Previous Verse
Next Verse

Shloka 4

गान्धर्वमूर्छनालक्षणवर्णनम्

Description of Gandharva Mūrchanā Characteristics

स्थातोनित्रीनरो नीड्डीमनःकण्ठशिरस्थया / एतेषु त्रिषु स्थानेषु प्रवृत्तो विधिरुत्तमः

sthātonitrīnaro nīḍḍīmanaḥkaṇṭhaśirasthayā / eteṣu triṣu sthāneṣu pravṛtto vidhiruttamaḥ

Sthāto, nitrī, naro, nīḍḍī—dikatakan bersemayam pada manas (batin), kaṇṭha (tekak) dan śiras (kepala); kaedah yang berfungsi pada tiga tempat ini adalah yang utama.

sthātaḥ(that which is) placed/located
sthātaḥ:
Viṣeṣya (विशेष्य)
TypeAdjective
Rootsthāta (कृदन्त; √sthā/स्था ḍātu, क्त)
FormPast passive participle (क्त); Masculine (पुंलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन) (elliptic/technical term)
uindeed
u:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootu (अव्यय)
FormParticle (निपात), emphasis (often in Vedic/technical style)
nitrī-naraḥnitrī-nara (technical term; uncertain)
nitrī-naraḥ:
Kartā (कर्ता)
TypeNoun
Rootnitrī + nara (प्रातिपदिक)
FormTatpuruṣa; Masculine (पुंलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन) (technical/unclear reading)
nīḍḍī-manaḥ-kaṇṭha-śiraḥ-sthayāby the placement in nīḍḍī, mind, throat, and head (technical loci)
nīḍḍī-manaḥ-kaṇṭha-śiraḥ-sthayā:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootnīḍḍī + manas + kaṇṭha + śiras + sthā (प्रातिपदिक)
FormDvandva (द्वन्द्व) list-compound; Feminine (स्त्रीलिङ्ग), Instrumental (3rd/तृतीया), Singular (एकवचन) (as a collective instrument/means); reading is technical and partially uncertain
eteṣuin these
eteṣu:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootetad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormPronoun used adjectivally; Locative (7th/सप्तमी), Plural (बहुवचन)
triṣuin three
triṣu:
Viṣeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Roottri (संख्याप्रातिपदिक)
FormNumeral; Locative (7th/सप्तमी), Plural (बहुवचन)
sthāneṣuplaces; positions
sthāneṣu:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootsthāna (प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Locative (7th/सप्तमी), Plural (बहुवचन)
pravṛttaḥset in motion; operative
pravṛttaḥ:
Vidheyaviṣeṣaṇa (विधेयविशेषण)
TypeAdjective
Rootpravṛtta (कृदन्त; pra-√vṛt/वृत् ḍātu, क्त)
FormPast passive participle (क्त); Masculine (पुंलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन) agreeing with 'vidhiḥ'
vidhiḥrule; procedure
vidhiḥ:
Kartā (कर्ता)
TypeNoun
Rootvidhi (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन)
uttamaḥexcellent; best
uttamaḥ:
Viṣeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootuttama (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन) qualifying 'vidhiḥ'