Adhyaya 93: The Battle of Mahiṣa Daitya and the Gods

Verse 1

श्रीवराह उवाच । ततो महिषदैत्यस्तु कामरूपी महाबलः । मत्तहस्तिनमारुह्य यियासुर्मेरुपर्वतम् ॥

श्रीवराह म्हणाले—त्यानंतर इच्छेनुसार रूप धारण करणारा महाबली महिषदैत्य मत्त हत्तीवर आरूढ होऊन मेरुपर्वताकडे जाण्यास निघाला।

Verse 2

कालः कृतान्तो रक्ताक्षो हरणो मित्रहाऽनिलः । यज्ञहा ब्रह्महा गोग्घ्नः स्त्रीघ्नः संवर्त्तकस्तथा ॥

काल, कृतान्त, रक्ताक्ष, हरण, मित्रहा, अनिल; यज्ञहा, ब्रह्महा, गोग्घ्न, स्त्रीघ्न आणि संवर्त्तक—हे दैत्यनायक नामाने प्रसिद्ध होते।

Verse 3

इत्येते दश चैकाश्च दैत्येन्द्रा युद्धदुर्मदाः । यथासंख्येन रुद्रांस्तु दुद्रुवुर्भीमविक्रमाः ॥

अशा रीतीने हे अकरा दैत्येन्द्र युद्धाच्या मदाने उन्मत्त होऊन, क्रमाने, भीषण पराक्रम असलेल्या रुद्रांवर धावून गेले।

Verse 4

शेषान् देवान् शेषदैत्या यथायोगमुपाद्रवन् । स्वयं महिषदैत्यस्तु इन्द्रं दुद्राव वेगितः ॥

उरलेले दैत्य उरलेल्या देवांवर योग्यतेनुसार तुटून पडले; आणि महिषदैत्य स्वतः वेगाने इंद्रावर धावून गेला।

Verse 5

स चापि बलवान् दैत्यो ब्रह्मणो वरदर्पितः । अवध्यः पुरुषेणाजौ यद्यपि स्यात् पिनाकधृक् ॥

तो दैत्यही बलवान होता आणि ब्रह्माच्या वराने गर्वित होता; रणांगणात तो कोणत्याही पुरुषाकडून वध्य नव्हता, पिनाकधारी (शिव) असला तरीही।

Verse 6

आदित्यैर्वसुभिः साध्यै रुद्रैश्च निहता भृशम् । असुरा यातुधानाश्च संख्यापूरणकेवलाः ॥

आदित्य, वसु, साध्य आणि रुद्र यांनी असुर व यातुधान यांना फार मोठ्या संख्येने ठार केले—जणू ते केवळ मृतांची संख्या पूर्ण करण्यापुरतेच होते।

Verse 7

देवानामपि सैन्यानि निहतान्यसुरैर्युधि । एवं भूते तदा भग्ने देवेन्द्रे विद्रुताः सुराः ॥

युद्धात असुरांनी देवांच्या सेनाही ठार केल्या. अशी अवस्था झाल्यावर देवेन्द्र (इन्द्र) पराभूत होऊन पळाला, तेव्हा सुरही पळून गेले.

Verse 8

अर्दिता विविधैः शस्त्रैः शूलपट्टिशमुद्गरैः । गतवन्तो ब्रह्मलोकमसुरैरर्दिताः सुराः ॥

भाले, कुऱ्हाडी व गदा इत्यादी विविध शस्त्रांनी जखमी होऊन, असुरांनी छळलेल्या सुरांनी ब्रह्मलोक गाठला.

Verse 9

तत्रेन्द्रं पुरमासाद्य देवैः सह शतक्रतुम् । अभिदुद्राव दैत्येन्द्रस्ततो देवाः क्रुधान्विताः ॥

तेथे इन्द्रपुरीला पोहोचून, देवांसह असलेल्या शतक्रतु (इन्द्र) वर दैत्येन्द्र धावून आला; तेव्हा देव क्रोधाने भरून गेले.

Verse 10

आदाय स्वानि शस्त्राणि वाहनानि विशेषतः । अधिष्ठायासुरानाजौ दुद्रुवुर्मुदिता भृशम् ॥

आपापली शस्त्रे घेऊन आणि विशेषतः आपल्या वाहनांवर आरूढ होऊन, असुर अत्यंत आनंदित होऊन रणांगणात धावले.

Verse 11

तेषां प्रववृत्ते युद्धं तुमुलं लोमहर्षणम् । घोरं प्रचण्डयोधानामन्योन्यमभिगर्जताम् ॥

ते परस्पर भिडताच घोर, तुमुल व लोमहर्षक युद्ध पेटले; प्रचंड योद्धे एकमेकांवर गर्जना करू लागले।

Verse 12

तत्राञ्जनो नीलकुक्षिर्मेघवर्णो बलाहकः । उदराक्षो ललाटाक्षः सुभीमो भीमविक्रमः । स्वर्भानुश्चेति दैत्याष्टौ वसून् दुद्रुवुराहवे ॥

तेथे अञ्जन, नीलकुक्षि, मेघवर्ण, बलाहक, उदराक्ष, ललाटाक्ष, सुभीम, भीमविक्रम आणि स्वर्भानु—हे आठ दैत्य—रणात वसूंवर धावून गेले।

Verse 13

यथासंख्येन तद्वच्च दैत्याः द्वादश चापरे । आदित्यान् दैत्यवर्यास्तु तेषां प्राधान्यतः शृणु ॥

तसेच क्रमाने आणखी बारा दैत्य होते; दैत्यांतील श्रेष्ठ ते आदित्यांवर रणात धावून गेले—त्यांची नावे प्रधानतेनुसार ऐक।

Verse 14

भीमो ध्वङ्क्षो ध्वस्तकर्णः शङ्कुकर्णस्तथैव च । वज्रकायोऽतिवीर्यश्च विद्युन्माली तथैव च ॥

भीम, ध्वङ्क्ष, ध्वस्तकर्ण, शङ्कुकर्ण, वज्रकाय, अतिवीर्य आणि विद्युन्माली—हे (त्यांपैकी) होते।

Verse 15

रक्ताक्षो भीमदंष्ट्रस्तु विद्युज्जिह्वस्तथैव च । अतिकायो महाकायो दीर्घबाहुः कृतान्तकः ॥

रक्ताक्ष, भीमदंष्ट्र, विद्युज्जिह्व, अतिकाय, महाकाय, दीर्घबाहु आणि कृतान्तक—(ही उरलेली नावे) आहेत।

Verse 16

एते द्वादश दैत्येन्द्रा आदित्यान् युधि दुद्रुवुः । स्वकं सैन्यमुपादाय तद्वदन्येऽपि दानवाः । रुद्रान् दुद्रुवुरव्यग्रा यथासंख्येन कोपिताः ॥

हे बारा दैत्येंद्र युद्धात आदित्यांवर धावून गेले. आपापले सैन्य घेऊन इतर दानवही न डगमगता, क्रोधाने भरून, क्रमाने रुद्रांवर धावले.