Shloka 117
Vaivasvata-Manu Sarga and the Re-Manifestation of the Saptarṣis (वैवस्वतसर्गः—सप्तर्षिप्रादुर्भावः)
Devanagari script
पुत्रमप्रतिमं नाम्नारिष्टनेमिं प्रजापतिम् / पुत्रं मरीचिस्तपसि निरतः सो ऽप्स्वतीतपत्
Transliteration
putramapratimaṃ nāmnāriṣṭanemiṃ prajāpatim / putraṃ marīcistapasi nirataḥ so 'psvatītapat
Translation
Marīci, tekun dalam tapa, bertapa sangat keras di dalam perairan, lalu melahirkan putera Prajāpati yang tiada banding, bernama Ariṣṭanemi.
Word by Word
पुत्रम्a son
पुत्रम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootपुत्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; कर्म
अप्रतिमम्incomparable
अप्रतिमम्:
कर्म-विशेषण (Qualifier of object)
TypeAdjective
Rootअ-प्रतिम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; पुत्रम् इति विशेषण
नाम्नाby name
नाम्ना:
करण (Karaṇa/Instrument; manner)
TypeNoun
Rootनामन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन; करण/प्रकार (by name)
अरिष्टनेमिम्Ariṣṭanemi
अरिष्टनेमिम्:
कर्म (Karma/Object; appositional)
TypeNoun
Rootअरिष्टनेमि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; पुत्रम् इति समानाधिकरण (proper name in apposition)
प्रजापतिम्the Prajāpati (lord of creatures)
प्रजापतिम्:
कर्म (Karma/Object; appositional)
TypeNoun
Rootप्रजा + पति (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; अरिष्टनेमिम् इति विशेषण/समानाधिकरण
पुत्रम्a son
पुत्रम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootपुत्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्म (पुनरुक्ति—emphasis)
मरीचिःMarīci
मरीचिः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootमरीचि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्ता
तपसिin austerity
तपसि:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Locative)
TypeNoun
Rootतपस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; अधिकरण
निरतःengaged/intent
निरतः:
कर्तृ-विशेषण (Qualifier of subject)
TypeAdjective
Rootनि + रम् (धातु) → निरत (कृदन्त/प्रातिपदिकवत्)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; मरीचिः इति विशेषण; ‘engaged/absorbed’
सःhe
सः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्ता
अप्सुin the waters
अप्सु:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Locative)
TypeNoun
Rootअप् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th), बहुवचन; अधिकरण
अतीतपत्performed intense austerity
अतीतपत्:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Rootअति + तप् (धातु)
Formलङ् (Imperfect/लङ्), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद