Adhyaya 45: Ritual Procedure for Worship of Rāma and Lakṣmaṇa in the Month of Jyeṣṭha

Verse 1

दुर्वासा उवाच । ज्येष्ठमासेऽप्येवमेवं संकल्प्य विधिना नरः । अर्चयेत् परमं देवं पुष्पैर्नानाविधैः शुभैः ॥ ४५.१ ॥

दुर्वासा म्हणाले—ज्येष्ठ महिन्यातही अशाच प्रकारे विधिपूर्वक संकल्प करून मनुष्याने नानाविध शुभ पुष्पांनी परम देवाचे अर्चन करावे.

Verse 2

नमो रामाभिरामाय पादौ पूर्वं समर्चयेत् । त्रिविक्रमायेति कटिं धृतविश्वाय चोदरम् ॥ ४५.२ ॥

‘नमो रामाभिरामाय’ असे म्हणत प्रथम पादांचे अर्चन करावे. नंतर ‘त्रिविक्रमाय’ असे म्हणत कटि, आणि ‘धृतविश्वाय’ असे म्हणत उदराचे अर्चन करावे.

Verse 3

उरः संवत्सरायेति कण्ठं संवर्त्तकाय च । सर्वास्त्रधारिणे बाहू स्वनाम्ना अब्जरथाङ्गकौ ॥ ४५.३ ॥

‘संवत्सराय’ असे म्हणत उरःस्थळ, आणि ‘संवर्त्तकाय’ असे म्हणत कंठाचे अर्चन करावे. सर्वास्त्रधारी दोन्ही बाहू स्वनामांनी ‘अब्जरथ’ व ‘अंगक’ म्हणून अर्चाव्यात.

Verse 4

सहस्रशीर्षेऽभ्यर्च्य शिरस्तस्य महात्मनः । एवमभ्यर्च्य विधिवत् प्रागुक्तं कुम्भं विन्यसेत् ॥ ४५.४ ॥

‘सहस्रशीर्ष’ या नामाने देवाचे पूजन करून, त्या महात्म्याच्या शिराचेही विधिपूर्वक अर्चन करावे। असे विधीनुसार पूजन करून, पूर्वी सांगितलेला कुम्भ यथास्थानी ठेवावा।

Verse 5

प्राग्वद् वस्त्रयुगच्छन्नौ सौवर्णौ रामलक्ष्मणौ । अर्चयित्वा विधानॆन प्रभाते ब्राह्मणाय तौ । दातव्यौ मनसा काममीहता पुरुषेण तु ॥ ४५.५ ॥

पूर्वीप्रमाणे वस्त्रयुगलाने आच्छादित सुवर्ण राम-लक्ष्मण मूर्तींचे विधानपूर्वक पूजन करून, प्रभाती इच्छित कामसिद्धी इच्छिणाऱ्या पुरुषाने त्या ब्राह्मणास दान द्याव्यात।

Verse 6

अपुत्रेण पुरा पृष्टो राज्ञा दशरथेन च । पुत्रकामपरः पश्चाद् वसिष्ठः परमार्चितः ॥ ४५.६ ॥

पूर्वी अपुत्र राजा दशरथाने त्यांना प्रश्न केला; नंतर पुत्रप्राप्तीच्या इच्छेने वसिष्ठांचा परम आदराने सत्कार व पूजन केले गेले।

Verse 7

इदमेव विधानं तु कथयामास स द्विजः । प्राग्राहस्यं विदित्वा तु स राजा कृतवानिदम् ॥ ४५.७ ॥

त्या द्विजाने हेच विधान नीट सांगितले; आणि राजाने पूर्वोक्त रहस्य/उपदेश जाणून त्याप्रमाणे आचरण केले।

Verse 8

तस्य पुत्रः स्वयं जज्ञे रामनामाऽसुतो बली । चतुर्द्धा सोऽव्ययो विष्णुः परितुष्टो महामुने । एतदैहिकमाख्यातं पारत्रिकमतः शृणु ॥ ४५.८ ॥

त्याच्यापासून स्वयं राम नावाचा बलवान पुत्र जन्मला। हे महामुने, चतुर्धा प्रकट झालेला अव्यय विष्णू संतुष्ट झाला। हे इहलोकासंबंधी सांगितले; आता पारलौकिक ऐक।

Verse 9

तावद् भोगान् भुञ्जते स्वर्गसंस्थो यावदिन्द्राः दश च द्विद्विसंख्याः । अतीतकाले पुनरेत्य मर्त्यो भवेत राजा शतयज्ञयाजी । नश्यन्ति पापानि च तस्य पुंसः प्राप्नोति निर्वाणमलं च शाश्वतम् ॥ ४५.९ ॥

स्वर्गात स्थित होऊन तो तितक्याच काळ भोगांचा उपभोग घेतो, जितका दहा इंद्रांचा व त्याच्या दुप्पट संख्येतील इंद्रांचा काल असतो. तो काळ संपल्यावर तो पुन्हा मर्त्यलोकात येऊन शतयज्ञ करणारा राजा होतो. त्याची पापे नष्ट होतात आणि तो शाश्वत, निर्मळ निर्वाण (मोक्ष) प्राप्त करतो.