekavacana (sg.); title-locative; compound honorific
mahāpurāṇein the Mahāpurāṇa
mahāpurāṇe:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootmahā (प्रातिपदिक) + purāṇa (प्रातिपदिक)
FormNapुंसकलिङ्ग (n.), Saptamī vibhakti (7th/सप्तमी), Ekavacana (sg.)
vāyu-proktespoken by Vāyu
vāyu-prokte:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootvāyu (प्रातिपदिक) + prokta (कृदन्त, क्त)
FormNapुंसकलिङ्ग (n.), Saptamī vibhakti (7th/सप्तमी), Ekavacana (sg.); ‘spoken by Vāyu’ (tṛtīyā-tatpuruṣa sense)
pūrva-bhāgein the former section
pūrva-bhāge:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootpūrva (प्रातिपदिक) + bhāga (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga (m.), Saptamī vibhakti (7th/सप्तमी), Ekavacana (sg.)
dvitīyein the second
dvitīye:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootdvitīya (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga (m.)/Napुंसकलिङ्ग (n.) (contextual), Saptamī vibhakti (7th/सप्तमी), Ekavacana (sg.); qualifying (bhāge/pāde)
anuṣaṅga-pādein the Anuṣaṅga-pāda (sub-division)
anuṣaṅga-pāde:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootanuṣaṅga (प्रातिपदिक) + pāda (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga (m.), Saptamī vibhakti (7th/सप्तमी), Ekavacana (sg.)
ṛṣi-sarga-varṇanamdescription of the sages’ creation
ṛṣi-sarga-varṇanam:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootṛṣi (प्रातिपदिक) + sarga (प्रातिपदिक) + varṇana (प्रातिपदिक)
FormNapुंसकलिङ्ग (n.), Prathamā/Dvitīyā vibhakti (1st/2nd), Ekavacana (sg.); title-word ‘description of the creation of sages’
nāmanamed
nāma:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootnāman (प्रातिपदिक)
FormIndeclinable used in titles (नाम-शब्दः as avyaya)
ekādaśaḥeleventh
ekādaśaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootekādaśa (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga (m.), Prathamā vibhakti (1st/प्रथमा), Ekavacana (sg.); ordinal ‘eleventh’ (numeral compound)
adhyāyaḥchapter
adhyāyaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootadhyāya (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga (m.), Prathamā vibhakti (1st/प्रथमा), Ekavacana (sg.)
sūtaḥSūta
sūtaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootsūta (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga (m.), Prathamā vibhakti (1st/प्रथमा), Ekavacana (sg.)
uvācasaid
uvāca:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootvac (धातु)
FormLiṭ lakāra (perfect/लिट्), Prathama-puruṣa (3rd person), Ekavacana (sg.), Parasmaipada
yaḥwho
yaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootyad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga (m.), Prathamā vibhakti (1st/प्रथमा), Ekavacana (sg.); relative pronoun
asauthat (one)
asau:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootadas (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga (m.), Prathamā vibhakti (1st/प्रथमा), Ekavacana (sg.); deictic pronoun
agneO Agni
agne:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootagni (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga (m.), Sambodhana vibhakti (voc./सम्बोधन), Ekavacana (sg.)
abhimānīthe presiding deity (Abhimānī)
abhimānī:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootabhimānin (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga (m.), Prathamā vibhakti (1st/प्रथमा), Ekavacana (sg.); qualifying asau/yaḥ
smṛtaḥis called; is remembered as
smṛtaḥ:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootsmṛ (धातु) + ta (कृदन्त, क्त)
FormPast passive participle (क्त/ktá), Puṃliṅga (m.), Prathamā vibhakti (1st/प्रथमा), Ekavacana (sg.); ‘is remembered/called’
svāyaṃbhuvein Svāyambhuva
svāyaṃbhuve:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootsvāyaṃbhuva (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga (m.)/Napुंसकलिङ्ग (n.) (contextual), Saptamī vibhakti (7th/सप्तमी), Ekavacana (sg.)
antarein the interval (manvantara)
antare:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootantara (प्रातिपदिक)
FormNapुंसकलिङ्ग (n.), Saptamī vibhakti (7th/सप्तमी), Ekavacana (sg.)
brahmaṇaḥof Brahmā
brahmaṇaḥ:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootbrahman (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga (m.)/Napुंसकलिङ्ग (n.) (contextual), Ṣaṣṭhī vibhakti (6th/षष्ठी), Ekavacana (sg.)
mānasaḥmind-born
mānasaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootmānasa (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga (m.), Prathamā vibhakti (1st/प्रथमा), Ekavacana (sg.); qualifying putraḥ
putraḥson
putraḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootputra (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga (m.), Prathamā vibhakti (1st/प्रथमा), Ekavacana (sg.)
tasmātfrom him; therefore
tasmāt:
Apādāna (अपादान)
TypeIndeclinable
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormAblatival adverb (तस्मात् as avyaya-like usage), ‘from that/therefore’
svāhāSvāhā
svāhā:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootsvāhā (प्रातिपदिक)
FormStrīliṅga (f.), Prathamā vibhakti (1st/प्रथमा), Ekavacana (sg.)
vyajāyatawas born; arose
vyajāyata:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootvi + jan (धातु)
FormLaṅ lakāra (imperfect/past/लङ्), Prathama-puruṣa (3rd person), Ekavacana (sg.), Ātmanepada; ‘was born/was produced’