Sutra 11

Devanagari script

कृतमहामात्रापसर्पः पौरजानपदानपसर्पयेत् ॥ कZ_०१.१३.०१ ॥

Transliteration

kṛtamahāmātrāpasarpaḥ paurajānapadānapasarpayet

Translation

Selepas menempatkan ejen yang menyamar sebagai pegawai kanan, dia juga hendaklah menghantar ejen dalam kalangan penduduk bandar dan luar bandar (untuk meninjau serta membentuk sentimen).

Word by Word

• कृत: made, effected; having done/arranged
• Type: Participle
• Root: कृ
• Form: कृ (करणे) धातोः क्त-प्रत्ययान्त कृदन्तः; प्रथमा-एकवचनम्; नपुंसकलिङ्गम्; विशेषणम् (महामात्रापसर्पः इत्यस्य)

• महामात्र: high officer; senior state official
• Type: Noun
• Root: मात्र (मातृ-सम्बद्धः)
• Form: पुंलिङ्ग; (समासाङ्ग) ‘महान् चासौ मात्रः/अमात्यः’ इति; समासपूर्वपदम् (महामात्रापसर्पः इत्यत्र)

• अपसर्पः: removal/expulsion (of the high officers)
• Type: Noun
• Root: सृप् (गत्याम्)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा-एकवचनम्; ‘अप-’ उपसर्गपूर्वक ‘सृप्’ धातोः घञ्/अच्-प्रत्ययान्त भाव/कर्तृवाचक-नाम; समस्तपदम्: महामात्र-अपसर्पः = महामात्राणाम् अपसर्पः/अपसारणम्

• पौर: city-dwellers; citizens
• Type: Noun/Adjective
• Root: पुर्/पुर (नगर)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया-बहुवचनम्; ‘पुर’ शब्दात् अण्-प्रत्ययः; पौराः = नगरवासिनः; विशेष्यः (जानपदान् इत्यनेन सह द्वन्द्वार्थे)

• जानपदान्: country people; inhabitants of the provinces
• Type: Noun
• Root: जनपद
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया-बहुवचनम्; जनपद-शब्दः (देश/प्रान्त)

• अपसर्पयेत्: should remove/drive away (should cause to withdraw)
• Type: Verb
• Root: सृप् (गत्याम्)
• Form: अप-उपसर्गपूर्वक causative (णिच्) धातु: अपसर्पयति; विधिलिङ् (optative) परस्मैपदम्; प्रथमपुरुषः एकवचनम्; कर्ता (अध्याहृतः) = राजा/स्वामी

Entities Mentioned

• mahāmātra
• paura
• jānapada
• apasarpa (spy/agent)

More Details

FAQs

Why use agents disguised as high officials (mahāmātra)?

Such cover grants access, credibility, and fear/authority effects, allowing realistic testing of grievances, corruption signals, and loyalty without alerting local power-holders.

What is the administrative intent of sending agents among both towns and countryside?

To avoid urban bias and capture the full tax-and-security base: markets, guilds, villages, and frontier/rural communities where early discontent can grow.