Sāṅkhya of Creation and Annihilation
Sarga–Nirodha-viveka
अन्ने प्रलीयते मर्त्यमन्नं धानासु लीयते । धाना भूमौ प्रलीयन्ते भूमिर्गन्धे प्रलीयते ॥ २२ ॥ अप्सु प्रलीयते गन्ध आपश्च स्वगुणे रसे । लीयते ज्योतिषि रसो ज्योती रूपे प्रलीयते ॥ २३ ॥ रूपं वायौ स च स्पर्शे लीयते सोऽपि चाम्बरे । अम्बरं शब्दतन्मात्र इन्द्रियाणि स्वयोनिषु ॥ २४ ॥ योनिर्वैकारिके सौम्य लीयते मनसीश्वरे । शब्दो भूतादिमप्येति भूतादिर्महति प्रभुः ॥ २५ ॥ स लीयते महान् स्वेषु गुणेषु गुणवत्तमः । तेऽव्यक्ते सम्प्रलीयन्ते तत् काले लीयतेऽव्यये ॥ २६ ॥ कालो मायामये जीवे जीव आत्मनि मय्यजे । आत्मा केवल आत्मस्थो विकल्पापायलक्षणः ॥ २७ ॥
anne pralīyate martyam annaṁ dhānāsu līyate dhānā bhūmau pralīyante bhūmir gandhe pralīyate
Pada saat pralaya, tubuh fana makhluk hidup melebur ke dalam makanan; makanan ke biji-bijian, biji-bijian ke tanah, tanah ke unsur halusnya: bau. Bau melebur ke air, air ke rasa, rasa ke api, api ke rupa; rupa ke sentuhan, sentuhan ke angin, angin ke ether, ether ke tanmātra bunyi. Indria melebur ke asalnya, para dewa penguasa; mereka ke minda, minda ke ahaṅkāra sattva; bunyi ke ahaṅkāra tamas lalu ke mahat-tattva; mahat ke guṇa, guṇa ke avyakta, avyakta ke waktu; waktu ke Mahā-puruṣa, penggerak segala jīva; dan asal kehidupan itu melebur ke dalam Diri-Ku, Ātman Yang Tidak Lahir. Aku tinggal sendiri, teguh dalam Diri; dari-Ku tersingkap penciptaan dan peleburan.
The annihilation of the material world is the reversal of the process of creation, and ultimately everything is merged to rest within the Supreme Lord, who remains full in His absolute position.