Shloka 20
Bhārgava Rāma at Māhiṣmatī: Narmadā-stuti and the Challenge to Kārttavīryārjuna
Devanagari script
तस्य राज्ञः समन्तात्तु सामन्ता मण्डलेश्वराः / अनेकाक्षौहिणीयुक्ताः परिवार्योपतस्थिरे
Transliteration
tasya rājñaḥ samantāttu sāmantā maṇḍaleśvarāḥ / anekākṣauhiṇīyuktāḥ parivāryopatasthire
Translation
Di sekeliling raja itu, para sāmanta dan penguasa wilayah berhimpun, mengelilinginya dengan banyak pasukan akṣauhiṇī.
Word by Word
तस्यof him
तस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; genitive singular pronoun
राज्ञःof the king
राज्ञः:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; masculine, genitive singular
समन्तात्on all sides, all around
समन्तात्:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootसमन्तात् (अव्यय)
Formअव्यय, अव्यय-प्रकारः: अव्ययीभावार्थे/दिक्-अव्ययम्; adverb meaning ‘from all sides/around’
तुindeed, but
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय, निपात (particle); emphasis/contrast
सामन्ताःfeudatory chiefs
सामन्ताः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसामन्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; masculine, nominative plural
मण्डल-ईश्वराःlords of provinces/regions
मण्डल-ईश्वराः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमण्डल (प्रातिपदिक) + ईश्वर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; masculine, nominative plural; apposition to सामन्ताः
अनेक-अक्षौहिणी-युक्ताःaccompanied by many army-divisions
अनेक-अक्षौहिणी-युक्ताः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootअनेक (प्रातिपदिक) + अक्षौहिणी (प्रातिपदिक) + युक्त (√युज्, धातु; क्त-प्रत्यय)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; masculine, nominative plural; क्त-प्रत्ययान्त विशेषणम् to सामन्ताः; ‘endowed with many akṣauhiṇīs’
परिवार्यhaving surrounded, having attended
परिवार्य:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootपरि-√वृ (धातु)
Formक्त्वान्त अव्यय (gerund), ‘having surrounded/attended’; indeclinable absolutive
उपतस्थिरेstood near, presented themselves
उपतस्थिरे:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootउप-√स्था (धातु)
Formलिट्-लकार (perfect), प्रथमपुरुष, बहुवचन; 3rd person plural; आत्मनेपद