Sutra 19

Devanagari script

आकरकर्मान्तद्रव्यहस्तिवनव्रजवणिक्पथप्रचारान्वारिस्थलपथपण्यपत्तनानि च निवेशयेत् ॥ कZ_०२.०१.१९ ॥

Transliteration

ākarakarmāntadravyahastivanavrajavaṇikpathapracārānvāristhalapathapaṇyapattanāni ca niveśayet

Translation

Baginda hendaklah menubuhkan (dan mengawal selia) lombong, pusat pembuatan, gudang bahan, hutan gajah, ladang ternakan, laluan dan jadual perjalanan perdagangan, laluan air dan darat, pasar, serta pelabuhan/pekan perdagangan.

Word by Word

• आकर: mine; mineral source
• Type: Noun
• Root: आ√कॄ (आकिरति/आकिरण) / (रूढ)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया बहुवचन (समाहार-द्वन्द्वस्य अवयवः)

• कर्मान्त: workshop; place of manufacture
• Type: Noun
• Root: कर्म + अन्त
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया बहुवचन (समाहार-द्वन्द्वस्य अवयवः)

• द्रव्य: goods; material; wealth
• Type: Noun
• Root: द्रव्य
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया बहुवचन (समाहार-द्वन्द्वस्य अवयवः)

• हस्तिवन: elephant-forest; elephant reserve
• Type: Noun
• Root: हस्ति + वन
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया बहुवचन (समाहार-द्वन्द्वस्य अवयवः)

• व्रज: cattle-pen; pasture settlement
• Type: Noun
• Root: व्रज
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया बहुवचन (समाहार-द्वन्द्वस्य अवयवः)

• वणिक्पथप्रचारान्: merchant-route traffic; commercial routes
• Type: Noun (कृदन्त-समास)
• Root: प्र√चर्
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया बहुवचन; ‘प्रचार’ (घञ्) = गमन/आवागमन-मार्ग/परिसंचरण

• अन्वारि: river-side tract; area along water
• Type: Noun
• Root: अनु + वारि
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया बहुवचन (समाहार-द्वन्द्वस्य अवयवः); अर्थः ‘जलानुगत-प्रदेश’

• स्थलपथ: land route
• Type: Noun
• Root: स्थल + पथ
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया बहुवचन (समाहार-द्वन्द्वस्य अवयवः)

• पण्य: merchandise; saleable goods
• Type: Noun
• Root: पण्य
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया बहुवचन (समाहार-द्वन्द्वस्य अवयवः)

• पत्तनानि: port; harbour town
• Type: Noun
• Root: पत्तन
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया बहुवचन

• च: and
• Type: Particle
• Root: च
• Form: समुच्चयार्थक अव्यय

• निवेशयेत्: should establish; should locate (settlements/centres)
• Type: Verb
• Root: नि√विश्
• Form: विधिलिङ् (optative); परस्मैपदम्; प्रथमपुरुष एकवचन; causative (णिच्) प्रयोगः—‘स्थापयेत्/विन्यसेत्’

Entities Mentioned

• rājā (implied)
• mines (ākara)
• workshops (karmānta)
• elephant-forests (hastivana)
• cattle-ranches (vraja)
• merchants (vaṇik)
• markets (paṇya)
• ports (pattana)

More Details

FAQs

What administrative intent is emphasized in 2.1.19?

A coordinated state plan for economic nodes—resource extraction, production, strategic assets (elephants, cattle), and transport-and-market infrastructure—so revenue and security mutually reinforce.

Why are elephant-forests listed alongside mines and markets?

Elephants are a strategic military and prestige asset; their habitat is treated as a managed state resource within the same economic-security planning framework.