Adhyaya 207: Section on the ‘Person’ who Entices Beings within the Cycle of Rebirth
Saṃsāracakrapuruṣa-vilobhana-prakaraṇa
Ethical-Discourse (Karma, Dāna, Tapas, and Post-mortem Destinies)
वराह–पृथ्वी उपदेशपरंपरेत हा अध्याय एक बोधपर उपसंवाद मांडतो. ऋषिपुत्र नारदाकडून ऐकलेले सांगतो—नारद यमसभेत जाऊन कर्म-फलाची यंत्रणा व नैतिक कारणमीमांसा विचारतो. यम नारदाचे स्वागत करून अमरत्व, समृद्धी, कीर्ती व उच्च लोक कसे मिळतात आणि नरकात पतन कशामुळे होते हे स्पष्ट करतो. नरक-निवारक आचार म्हणून सत्य, अहिंसा, ब्रह्मचर्य, स्वामीभक्ती, माता-पिता व ब्राह्मणांची भक्ती/सेवा, संयम आणि करुणा यांचे वर्णन करतो. पुढे दान, व्रत/नियम, तप, मौन व दीक्षा यांना आरोग्य, सौंदर्य, कुलवृद्धी, धन, वाहनलाभ व तेजवृद्धी अशी ठोस फळे जोडून ‘पुण्याची अर्थव्यवस्था’ सांगितली आहे. सूचितार्थ असा की हिंसा टाळणे व दानप्रवृत्ती वाढवणे यामुळे पृथ्वीवरील व्यवस्था टिकते.
Primary Speakers
Key Concepts
Shlokas in Adhyaya 207
Verse 1
अथ संसारचक्रपुरुषविलोभनप्रकरणम् ॥ ऋषिपुत्र उवाच ॥ इदमन्यन्महाभागान्नारदात्कलहप्रियात् ॥ श्रुतं विप्रा यथा तत्र यमस्य सदसि स्वयम् ॥
आता ‘संसारचक्रपुरुषविलोभन’ हे प्रकरण आरंभ होते. ऋषिपुत्र म्हणाला—हे महाभाग विप्रहो! कलहप्रिय नारदाकडून मी आणखी एक वृत्तांत ऐकला आहे, की तेथे स्वयंच यमाच्या सभेत ते कसे घडले.
Verse 2
तथा च पृच्छतस्तस्य पुरावृत्तं महात्मनः ॥ आख्यानं कथयामास यदुक्तं चित्रभानुना ॥
मग विचारले असता त्याने त्या महात्म्याचा पूर्ववृत्तांत—चित्रभानूने जसा सांगितला तसाच आख्यानरूपेण कथन केला।
Verse 3
यथा च जनको राजा कामान्दिव्यानवाप्तवान् ॥ तत्सर्वं कथयिष्यामि श्रूयतां मुनिसत्तमाः ॥
आणि राजा जनकाने दिव्य भोग कसे प्राप्त केले—ते सर्व मी सांगतो; हे मुनिश्रेष्ठांनो, ऐका।
Verse 4
अयं तत्र महातेजा नारदो मुनिसत्तमः ॥ धर्मराजसभां प्राप्तस्तपसा द्योतितप्रभः ॥
तेथे महातेजस्वी मुनिश्रेष्ठ नारद तपोबलाने दीप्त प्रभा धारण करून धर्मराजाच्या सभेत आले।
Verse 5
तत्र राजाऽथ वेगेन तं दृष्ट्वा स्वयमागतं ॥ अर्चयित्वा यथान्यायं कृत्वा चैव प्रदक्षिणम् ॥
मग राजाने त्यांना स्वतः येताना पाहून वेगाने पुढे जाऊन विधिपूर्वक पूजन केले आणि प्रदक्षिणाही घातली।
Verse 6
उवाच च महातेजाः सूर्यपुत्रः प्रतापवान् ॥ स्वागतम् ते द्विजश्रेष्ठ दिष्ट्या प्राप्तोऽसि नारद ॥
तेव्हा महातेजस्वी, प्रतापवान सूर्यपुत्र म्हणाला—“हे द्विजश्रेष्ठ, आपले स्वागत आहे; दैवयोगाने आपण आला आहात, नारद।”
Verse 7
सर्वज्ञः सर्वदर्शीं च सर्वधर्मविदां वरः ॥ गान्धर्वस्येतिहासस्य विज्ञाता त्वं महामुने ॥
हे महामुने! आपण सर्वज्ञ व सर्वदर्शी आहात; सर्व धर्म जाणणाऱ्यांमध्ये श्रेष्ठ आहात. गंधर्वांच्या परंपरा व इतिहासाचेही आपण जाणकार आहात.
Verse 8
वयं पूताश्च मेध्याश्च त्वां दृष्ट्वा ह्यागतं विभो ॥ अयं देशः पुनः पूतः सर्वतो मुनिसत्तम ॥
हे विभो! आपल्या आगमन-दर्शनाने आम्ही पवित्र व यज्ञकर्मास योग्य झालो. हे मुनिश्रेष्ठ! हा देशही सर्व बाजूंनी पुन्हा पावन झाला.
Verse 9
यत्कार्यं येन वा कार्यं यद्वै मनसि वर्तते ॥ प्रब्रूहि भगवन्नाशु यच्चान्यत्किंचिदुत्तमम् ॥
कोणते कार्य आहे, ते कोणाकडून करावयाचे आहे, आणि आपल्या मनात जे आहे—हे भगवन्, शीघ्र सांगा; तसेच जे काही अन्य उत्तम असेल तेही सांगा.
Verse 10
इति धर्मवचः श्रुत्वा नारदः प्राह धर्मवित् ॥ अहं ते कथयिष्यामि यत्पृष्टं संशयास्पदम् ॥
धर्मविषयक हे वचन ऐकून धर्मवित् नारद म्हणाले—“संशयास्पद म्हणून जे विचारले आहे, ते मी तुला सांगीन.”
Verse 11
नारद उवाच ॥ भवान् पाता च गोप्ता च नेता धर्मस्य नित्यशः ॥ सत्येन तपसा क्षान्त्या धैर्येण च न संशयः ॥
नारद म्हणाले—“आप नित्य धर्माचे रक्षक, गोप्ता व मार्गदर्शक आहात; सत्य, तप, क्षमा आणि धैर्य यांच्या बळावर—यात संशय नाही.”
Verse 12
भावज्ञश्च कृतज्ञश्च त्वदन्यो न हि विद्यते ॥ संशयं सुमहत्प्राप्तस्तन्ममाचक्ष्व सुव्रत ॥
भाव जाणणारा व कृतज्ञ—तुमच्यावाचून दुसरा कोणी नाही. मी अतिशय मोठ्या संशयात पडलो आहे; म्हणून, हे सुव्रत, मला याचे यथार्थ सांगावे.
Verse 13
अमरत्वं कथं याति व्रतेन नियमेन च ॥ केन वा दानधर्मेण तपसा वा सुरोत्तम ॥
हे देवोत्तम! व्रत व नियमपालनाने अमरत्व कसे मिळते? किंवा कोणत्या दानधर्माने, अथवा कोणत्या तपाने ते प्राप्त होते?
Verse 14
अतुलां च श्रियं लोके कीर्तिं च सुमहत्फलम् ॥ लभन्ते शाश्वतं स्थानं दुर्लभं विगतज्वराः ॥
ते लोकात अतुल संपत्ती आणि अत्यंत महान फल देणारी कीर्ती मिळवितात. ज्वररहित होऊन ते दुर्लभ असे शाश्वत स्थानही प्राप्त करतात.
Verse 15
केन गच्छन्ति नरकं पापिष्ठं लोकगर्हणम् ॥ सर्वमाख्याहि तत्त्वेन परं कौतूहलं हि मे ॥
कोणत्या कर्माने लोक नरकात जातात—अत्यंत पापिष्ठ व लोकनिंद्य? मला मोठे कुतूहल आहे; आपण सर्व काही तत्त्वतः सांगा.
Verse 16
यम उवाच ॥ गच्छन्ति हि नराः घोराः बहवोऽधर्मनिर्मितम् ॥ बन्धान्श्च सुबहूंस्तत्र प्राप्नुवन्ति तपोधन ॥
यम म्हणाला—हे तपोधन! अधर्माने निर्माण झालेल्या त्या लोकात अनेक घोर पुरुष जातात, आणि तेथे ते अनेक बंधने (दंडबंधन) भोगतात.
Verse 17
विस्तरेण तु तत्सर्वं ब्रवीमि मुनिसत्तम ॥ श्रूयतां तन्महाभाग श्रुत्वा चैवोपधारय ॥
हे मुनिश्रेष्ठ! ते सर्व मी विस्ताराने सांगतो. हे महाभाग! ऐक आणि ऐकून ते नीट मनात धारण कर.
Verse 18
नाग्निचिन्नरकं याति न पुत्री न च भूमिदः ॥ शूरश्च शतवर्षी च वेदानां चैव पारगः ॥
जो अग्निहोत्र पाळतो तो नरकात जात नाही; तसेच कन्यावानही नाही, भूमिदान करणारा ही नाही. तसेच शूर, शतायुषी आणि वेदपारंगतही (नरकात जात नाही).
Verse 19
अहिंसका न गच्छन्ति ब्रह्मचर्यव्यवस्थिताः ॥ पतिव्रता दानवन्तो द्विजभक्ताश्च ये नराः ॥
अहिंसक तेथे जात नाहीत, तसेच ब्रह्मचर्यनिष्ठही जात नाहीत. पतिव्रता, दानशील आणि द्विजभक्त—असे नरही (तेथे) जात नाहीत.
Verse 20
स्वदारनिरताः दान्ताः परदारविवर्जकाः ॥ सर्वभूतात्मभूताश्च सर्वभूतानुकम्पकाः ॥
जे स्वपत्नी/स्वपतीतच रत, संयमी, परस्त्री/परपुरुष वर्ज्य करणारे, सर्वभूतांत आत्मभाव ठेवणारे आणि सर्वांवर करुणा करणारे—ते (तेथे) जात नाहीत.
Verse 21
न गच्छन्ति तु तं देशं पापिष्ठं तमसावृतम् ॥ यातनास्थानसंपूर्णं हाहाकारभयाकुलम् ॥
ते त्या प्रदेशात जात नाहीत, जो अत्यंत पापमय व तमाने आच्छादित आहे; जो यातनास्थानांनी भरलेला आणि हाहाकार व भयाने व्याकुळ आहे.
Verse 22
ज्ञानवन्तो द्विजा ये च ये च विद्यां पराङ्गताः ॥ उदासीना न गच्छन्ति स्वाम्यर्थे च हता नराः ॥
जे ज्ञानी द्विज आणि जे विद्येत पारंगत आहेत, ते तेथे जात नाहीत. उदासीन (वैराग्ययुक्त)ही जात नाहीत; तसेच स्वामीच्या हेतुने मारले गेलेले सेवकजनही जात नाहीत.
Verse 23
न गच्छन्त्यत्र दातारः सर्वभूतहिते रताः ॥ शुश्रूषका मातृपित्रोर्न गच्छन्ति च ये नराः ॥
जे दाते सर्वभूतांच्या हितात रत असतात, ते येथे (त्या स्थानी) जात नाहीत. तसेच जे माता-पित्यांची श्रद्धेने सेवा करतात, ते नरही जात नाहीत.
Verse 24
तिलान् गां च हिरण्यं च पृथिवीं चापि शाश्वतीम् ॥ ब्राह्मणेभ्यः प्रयच्छन्ति न गच्छन्ति न संशयः ॥
जे ब्राह्मणांना तीळ, गाय, सुवर्ण आणि शाश्वत भूमीही दान देतात, ते तेथे जात नाहीत—यात संशय नाही.
Verse 25
यथोक्तं यजमानाश्च सत्रयाजिन एव च ॥ चातुर्मास्यकरा ये च ये द्विजा आहिताग्नयः ॥
जे यजमान यथोक्त विधीने यज्ञ करतात, तसेच जे सत्रयाजक आहेत; जे चातुर्मास्य कर्म करतात; आणि जे आहिताग्नी द्विज आहेत—तेही तेथे जात नाहीत.
Verse 26
गुरुचित्तानुपालाश्च कृतिनो मौनयन्त्रिताः ॥ नित्यस्वाध्यायिनो दान्ताः सदा सभ्याश्च ये नराः
जे गुरुच्या अभिप्रायाचे पालन करतात, सदाचारात कुशल आहेत, मौनाने संयमित आहेत, नित्य स्वाध्याय करतात, दान्त (इंद्रियनिग्रही) आहेत आणि सदैव सभ्य आहेत—असे नर।
Verse 27
मां न पश्यन्ति ते चैव स्वात्मभावेन भाविताः ॥ अपर्वमैथुना ये च न गच्छन्ति जितेन्द्रियाः
ते स्वात्मभावाने घडलेले असल्यामुळे मला पाहात नाहीत; आणि जे जितेन्द्रिय आहेत व अपर्वकाळी मैथुन करीत नाहीत, ते त्या अवस्थेला जात नाहीत.
Verse 28
न गच्छन्ति हि तद्दोरं यत्र ते पापकर्मिणः
ते त्या भयंकर स्थानी जात नाहीत, जिथे पापकर्मी लोक जातात.
Verse 29
नारद उवाच ॥ किं दानं श्रेय आहोस्वित्पात्रेण फलमुच्यते ॥ किं वा कर्म महत्कृत्वा स्वर्गलोके महीयते
नारद म्हणाले—कोणते दान श्रेष्ठ आहे? दानाचे फळ पात्रावर अवलंबून असे म्हणतात काय? किंवा कोणते महान कर्म करून स्वर्गलोकी महिमा मिळते?
Verse 30
रूपं वा धनधान्यं वा ह्यायुश्च कुलमेव वा ॥ प्राप्यते येन दानेन तन्ममाचक्ष्व सुव्रत
रूप, धन-धान्य, आयुष्य किंवा उत्तम कुल—हे ज्या दानाने मिळते ते मला सांगा, हे सुव्रत.
Verse 31
यम उवाच ॥ न शक्यं विस्तरेणेह वक्तुं वर्षशतैरपि ॥ शुभाशुभानां गतयो द्रष्टुं वा प्रष्टुमेव वा
यम म्हणाले—येथे याचा विस्ताराने वर्णन करणे शेकडो वर्षांतही शक्य नाही; तसेच शुभ-अशुभ गती पूर्णपणे पाहणे किंवा विचारणेही शक्य नाही.
Verse 32
किञ्चिन्मात्रं प्रवक्ष्यामि येन यत्प्राप्यते नरैः ॥ विविधानि च सौख्यानि प्रायशस्तु गुणागुणैः
मी थोडेसे सांगतो—ज्यायोगे मनुष्यांना जे जे प्राप्त होते ते कळते. विविध सुखे बहुतेक पुण्य-पाप, गुण-दोष यांनुसारच मिळतात.
Verse 33
रहस्यमिदमाख्यानं श्रूयतां मुनिसत्तम ॥ या गतिः प्राप्यते येन प्रेत्यभावे न संशयः
हे मुनिश्रेष्ठ, हे रहस्यपूर्ण आख्यान ऐका; ज्यायोगे मृत्यूनंतरच्या अवस्थेत जी गती प्राप्त होते ती निःसंशय प्राप्त होते.
Verse 34
तपसा प्राप्यते स्वर्गस्तपसा प्राप्यते यशः ॥ आयुःप्रकर्षो भोगाश्च भवति तपसैव तु
तपाने स्वर्ग मिळतो, तपाने यश मिळते. आयुष्याची वाढ आणि भोगही केवळ तपानेच होतात.
Verse 35
ज्ञानविज्ञानमारोग्यं रूपसौभाग्यसंपदः ॥ तपसा प्राप्यते भोगो मनसा नोपदिश्यते
ज्ञान-विज्ञान, आरोग्य, रूप व सौभाग्याची संपत्ती—भोग तपाने मिळतो; केवळ मनाच्या संकल्पाने तो मिळत नाही.
Verse 36
एवं प्राप्नोति पुण्येन मौनेनाज्ञां महामुने ॥ उपभोगांस्तु दानेन ब्रह्मचर्येण जीवितम् ॥
हे महामुने, अशा रीतीने पुण्याने—मौनव्रताने—आज्ञा/अधिकार मिळतो. दानाने उपभोग मिळतात आणि ब्रह्मचर्याने जीवनशक्ती मिळते.
Verse 37
पयोभक्ष्या दिवं यान्ति जायते द्रविणाढ्यता ॥ गुरुशुश्रूषया नित्यं श्राद्धदानॆन सन्ततिः ॥
जे दूधाहार करतात ते स्वर्गास जातात; अशा नियमाने धनसमृद्धी उत्पन्न होते. गुरूची नित्य शुश्रूषा व श्राद्धकर्मातील दान यांमुळे संतती प्राप्त होते.
Verse 38
गवाद्याः कालदीक्षाभिर्ये तु वा तृणशायिनः ॥ स्वयं त्रिषवणाद्ब्रह्म त्वपः पीत्वेष्टलोकभाक् ॥
जे कालबद्ध दीक्षा-नियमांनी गायीआदींसारखे राहतात किंवा गवतावर शयन करतात—ते स्वतः केलेल्या त्रिषवण-व्रताने व केवळ पाणी पिऊन इष्ट लोकाचे भागीदार होतात.
Verse 39
क्रतुयष्टा दिवं याति चोपहारं च सुव्रत ॥ कृत्वा तु दशवर्षाणि नीरपानाद्विशिष्यते ॥
यज्ञ करणारा स्वर्गास जातो आणि उपहारही मिळवतो, हे सुव्रत. पण दहा वर्षे केवळ पाणी पिण्याचे व्रत केल्यास ते व्रत विशेष श्रेष्ठ मानले जाते.
Verse 40
रसानां प्रतिसंहारात् सौभाग्यमनुजायते ॥ आमिषस्य प्रतीहाराद्भवत्यायुष्मती प्रजा ॥
रस-भोगांचा संहार (त्याग) केल्याने सौभाग्य उत्पन्न होते. मांसाहाराचा त्याग केल्याने संतती दीर्घायुषी होते.
Verse 41
गन्धमाल्यनिवृत्त्या तु मूर्तिर्भवति पुष्कला ॥ अन्नदानेन च नरः स्मृतिं मेधां च विन्दति ॥
सुगंध व माळा यांपासून निवृत्ती केल्याने देहयष्टी पुष्ट होते. तसेच अन्नदान केल्याने मनुष्याला स्मृती व मेधा प्राप्त होते.
Verse 42
छत्रप्रदानेन गृहं वरिष्ठं रथं ह्युपानद्युगसम्प्रदानात् ॥ वस्त्रप्रदानेन सुरूपता च धनैश्च पुत्रैश्च भृताः भवन्ति ॥
छत्रदानाने उत्तम गृह प्राप्त होते; पादुका-युग दानाने रथ मिळतो. वस्त्रदानाने रूपलावण्य वाढते आणि धन व पुत्र यांच्या योगे मनुष्य समर्थ होतो.
Verse 43
पानीयस्य प्रदानेन तृप्तिर्भवति शाश्वती ॥ अन्नपानप्रदानेन कामभोगैस्तु तृप्यते ॥
पिण्याच्या पाण्याचे दान केल्याने शाश्वत तृप्ती मिळते. अन्न व पेय दान केल्याने इच्छित भोगांच्या फलाने तृप्ती होते.
Verse 44
पुष्पोपगन्धं च फलोपगन्धं यः पादपं स्पर्शयते द्विजाय ॥ स स्त्रीसमृद्धं हि सुरत्नपूर्णं गृहं हि सर्वोपचितं लभेत ॥
जो द्विजाला पुष्पसुगंध व फळसुगंधयुक्त वृक्ष अर्पण करतो, तो स्त्रीसमृद्ध, उत्तम रत्नांनी पूर्ण व सर्व सामग्रीने सज्ज असे गृह प्राप्त करतो.
Verse 45
वस्त्रान्नपानीय-रसप्रदानात् प्राप्नोति तानेव रसप्रदानात् ॥ स्रग्धूपगन्धान्यनुलेपनानि पुष्पाणि गृह्याणि मनोरमाणि ॥
वस्त्र, अन्न, पाणी व रस यांचे दान केल्याने तदनुरूप फळ मिळते. माळा, धूप-सुगंध, अनुलेपन, पुष्पे व मनोहर गृहउपयोगी वस्तू प्राप्त होतात.
Verse 46
स स्त्रीसमृद्धं गजवाजिपूर्णं लभेदधिष्ठानवरं वरिष्ठम् ॥ धूपप्रदानेन तथा गवां च लोकानाप्नोति नरो वसूनाम्
त्या पुण्याने मनुष्य स्त्रीसमृद्ध, गज-घोड्यांनी पूर्ण असे श्रेष्ठ अधिष्ठान प्राप्त करतो. तसेच धूपदान व गोदानाने तो वसूंशी संबंधित लोकांना प्राप्त होतो.
Verse 47
गजं तथा गोवृषभप्रदानैः स्वर्गे सुखं शाश्वतमामनन्ति ॥ घृतेन तेजः सुकुमारतां च प्राणद्युतिः स्निग्धता चापि तैलैः
हत्तीचे दान तसेच गाय व बैल यांचे दान केल्याने स्वर्गात शाश्वत सुख मिळते, असे सांगितले आहे. तुपाच्या दानाने तेज व देहाची कोमलता, आणि तेलाच्या दानाने प्राणदीप्ती व स्निग्धता प्राप्त होते.
Verse 48
क्षौद्रेण नानारसतृप्ततां च दीपप्रदानाद् द्युतिमाप्नुवन्ति
मधाच्या दानाने नानाविध रसांची तृप्ती मिळते; आणि दीपदानाने दीप्ती (प्रकाश/तेज) प्राप्त होते.
Verse 49
पायसेन वपुःपुष्टिं कृसरात्स्निग्धसौम्यताम् ॥ फलैस्तु लभते पुत्रं पुष्पैः सौभाग्यमेव च
पायसाच्या दानाने देहपुष्टी मिळते; कृसराच्या दानाने स्निग्ध व सौम्यता प्राप्त होते. फळांच्या दानाने पुत्रलाभ होतो; आणि पुष्पदानाने सौभाग्यही मिळते.
Verse 50
रथैर्दिव्यं विमानं तु शिबिकां चैव मानवः ॥ प्रेक्षणैरपि सौभाग्यं प्राप्नोतीह न संशयः
रथांचे दान केल्याने मनुष्य दिव्य विमान तसेच शिबिका (पालखी) प्राप्त करतो. आणि प्रेक्षण (दर्शन/प्रदर्शन) देऊनही तो इहलोकी सौभाग्य मिळवतो—यात संशय नाही.
Verse 51
अभयस्य प्रदानॆन सर्वकामानवाप्नुयात्
अभय (आश्रय/रक्षण) दान केल्याने मनुष्य सर्व कामना प्राप्त करतो.
Verse 52
दुर्ल्लभं त्रिषु लोकेषु यच्च प्रियतरं तव ॥ तपोमयानां सर्वेषां द्विजातीनां च सुव्रत
हे सुव्रत! त्रिलोकीत जे दुर्लभ आहे आणि जे तुला अत्यंत प्रिय आहे—ते तपोनिष्ठ सर्व जनांस व सर्व द्विजांसाठी उपदेशिले आहे।
Verse 53
पतिव्रता न गच्छन्ति सत्यवाक्याश्च ये नराः ॥ अजिताश्चाशठाश्चैव स्वामिभक्ताश्च ये नराः
पतिव्रता (धर्मनिष्ठ) जन पतित होत नाहीत; जे पुरुष सत्य बोलतात; जे अजेय (दृढ) व कपटरहित आहेत; आणि जे स्वामिभक्त आहेत—ते येथे प्रशंसिले आहेत।
Verse 54
ब्राह्मणा अमरत्वं च प्राप्नुवन्ति न संशयः ॥ निवृत्ताः सर्वकामेभ्यो निराशाः सुजितेन्द्रियाः
ब्राह्मण अमरत्व प्राप्त करतात—यात संशय नाही—म्हणजे जे सर्व कामनांपासून निवृत्त, निराश (आकांक्षारहित) आणि इंद्रियजयी आहेत।
Verse 55
अहिंसया परं रूपं दीक्षया कुलजन्म च ॥ फलमूलाशिनो राज्यं स्वर्गः पर्णाशिनां भवेत्
अहिंसेने उत्तम रूप मिळते; दीक्षेने श्रेष्ठ कुळात जन्म. फल-मूळाहार करणाऱ्यांना राज्य (ऐश्वर्य) फळ सांगितले आहे; आणि पर्णाहार करणाऱ्यांना स्वर्गप्राप्ती।
Verse 56
दत्त्वा द्विजेभ्यः स भवेत्सुरूपो रोगांश्च कांश्चिल्लभते न जातु ॥ बीजैरशून्यैः शयनाभिरामं दद्याद्गृहं यः पुरुषो द्विजाय
द्विजांना दान दिल्याने मनुष्य सुरूप होतो आणि कधीही कोणताही रोग होत नाही. जो पुरुष ब्राह्मणाला बीज-धान्याने परिपूर्ण व रम्य शय्यांनी सज्ज असे घर दान करतो, तो महान पुण्य मिळवतो।
Frequently Asked Questions
The text instructs that post-mortem outcomes are shaped by dharma expressed as truthfulness, non-violence, restraint, compassion, fidelity, service to parents/teachers, and generosity; it further systematizes karmaphala by correlating particular gifts and disciplines with specific worldly and otherworldly results.
No tithi, nakṣatra, lunar-month, or seasonal markers are specified in the supplied verses. A limited temporal reference appears as duration-based austerity (e.g., practices undertaken for ten years) and daily regimen terms such as triṣavaṇa (three daily observances).
Environmental balance is addressed indirectly through social-ecological ethics: ahiṃsā, universal compassion (sarvabhūtānukampā), and restraint reduce harm to living beings and thereby support the stability of Pṛthivī’s living systems; dāna and hospitality norms promote redistribution and communal resilience, which the text frames as integral to sustaining order.
The narrative references Nārada (sage and itinerant interlocutor) and Yama (Dharmarāja, Sūryaputra) as the principal figures in the embedded dialogue; it also alludes to a royal exemplum (Janaka) as a model of attainment, though no extended genealogy is provided in the excerpt.
Read Varaha Purana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.