Previous Sutra
Next Sutra

Sutra 10

तेषां पण्यपत्तनग्रामखनिसंजातेन रत्नसारफल्गुकुप्येन द्रव्यहस्तिवनव्रजसमुत्थेन यानवाहनेन वा यद्बहुश उपकरोति तच्चित्रभोगम् ॥ कZ_०७.१६.१० ॥

teṣāṃ paṇyapattanagrāmakhanisaṃjātena ratnasāraphalgukupyena dravyahastivanavrajasamutthena yānavāhanena vā yadbahuśa upakaroti tac citrabhogam

Bagi mereka, apa sahaja yang berulang kali memberi bantuan—yang timbul daripada pasar, pekan, kampung, lombong; daripada permata, logam dan barangan kecil; daripada wang, gajah, hutan dan kawanan ternakan; atau daripada pengangkutan dan kenderaan—hendaklah dianggap sebagai “hasil/manfaat beraneka” (citra-bhoga).

तेषाम्of them / their
तेषाम्:
TypePronoun
Rootतद्
Formषष्ठी-बहुवचनम् (Gen. pl.), पुं/नपुं
पण्यmerchandise / goods for sale
पण्य:
TypeNoun
Rootपण्य
Formसमासाङ्ग (in compound); मूलतः नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचनम् (stem)
पत्तनport / trading town
पत्तन:
TypeNoun
Rootपत्तन
Formसमासाङ्ग; नपुंसकलिङ्ग (stem)
ग्रामvillage
ग्राम:
TypeNoun
Rootग्राम
Formसमासाङ्ग; पुंलिङ्ग (stem)
खनिmine
खनि:
TypeNoun
Rootखनि
Formसमासाङ्ग; स्त्रीलिङ्ग (stem)
संजातेनproduced/obtained (arising) from
संजातेन:
TypeParticiple (Past Passive Participle)
Rootसम्+√जन्
Formतृतीया-एकवचनम्, नपुंसकलिङ्ग (instrumental sg. agreeing with implied ‘द्रव्येण/उपकरेण’); क्त-प्रत्ययान्त (संजात)
रत्नjewels / precious items
रत्न:
TypeNoun
Rootरत्न
Formसमासाङ्ग; नपुंसकलिङ्ग (stem)
सारessence / valuable produce
सार:
TypeNoun/Adjective
Rootसार
Formसमासाङ्ग; पुंलिङ्ग (stem)
फल्गुminor / low-value
फल्गु:
TypeAdjective
Rootफल्गु
Formसमासाङ्ग; (as adjective-stem)
कुप्येनwith valuables—jewels, essences, minor goods, and base/secondary commodities
कुप्येन:
TypeNoun
Rootकुप्य
Formतृतीया-एकवचनम्, नपुंसकलिङ्ग; ‘रत्नसारफल्गुकुप्य’ इति समाहार-द्वन्द्वसमासस्य तृतीया एकवचनम्
द्रव्यwealth / goods
द्रव्य:
TypeNoun
Rootद्रव्य
Formसमासाङ्ग; नपुंसकलिङ्ग (stem)
हस्तिelephants
हस्ति:
TypeNoun
Rootहस्तिन्
Formसमासाङ्ग; पुंलिङ्ग (stem)
वनforest
वन:
TypeNoun
Rootवन
Formसमासाङ्ग; नपुंसकलिङ्ग (stem)
व्रजcattle-range / herd-station
व्रज:
TypeNoun
Rootव्रज
Formसमासाङ्ग; पुंलिङ्ग (stem)
समुत्थेनarisen/derived (originating) from
समुत्थेन:
TypeParticiple (Past Passive Participle)
Rootसम्+उद्+√स्था (समुत्था)
Formतृतीया-एकवचनम्, नपुंसकलिङ्ग (instrumental sg.); क्त-प्रत्ययान्त (समुत्थ)
यानvehicles
यान:
TypeNoun
Rootयान
Formसमासाङ्ग; नपुंसकलिङ्ग (stem)
वाहनेनwith conveyances (vehicles and transport means)
वाहनेन:
TypeNoun
Rootवाहन
Formतृतीया-एकवचनम्, नपुंसकलिङ्ग; ‘यानवाहन’ इति इतरेतर-द्वन्द्वसमासस्य तृतीया एकवचनम्
वाor
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formविकल्पार्थक-अव्ययम्
यत्that which
यत्:
TypeRelative Pronoun
Rootयद्
Formद्वितीया-एकवचनम्, नपुंसकलिङ्ग (acc. sg.)
बहुशःin many ways / abundantly
बहुशः:
TypeAdverb
Rootबहुशस्
Formअव्ययम् (प्रकार/प्रचुरतार्थ)
उपकरोतिis of service / benefits / contributes
उपकरोति:
TypeVerb
Rootउप+√कृ
Formलट्-लकारः, परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्
तत्that
तत्:
TypeDemonstrative Pronoun
Rootतद्
Formप्रथमा-एकवचनम्, नपुंसकलिङ्ग
चित्रभोगम्a diversified/variegated benefit (complex enjoyment/revenue)
चित्रभोगम्:
TypeNoun
Rootचित्रभोग
Formद्वितीया-एकवचनम्, नपुंसकलिङ्ग; ‘चित्रः भोगः’ → चित्रभोग (variegated/enjoyable revenue/benefit)
M
markets
T
towns/ports
V
villages
M
mines
C
commodities
E
elephants
F
forests
H
herds
T
transport assets

FAQs

A diversified stream of support—often in-kind and recurring—sourced from multiple economic nodes and resource sectors.

To operationalize assessment: the state should recognize and account for non-cash contributions (logistics, elephants, forest produce) as real strategic support.