Brahma Purana — Krishna Returns the Parijata Tree to Dvaraka and Marries the Rescued Maidens, Shloka 1
Devanagari script
व्यास उवाच संस्तुतो भगवान् इत्थं देवराजेन केशवः प्रहस्य भावगम्भीरम् उवाचेदं द्विजोत्तमाः //
Translation
Di sini, teks suci meneruskan huraian tentang tertib penciptaan dan pemeliharaan alam menurut ketetapan Ilahi.
Word by Word
vyāsaḥVyāsa
vyāsaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootvyāsa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
uvācasaid
uvāca:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootvac (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
saṃstutaḥpraised
saṃstutaḥ:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootsam-stu (धातु) + ta (क्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (PPP), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (bhagavān/keśavaḥ)
bhagavānthe Blessed Lord
bhagavān:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootbhagavat (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
itthamthus
ittham:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootittham (अव्यय)
Formरीत्यर्थक-अव्यय (adverb: ‘thus’)
deva-rājenaby the king of gods (Indra)
deva-rājena:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootdeva (प्रातिपदिक) + rāja (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (‘देवानां राजा’), पुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; करण (agent/instrument in passive sense)
keśavaḥKeśava (Viṣṇu)
keśavaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootkeśava (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; bhagavān = keśavaḥ (apposition)
prahasyahaving smiled/laughed
prahasya:
Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootpra-has (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययभाव (gerund/absolutive), ‘having laughed/smiled’
bhāva-gambhīramdeep in feeling/meaning
bhāva-gambhīram:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootbhāva (प्रातिपदिक) + gambhīra (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (‘भावेन गम्भीरम्’), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (idam/uvāca-viṣaya)
uvācasaid
uvāca:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootvac (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
idamthis (speech)
idam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootidam (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
dvija-uttamāḥO best of the twice-born
dvija-uttamāḥ:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootdvija (प्रातिपदिक) + uttama (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास (‘उत्तमाः द्विजाः’), पुंलिङ्ग, सम्बोधन/प्रथमा बहुवचन (context: address)
Speaker
Vyāsa narrates; Keśava is about to speak to Indra.