Shloka 51
Rāja-prabodhana and Prātaḥ-kṛtya
Awakening of the King and Morning Observances
Devanagari script
एवं हि वदतस्तस्य स्वामिश्रेयस्करं वचः / आक्षिप्य मन्त्री राजानमिदं भूयो ह्यभाषत
Transliteration
evaṃ hi vadatastasya svāmiśreyaskaraṃ vacaḥ / ākṣipya mantrī rājānamidaṃ bhūyo hyabhāṣata
Translation
Ketika dia berkata demikian, sang menteri berpegang pada kata-kata yang membawa kebaikan bagi tuannya, menegur raja lalu berkata lagi demikian.
Word by Word
एवम्thus
एवम्:
Kriyā-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootएवम् (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकारवाचक (thus/in this manner)
हिindeed
हि:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (emphasis/indeed)
वदतःof (him) speaking
वदतः:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeVerb
Root√वद् (धातु)
Formशतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकाले कृदन्त (Present active participle), षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन; ‘of (him) speaking’
तस्यof him
तस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसक, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन
स्वामि-श्रेयस्-करम्beneficial to the master
स्वामि-श्रेयस्-करम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootस्वामि (प्रातिपदिक) + श्रेयस् (प्रातिपदिक) + कर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; बहुपद-तत्पुरुषः (स्वामिने श्रेयः करोति इति)
वचःspeech/words
वचः:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootवचस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
आक्षिप्यhaving rebuked
आक्षिप्य:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootआ + √क्षिप् (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (Gerund), ‘having rebuked/interrupting’
मन्त्रीthe minister
मन्त्री:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमन्त्रिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
राजानम्the king
राजानम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
इदम्this
इदम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; वाक्ये ‘this (speech)’
भूयःagain
भूयः:
Kriyā-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootभूयः (अव्यय)
Formअव्यय; पुनरर्थे (again/further)
हिindeed
हि:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (indeed)
अभाषतspoke
अभाषत:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootअभि + √भाष् (धातु)
Formलङ् (Imperfect), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन