Shloka 75
Rāja-prabodhana and Prātaḥ-kṛtya
Awakening of the King and Morning Observances
Devanagari script
वसिष्ठ उवाच इत्येवमुक्तः संक्रुद्धः स मन्त्री पापचेतनः / प्रसह्य नेतुमारेभे मुनेस्तस्य पयस्विनीम्
Transliteration
vasiṣṭha uvāca ityevamuktaḥ saṃkruddhaḥ sa mantrī pāpacetanaḥ / prasahya netumārebhe munestasya payasvinīm
Translation
Vasiṣṭha bersabda— setelah mendengar demikian, menteri yang berhati jahat itu naik murka; lalu dia mula merampas dan membawa pergi lembu perah milik sang muni.
Word by Word
वसिष्ठःVasiṣṭha
वसिष्ठः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootवसिष्ठ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट्, प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउद्धरण/समाप्त्यर्थक-अव्यय (quotative particle)
एवम्in this manner
एवम्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएवम् (अव्यय)
Formप्रकारवाचक-अव्यय (adverb: thus/in this way)
उक्तःhaving been spoken to / addressed
उक्तः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootवच् (धातु)
Formकृदन्त (क्त-प्रत्यय, past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मणि प्रयोगः
संक्रुद्धःenraged
संक्रुद्धः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसम्-क्रुध् (धातु)
Formकृदन्त (क्त-प्रत्यय), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
सःhe
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
मन्त्रीminister/counsellor
मन्त्री:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमन्त्रिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
पापचेतनःevil-minded
पापचेतनः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootपाप (प्रातिपदिक) + चेतन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारयः (पापा चेतना यस्य/पापः चेतनः)
प्रसह्यforcibly
प्रसह्य:
Kriya-visheshaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootप्र-√सह् (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्यय (gerund/absolutive): ‘having forced/forcibly’
नेतुम्to take away/lead
नेतुम्:
Prayojana (प्रयोजन)
TypeIndeclinable
Rootनी (धातु)
Formतुमुन्-प्रत्यय (infinitive): ‘to lead/take’
आरेभेbegan/undertook
आरेभे:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootआ-रभ् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद
मुनेःof the sage
मुनेः:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootमुनि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (Genitive), एकवचन
तस्यof him
तस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (Genitive), एकवचन
पयस्विनीम्the milk-giving cow
पयस्विनीम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootपयस्विनी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (Accusative), एकवचन