Adhyaya 5

Verse 1

मैत्रेय उवाच भवो भवान्या निधनं प्रजापते- रसत्कृताया अवगम्य नारदात् । स्वपार्षदसैन्यं च तदध्वरर्भुभि- र्विद्रावितं क्रोधमपारमादधे ॥ १ ॥

Maitreya berkata: Apabila Śiva mendengar daripada Nārada bahawa Satī, isterinya, telah wafat kerana penghinaan Prajāpati Dakṣa dan bahawa bala pengiringnya telah dihalau oleh para dewa Ṛbhu, Bhagavān Śiva pun diliputi kemarahan yang tidak terhingga.

Verse 2

क्रुद्ध: सुदष्टौष्ठपुट: स धूर्जटि- र्जटां तडिद्वह्निसटोग्ररोचिषम् । उत्कृत्य रुद्र: सहसोत्थितो हसन् गम्भीरनादो विससर्ज तां भुवि ॥ २ ॥

Dalam kemarahan yang dahsyat, Śiva sang Dhūrjaṭi menggigit bibirnya dan mencabut sehelai jata dari kepalanya, menyala seperti kilat dan api. Baginda segera bangkit, ketawa seperti orang dirasuk, lalu menghempas jata itu ke bumi dengan suara yang menggelegar.

Verse 3

ततोऽतिकायस्तनुवा स्पृशन्दिवं सहस्रबाहुर्घनरुक् त्रिसूर्यद‍ृक् । करालदंष्ट्रो ज्वलदग्निमूर्धज: कपालमाली विविधोद्यतायुध: ॥ ३ ॥

Kemudian terciptalah makhluk iblis hitam yang menggerunkan, bertubuh raksasa menjulang menyentuh langit dan bercahaya seperti tiga matahari. Taringnya ngeri, rambut di kepalanya menyala seperti api; dia bertangan seribu, mengangkat pelbagai senjata, dan berkalungkan kepala-kepala manusia.

Verse 4

तं किं करोमीति गृणन्तमाह बद्धाञ्जलिं भगवान् भूतनाथ: । दक्षं सयज्ञं जहि मद्भटानां त्वमग्रणी रुद्र भटांशको मे ॥ ४ ॥

Raksasa besar itu merapatkan tangan lalu bertanya, “Wahai Tuhanku, apakah yang harus aku lakukan?” Maka Bhagavān Śiva, Bhūtanātha, memerintah: “Engkau lahir daripada tubuh-Ku dan ketua para gaṇa-Ku; sebab itu bunuhlah Dakṣa beserta tenteranya di upacara yajña.”

Verse 5

आज्ञप्त एवं कुपितेन मन्युना स देवदेवं परिचक्रमे विभुम् । मेने तदात्मानमसङ्गरंहसा महीयसां तात सह: सहिष्णुम् ॥ ५ ॥

Setelah diperintah oleh amarah yang membara, dia mengelilingi Rudra, dewa segala dewa, Yang Maha Berkuasa. Dia menyangka dirinya memiliki daya yang tidak dapat dihalang, mampu menentang bahkan kesabaran para mahātmā.

Verse 6

अन्वीयमान: स तु रुद्रपार्षदै- र्भृशं नदद्‌भिर्व्यनदत्सुभैरवम् । उद्यम्य शूलं जगदन्तकान्तकं सम्प्राद्रवद् घोषणभूषणाङ्‌घ्रि: ॥ ६ ॥

Para pengiring Rudra mengekori sambil menjerit kuat, menimbulkan hiruk-pikuk yang menggerunkan. Dia mengangkat trisula dahsyat yang mampu membunuh bahkan maut, lalu menerjang; gelang di kakinya seakan mengaum.

Verse 7

अथर्त्विजो यजमान: सदस्या: ककुभ्युदीच्यां प्रसमीक्ष्य रेणुम् । तम: किमेतत्कुत एतद्रजोऽभू- दिति द्विजा द्विजपत्‍न्यश्च दध्यु: ॥ ७ ॥

Pada waktu itu di arena yajña, para ṛtvik, yajamāna, para ahli majlis, para brāhmaṇa dan isteri-isteri mereka melihat debu naik dari arah utara lalu tertanya-tanya, “Gelap apakah ini? Dari mana datangnya debu ini?”

Verse 8

वाता न वान्ति न हि सन्ति दस्यव: प्राचीनबर्हिर्जीवति होग्रदण्ड: । गावो न काल्यन्त इदं कुतो रजो लोकोऽधुना किं प्रलयाय कल्पते ॥ ८ ॥

Mereka membuat andaian, “Tiada angin bertiup, tiada perompak; Raja Prācīnabarhi yang menghukum dengan keras masih hidup. Lembu pun tidak lalu-lalang; dari mana datangnya debu ini? Adakah dunia kini bersiap menuju pralaya?”

Verse 9

प्रसूतिमिश्रा: स्त्रिय उद्विग्नचित्ता ऊचुर्विपाको वृजिनस्यैव तस्य । यत्पश्यन्तीनां दुहितृणां प्रजेश: सुतां सतीमवदध्यावनागाम् ॥ ९ ॥

Prasūti, isteri Dakṣa, bersama para wanita lain menjadi sangat cemas lalu berkata: Bahaya ini ialah akibat dosa Dakṣa; Satī yang tidak bersalah meninggalkan jasadnya di hadapan saudari-saudarinya dan pergi ke syurga.

Verse 10

यस्त्वन्तकाले व्युप्तजटाकलाप: स्वशूलसूच्यर्पितदिग्गजेन्द्र: । वितत्य नृत्यत्युदितास्त्रदोर्ध्वजान् उच्चाट्टहासस्तनयित्नुभिन्नदिक् ॥ १० ॥

Pada saat pralaya, rambut jata Dewa Śiva terurai; dengan trisula-Nya Dia menikam para penguasa arah. Dengan lengan terangkat seperti panji, Dia ketawa menggelegar dan menari dengan gagah, seakan guruh menggetarkan segenap penjuru.

Verse 11

अमर्षयित्वा तमसह्यतेजसं मन्युप्लुतं दुर्निरीक्ष्यं भ्रुकुट्या । करालदंष्ट्राभिरुदस्तभागणं स्यात्स्वस्ति किं कोपयतो विधातु: ॥ ११ ॥

Lelaki hitam raksasa itu bersinar dengan cahaya yang tidak tertahan, dilimpahi amarah dan sukar dipandang; dia menampakkan taring yang menggerunkan. Dengan kerutan kening, dia menghamburkan cahaya-cahaya di langit lalu menutupinya dengan sinar tajamnya; di hadapan Sang Pencipta yang murka, siapakah dapat selamat?

Verse 12

बह्वेवमुद्विग्नद‍ृशोच्यमाने जनेन दक्षस्य मुहुर्महात्मन: । उत्पेतुरुत्पाततमा: सहस्रशो भयावहा दिवि भूमौ च पर्यक् ॥ १२ ॥

Ketika orang ramai berbicara sesama sendiri dengan pandangan cemas, Dakṣa melihat ribuan petanda buruk yang menakutkan muncul dari segala arah, di langit dan di bumi.

Verse 13

तावत्स रुद्रानुचरैर्महामखो नानायुधैर्वामनकैरुदायुधै: । पिङ्गै: पिशङ्गैर्मकरोदराननै: पर्याद्रवद्‌भिर्विदुरान्वरुध्यत ॥ १३ ॥

Wahai Vidura, para pengikut Rudra mengepung gelanggang yajña dan berlari mengelilinginya. Mereka bertubuh rendah, bersenjata pelbagai jenis; tubuh mereka tampak seperti jerung, kehitaman dan kekuningan, lalu mula menimbulkan kekacauan dalam upacara itu.

Verse 14

केचिद्बभञ्जु: प्राग्वंशं पत्नीशालां तथापरे । सद आग्नीध्रशालां च तद्विहारं महानसम् ॥ १४ ॥

Sebahagian askar meruntuhkan tiang-tiang yang menyokong pendapa yajña; sebahagian menceroboh ke ruang wanita; sebahagian memusnahkan balai agnīdhra dan gelanggang korban; dan sebahagian merosakkan dapur serta tempat kediaman.

Verse 15

रुरुजुर्यज्ञपात्राणि तथैकेऽग्नीननाशयन् । कुण्डेष्वमूत्रयन् केचिद्‌बिभिदुर्वेदिमेखला: ॥ १५ ॥

Mereka memecahkan bejana-bejana yajña; sebahagian memadamkan api korban; sebahagian membuang air kecil ke dalam kuṇḍa; dan sebahagian merosakkan garis sempadan (mekhalā) di sekeliling vedi.

Verse 16

अबाधन्त मुनीनन्ये एके पत्नीरतर्जयन् । अपरे जगृहुर्देवान् प्रत्यासन्नान् पलायितान् ॥ १६ ॥

Sebahagian menghalang jalan para resi yang melarikan diri; sebahagian mengugut para wanita yang berkumpul; dan sebahagian menangkap para dewa yang lari dari pendapa.

Verse 17

भृगुं बबन्ध मणिमान् वीरभद्र: प्रजापतिम् । चण्डेश: पूषणं देवं भगं नन्दीश्वरोऽग्रहीत् ॥ १७ ॥

Maṇimān, pengikut Śiva, mengikat Bhṛgu Muni; Vīrabhadra menangkap Prajāpati Dakṣa; Caṇḍeśa menahan dewa Pūṣā; dan Nandīśvara menangkap dewa Bhaga.

Verse 18

सर्व एवर्त्विजो दृष्ट्वा सदस्या: सदिवौकस: । तैरर्द्यमाना: सुभृशं ग्रावभिर्नैकधाद्रवन् ॥ १८ ॥

Hujan batu turun tanpa henti. Semua ṛtvij, para anggota yang hadir, dan para dewa sangat menderita; kerana takut kehilangan nyawa, mereka berselerak lari ke pelbagai arah.

Verse 19

जुह्वत: स्रुवहस्तस्य श्मश्रूणि भगवान् भव: । भृगोर्लुलुञ्चे सदसि योऽहसच्छ्‌मश्रु दर्शयन् ॥ १९ ॥

Virabhadra merentap misai Bhrigu, yang sedang memegang senduk pengorbanan di tangannya, kerana dia telah mengejek Dewa Shiva dengan menunjukkan misainya.

Verse 20

भगस्य नेत्रे भगवान् पातितस्य रुषा भुवि । उज्जहार सदस्थोऽक्ष्णा य: शपन्तमसूसुचत् ॥ २० ॥

Virabhadra dengan segera menangkap Bhaga, yang telah menggerakkan keningnya semasa Daksha mengutuk Dewa Shiva, dan dengan kemarahan yang amat sangat menghempasnya ke tanah dan mencungkil matanya.

Verse 21

पूष्णो ह्यपातयद्दन्तान् कालिङ्गस्य यथा बल: । शप्यमाने गरिमणि योऽहसद्दर्शयन्दत: ॥ २१ ॥

Sama seperti Baladeva mematahkan gigi Raja Kalinga, Virabhadra mematahkan gigi Pusha, yang telah tersenyum menunjukkan giginya semasa Dewa Shiva dikutuk.

Verse 22

आक्रम्योरसि दक्षस्य शितधारेण हेतिना । छिन्दन्नपि तदुद्धर्तुं नाशक्नोत् त्र्यम्बकस्तदा ॥ २२ ॥

Kemudian Virabhadra duduk di atas dada Daksha dan cuba memisahkan kepalanya dari badannya dengan senjata tajam, tetapi tidak berjaya.

Verse 23

शस्त्रैरस्त्रान्वितैरेवमनिर्भिन्नत्वचं हर: । विस्मयं परमापन्नो दध्यौ पशुपतिश्चिरम् ॥ २३ ॥

Dia cuba memotong kepala Daksha dengan mantera dan senjata, tetapi kulit Daksha sedikit pun tidak terjejas. Virabhadra menjadi sangat bingung.

Verse 24

दृष्ट्वा संज्ञपनं योगं पशूनां स पतिर्मखे । यजमानपशो: कस्य कायात्तेनाहरच्छिर: ॥ २४ ॥

Kemudian Vīrabhadra melihat alat kayu di arena pengorbanan yang digunakan untuk menyembelih haiwan. Dia mengambil peluang ini untuk memenggal kepala Dakṣa.

Verse 25

साधुवादस्तदा तेषां कर्म तत्तस्य पश्यताम् । भूतप्रेतपिशाचानां अन्येषां तद्विपर्यय: ॥ २५ ॥

Melihat tindakan Vīrabhadra, kumpulan Dewa Śiva berasa gembira dan bersorak riang, dan semua bhūta, hantu, dan iblis membuat bunyi riuh rendah. Sebaliknya, para brāhmaṇa yang bertanggungjawab atas pengorbanan menangis kesedihan atas kematian Dakṣa.

Verse 26

जुहावैतच्छिरस्तस्मिन्दक्षिणाग्नावमर्षित: । तद्देवयजनं दग्ध्वा प्रातिष्ठद् गुह्यकालयम् ॥ २६ ॥

Vīrabhadra kemudian mengambil kepala itu dan dengan kemarahan yang amat sangat melemparkannya ke sisi selatan api pengorbanan. Selepas membakar seluruh arena, mereka berangkat ke kediaman tuan mereka, Kailāsa.