Shloka 57
Rāma’s Service to Parents and Departure to Visit the Paternal Grandparents
Pitāmaha-gṛha-gamana
Devanagari script
शनैरिवमहाराज समीपं समुपागमत् / तमागतमुपालक्ष्य तत्प्रभावप्रधर्षिताः
Transliteration
śanairivamahārāja samīpaṃ samupāgamat / tamāgatamupālakṣya tatprabhāvapradharṣitāḥ
Translation
Wahai Maharaja, Rama perlahan-lahan mendekat. Melihat baginda datang, mereka yang hadir pun ditundukkan oleh kewibawaannya.
Word by Word
शनैःslowly
शनैः:
Kriyā-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootशनैः (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण (adverb) = slowly, gradually
इवas if
इव:
Sambandha (उपमा-सूचक)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formअव्यय; उपमा-प्रत्यय/निपात (particle of comparison) = as if, like
महा-राजO great king
महा-राज:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootमहा (प्रातिपदिक) + राजन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th/vocative), एकवचन; कर्मधारय-समासः = O great king
समीपम्near (to the vicinity)
समीपम्:
Karma (कर्म/गत्यर्थ)
TypeNoun
Rootसमीप (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म) एकवचन; अव्ययीभावार्थे (as goal/nearby place)
सम्-उप-आगमत्approached
सम्-उप-आगमत्:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootसम्+उप+आ+गम् (धातु)
Formलङ् (imperfect/past), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन
तम्him
तम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; सर्वनाम
आगतम्arrived
आगतम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootआ+गम् (धातु)
Formक्त-प्रत्यय (PPP) = come/arrived; पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन (qualifying ‘तम्’)
उपालक्ष्यhaving noticed
उपालक्ष्य:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootउप+लक्ष् (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्यय (absolutive/gerund) = having noticed/observed
तत्-प्रभाव-प्रधर्षिताःoverwhelmed by his power
तत्-प्रभाव-प्रधर्षिताः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + प्रभाव (प्रातिपदिक) + प्र+धृष् (धातु)
Formतत्पुरुष-समासः ‘तत्प्रभाव’ = his power; कृदन्तः: ‘प्रधर्षित’ (क्त, PPP) = overpowered/overwhelmed; पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), बहुवचन