Shloka 1
Jayantī–Kāvyā (Śukra) Saṃvāda: Varadāna and the Ten-Year Concealment
Devanagari script
इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यमभागे तृतीय उपोद्धातपादे स्तवसमाप्तिर्नाम द्विसप्ततितमो ऽध्यायः // ७२// सूत उवाच एवमाराध्य देवेशमीशानं नीललोहितम् / प्रह्वो ऽतिप्रणतस्तस्मै प्राञ्जलिर्वाक्यमब्रवीत्
Transliteration
iti śrībrahmāṇḍe mahāpurāṇe vāyuprokte madhyamabhāge tṛtīya upoddhātapāde stavasamāptirnāma dvisaptatitamo 'dhyāyaḥ // 72// sūta uvāca evamārādhya deveśamīśānaṃ nīlalohitam / prahvo 'tipraṇatastasmai prāñjalirvākyamabravīt
Translation
Demikianlah dalam Śrī Brahmāṇḍa Mahāpurāṇa, bahagian tengah, pada upoddhāta-pāda ketiga yang diucapkan oleh Vāyu, tamatlah adhyāya ke-72 bernama “Stava-samāpti”. Sūta berkata: Setelah memuja Deva-īśa, Īśāna Nīlalohita demikian, Prahva menunduk sangat hormat, menangkup tangan, lalu berkata kepadanya.
Word by Word
इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय; समाप्ति/उद्धरणसूचक (thus)
श्री-ब्रह्माण्डेin the revered Brahmāṇḍa (Purāṇa)
श्री-ब्रह्माण्डे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootश्री (प्रातिपदिक) + ब्रह्माण्ड (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, सप्तमी (7th), एकवचन; कर्मधारय-समासः (honorific ‘śrī’ qualifying)
महापुराणेin the Mahāpurāṇa
महापुराणे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootमहापुराण (प्रातिपदिक; महा + पुराण)
Formनपुंसकलिङ्गे, सप्तमी (7th), एकवचन; कर्मधारय-समासः
वायुप्रोक्तेspoken by Vāyu
वायुप्रोक्ते:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootवायु-प्रोक्त (प्रातिपदिक; वायु + प्रोक्त, √वच् + क्त)
Formनपुंसकलिङ्गे, सप्तमी (7th), एकवचन; तत्पुरुष-समासः (agentive: ‘spoken by Vāyu’)
मध्यमभागेin the middle section
मध्यमभागे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootमध्यम-भाग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, सप्तमी (7th), एकवचन; कर्मधारय-समासः
तृतीयin the third
तृतीय:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootतृतीय (संख्याप्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, सप्तमी (7th), एकवचन; विशेषण (agreeing with पादे)
उपोद्धातपादेin the introductory quarter/section
उपोद्धातपादे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootउपोद्धात-पाद (प्रातिपदिक; उपोद्धात + पाद)
Formपुंलिङ्गे, सप्तमी (7th), एकवचन; तत्पुरुष-समासः
स्तवसमाप्तिःthe conclusion of the hymn
स्तवसमाप्तिः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootस्तव-समाप्ति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, प्रथमा (1st), एकवचन; तत्पुरुष-समासः
नामnamed
नाम:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootनाम (अव्यय)
Formअव्यय; नाम-शब्दः ‘called/namely’
द्विसप्ततितमःseventy-second
द्विसप्ततितमः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootद्वि-सप्तति-तम (प्रातिपदिक; द्वि + सप्तति + तम)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा (1st), एकवचन; द्विगु-समासः (numerical: ‘seventy-second’)
अध्यायःchapter
अध्यायः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootअध्याय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा (1st), एकवचन
सूतःSūta
सूतः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootसूत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा (1st), एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Root√वच् (धातु)
Formलिट्-लकार (perfect), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद
एवम्thus
एवम्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएवम् (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकारवाचक (thus/in this manner)
आराध्यhaving worshipped
आराध्य:
Purvakala (पूर्वकाल/Anterior action)
TypeVerb
Rootआ-√राध् (धातु) + ल्यप् (कृदन्त)
Formक्त्वान्त/ल्यबन्त अव्ययकृदन्त (gerund); ‘having worshipped’
देवेशम्the Lord of gods
देवेशम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootदेव-ईश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, द्वितीया (2nd), एकवचन; तत्पुरुष-समासः (देवानाम् ईशः)
ईशानम्Īśāna (the Lord)
ईशानम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootईशान (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, द्वितीया (2nd), एकवचन; देवेशम् इत्यस्य विशेषण/अप्पोजिशन
नीललोहितम्blue-and-red-hued
नीललोहितम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootनील-लोहित (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, द्वितीया (2nd), एकवचन; द्वन्द्व-समासः (नीलः च लोहितः च) विशेषण
प्रह्वःhumble
प्रह्वः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootप्रह्व (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषण (humble/bowed)
अति-प्रणतःdeeply bowed
अति-प्रणतः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootअति-प्रणत (प्रातिपदिक; अति + प्रणत, √नम् + क्त)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा (1st), एकवचन; अव्ययीभाव-समासः (अति + प्रणत)
तस्मैto him
तस्मै:
Sampradana (सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, चतुर्थी (4th), एकवचन (dative singular)
प्राञ्जलिःwith folded hands
प्राञ्जलिः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootप्राञ्जलि (प्रातिपदिक; प्र + अञ्जलि)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषण (with joined palms)
वाक्यम्words/speech
वाक्यम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootवाक्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, द्वितीया (2nd), एकवचन
अब्रवीत्spoke
अब्रवीत्:
Kriya (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Root√ब्रू (धातु)
Formलङ्-लकार (imperfect/past), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद