Shloka 49
Adhyaya 242 — Bondage Through the Guṇas: Transmigration, Misidentification, and Ascetic Practices
Devanagari script
निरिन्द्रियो हि मन्येत व्रणवान् अस्मि निर्व्रणः अलिङ्गो लिङ्गम् आत्मानम् अकालं कालम् आत्मनः //
Translation
Ayat (49) meneruskan huraian tentang tata Dharma dan kebajikan yang wajar dipatuhi.
Word by Word
निरिन्द्रियःwithout sense-organs
निरिन्द्रियः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootनिर्- (उपसर्ग) + इन्द्रिय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; नञ्/निरर्थक-पूर्वपदेन ‘इन्द्रिय-रहित’ (without senses)
हिindeed / for
हि:
Nipata (निपात)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formअव्यय; हेत्वर्थक/निपात (for/indeed)
मन्येतwould think / should consider
मन्येत:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√मन् (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
व्रणवान्wounded
व्रणवान्:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootव्रणवत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; मतुप्-प्रत्ययान्त (possessing a wound)
अस्मिI am
अस्मि:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formलट् (Present), परस्मैपद, उत्तमपुरुष, एकवचन
निर्व्रणःwoundless
निर्व्रणः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootनिर्- (उपसर्ग) + व्रण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; ‘व्रण-रहित’
अलिङ्गःwithout sign/mark
अलिङ्गः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootअ- (नञ्) + लिङ्ग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; नञ्-तत्पुरुषः (without mark/sign)
लिङ्गम्a sign/mark
लिङ्गम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootलिङ्ग (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
आत्मानम्the self
आत्मानम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootआत्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
अकालम्timeless
अकालम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootअ- (नञ्) + काल (प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, द्वितीया (2nd), एकवचन; नञ्-तत्पुरुषः (timeless / not-time)
कालम्time
कालम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootकाल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
आत्मनःof the self
आत्मनः:
Shashthi-sambandha (षष्ठीसम्बन्ध)
TypeNoun
Rootआत्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन
Speaker
An instructing sage/teacher addressing a king (context inferred from later vocative 'nṛpa' in v.57; exact names not given in input)