Shloka 19
Devanagari script
यं वै प्रसन्ना असुराः सुरा नराः सकिन्नरास्तिर्यकेयोनयो ऽपि हि / गताः स्वरूपं निखलं विहाय ते देहस्त्र्यपत्यार्थममत्वमीश्वर
Transliteration
yaṃ vai prasannā asurāḥ surā narāḥ sakinnarāstiryakeyonayo 'pi hi / gatāḥ svarūpaṃ nikhalaṃ vihāya te dehastryapatyārthamamatvamīśvara
Translation
Wahai Īśvara! Apabila Engkau berkenan, asura, sura, manusia, kinnara, bahkan makhluk dari kelahiran haiwan pun meninggalkan seluruh jati diri lalu datang berlindung; namun demi tubuh, isteri dan anak, mereka terjerat dalam rasa “milikku” (mamatva).
Word by Word
यम्whom
यम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; relative pronoun
वैindeed
वै:
Sambandha (सम्बन्ध/Particle)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formनिपात (emphatic particle: indeed)
प्रसन्नाःpleased
प्रसन्नाः:
Viśeṣaṇa (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootप्रसन्न (कृदन्त-प्रातिपदिक; √सद्/√सन् with प्र)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; ‘pleased/propitious’ qualifying the following groups
असुराःasuras
असुराः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootअसुर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
सुराःdevas
सुराः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootसुर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
नराःhumans
नराः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootनर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
स-किन्नराःtogether with kinnaras
स-किन्नराः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootस (अव्यय/उपसर्ग-प्रयोग ‘with’) + किन्नर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; अव्ययीभावः: किन्नरैः सह (together with kinnaras)
तिर्यक्-योनयःanimal species
तिर्यक्-योनयः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootतिर्यक् (प्रातिपदिक) + योनि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; ‘animal births/species’
अपिalso
अपि:
Sambandha (सम्बन्ध/Particle)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formनिपात (also/even)
हिindeed
हि:
Sambandha (सम्बन्ध/Particle)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपात (for/indeed)
गताःhave gone/attained
गताः:
Kriyā (क्रिया/Predicative participle)
TypeVerb
Root√गम् (धातु)
Formभूतकृदन्त (क्त; past active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; used predicatively = ‘have gone/attained’
स्वरूपम्(their) own form/nature
स्वरूपम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootस्वरूप (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
निखलम्entire, complete
निखलम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootनिखल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; qualifying स्वरूपम्
विहायhaving abandoned
विहाय:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकाल-क्रिया/Gerund)
TypeVerb
Root√हा (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्यय; ‘having abandoned’
तेthey
ते:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; ‘they’ (referring to the groups)
देह-स्त्री-अपत्य-अर्थम्for the sake of body, wife, and offspring
देह-स्त्री-अपत्य-अर्थम्:
Prayojana (प्रयोजन/Purpose)
TypeIndeclinable
Rootदेह (प्रातिपदिक) + स्त्री (प्रातिपदिक) + अपत्य (प्रातिपदिक) + अर्थ (प्रातिपदिक)
Formअव्ययभावे द्वितीया/समासान्त-प्रयोग; प्रयोजनार्थक: ‘for the sake of body, wife, and offspring’ (अर्थम् = for the sake of)
अमत्वम्non-attachment (non-possessiveness)
अमत्वम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootअमत्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘non-possessiveness/non-identification’
ईश्वरO Lord
ईश्वर:
Sambodhana (सम्बोधन/Vocative)
TypeNoun
Rootईश्वर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th case), एकवचन; vocative