Adhyaya 200: Description of the Forms of Infernal Torments (Naraka Yātanās)

Verse 1

पुनर्नरकयातनास्वरूपवर्णनम् ॥ ऋषिपुत्र उवाच ॥ तप्तं चैव महातप्तं महारौरवरौरवौ ॥ सप्ततालश्च नरको नरकः कालसूत्रकः ॥

नरकयातनांच्या स्वरूपाचे पुनर्वर्णन. ऋषिपुत्र म्हणाला—तप्त व महातप्त, रौरव व महारौरव; सप्तताल, नरक आणि कालसूत्रक—हे नरकलोक आहेत।

Verse 2

अन्धकारश्च नरकोऽन्धकारवरस्तथा ॥ अष्टावेतॆ तु नरकाः पच्यन्ते यत्र पापिनः ॥

अंधकार हा नरक आहे आणि तसेच अंधकारवर (अतिगाढ अंधार)ही आहे. हेच आठ नरक असून, जिथे पापी दंडदुःखात तप्त होतात.

Verse 3

प्रथमे प्रथमं विद्याद्द्वितीये द्विगुणं तथा ॥ तृतीये त्रिगुणं विद्याच्चतुर्थे तु चतुर्गुणम् ॥

पहिल्या (नरकात) दुःख हे मूलमान समजावे; दुसऱ्यात ते द्विगुण होते. तिसऱ्यात त्रिगुण आणि चौथ्यात चतुर्गुण होते.

Verse 4

पञ्चमे तु गुणाः पञ्च षष्ठे षड्गुणमुच्यते ॥ सप्तमे तु गुणाः सप्त अष्टमेऽष्टविधा गुणाः ॥

पाचव्यात गुणक पाच; सहाव्यात ते षड्गुण असे म्हटले आहे. सातव्यात सप्तगुण; आणि आठव्यात अष्टविध/अष्टगुण गुण होतो.

Verse 5

अहोरात्रेण चाध्वानं प्रेता गच्छन्ति तत्पुरम् ॥ दुःखितानां ततो दुःखं दुःखाद्दुःखतरं ततः ॥

एका अहोरात्रात ते मार्ग पार करतात; प्रेत त्या पुर/लोकात जातात. जे आधीच दुःखी आहेत, त्यांना पुढे अधिक दुःख—दुःखाहूनही दुःखतर.

Verse 6

दुःखमेवात्र न सुखं दुःखैर्दुःखं विवर्ध्यते ॥ उपायस्तत्र नैवास्ति येन स्वल्पं सुखं भवेत् ॥

इथे फक्त दुःखच आहे, सुख नाही; दुःखांनीच दुःख वाढते. तिथे असा कोणताही उपाय नाही की ज्याने थोडेसेही सुख होईल.

Verse 7

मुच्यते च मृतस्तत्र मारकास्तत्र दुर्लभाः ॥ शब्दे स्पर्शे तथा रूपे रसे गन्धे तु पञ्चमे ॥

तेथे मरण आले तरीही मुक्ती होत नाही; तेथे मृत्यूचे दूत दुर्मिळ आहेत. शब्द, स्पर्श, रूप, रस आणि पाचवा गंध यांद्वारे दुःख भोगावे लागते.

Verse 8

न सुखं तत्र तस्यास्ति किञ्चिदेवात्र विद्यते ॥ शारीरैर्मानसैश्चैव दुःखैर्दुःखान्तगामिभिः ॥

तेथे त्याला किंचितही सुख नाही; येथे फक्त हेच आढळते—शारीरिक व मानसिक दुःखे, जी दुःखाच्या ‘अंता’कडे नेणारी आहेत.

Verse 9

आयसैः कण्टकैस्तीक्ष्णैस्तप्तैस्तप्तावृता मही ॥ अन्तरिक्षं खगानीकैर्अग्निजिह्वैः समावृतम् ॥

भूमी तापलेल्या, तीक्ष्ण लोखंडी काट्यांनी आच्छादलेली आहे; आणि आकाशप्रदेश अग्निजिह्वेसारख्या पक्ष्यांच्या थव्यांनी सर्व बाजूंनी भरलेला आहे.

Verse 10

पातुकामश्च पानीयं राक्षसैर्नीयते सरः ॥ हंससारससंकिर्णं पद्मोत्पलविभूषितम् ॥

पाणी पिण्याची इच्छा असलेल्याला राक्षस एका सरोवराकडे नेतात—जे हंस व सारसांनी भरलेले आणि पद्म-उत्पलांनी शोभलेले आहे.

Verse 11

पातुकामश्च पानीयं सहसा तत्र धावति ॥ सलिलं प्रेक्षते चैव तत्र तप्ततरं तथा

पाणी पिण्याच्या इच्छेने तो सहसा तेथे धावतो; पण पाणी पाहताच तेथे ते अधिकच तापलेले असल्याचे त्याला दिसते.

Verse 12

ततः पक्वानि मांसानि राक्षसैः परिणीयते ॥ क्षारोदकेऽपि च तथा क्षिप्यतेऽत्र महाह्रदे

त्यानंतर राक्षस पक्के मांसाचे तुकडे इकडे-तिकडे नेतात; आणि त्याचप्रमाणे त्याला येथे क्षारयुक्त पाण्याच्या महान् ह्रदात फेकले जाते।

Verse 13

तत्र चैव ह्रदे नैका मत्स्याः खादन्ति सर्वशः ॥ ततः कालावसाने तु कथञ्चित्प्रपलायिनः

आणि त्या ह्रदातच अनेक मासे त्याला सर्व बाजूंनी खातात. मग काळाच्या शेवटी तो कसा तरी पळून सुटणारा होतो.

Verse 14

किञ्चिदन्तरमागम्य वेदनार्थाः पतन्ति हि ॥ यातनार्थं पुनस्तत्र मांसं चैवोपजायते

थोडा अवकाश गेल्यावर ते वेदनेसाठी पुन्हा पडतात; आणि तेथे पुन्हा यातनेसाठी त्यांच्या अंगावर मांस पुन्हा उत्पन्न होते.

Verse 15

शिरस्येवोपविष्टस्य प्रस्थितस्य प्रधावतः ॥ तस्यार्त्तायामवस्थायां दुःखं भवति दारुणम्

जणू त्याच्या शिरावर बसल्याप्रमाणे—तो निघतो व धावतो—अशा आर्त अवस्थेत त्याचे दुःख अत्यंत दारुण होते.

Verse 16

करीषगर्त्तस्तत्रैव कुम्भीपाकः सुदारुणः ॥ पद्मपत्राकृतिस्तस्य पेशी तत्र शरीरजः

तेथेच करीषगर्त आहे आणि अत्यंत दारुण कुम्भीपाकही आहे. तेथे त्याच्या शरीरातील मांसपेशी पद्मपत्रासारखी आकृती धारण करते.

Verse 17

पाटयन्ति सुमार्गेण राक्षसाः करपत्रिकाः ॥ निपीड्य दशनै रोषं भीमनादाः सुरोषिताः

हातात करपत्रिका-शस्त्रे धारण केलेले राक्षस ठरवून त्यांना कापतात; दातांनी दाबून क्रोधाने ते भीषणनाद करणारे अत्यंत उग्र होतात।

Verse 18

असिपत्रवनं चात्र शृङ्गाटकवनं तथा ॥ तत्र शृङ्गाटकाश्चैव तप्तवालुकमिश्रिताः

येथे तलवार-पानांचे वन आहे आणि तसेच शृंगाटकांचे वनही; तिथे शृंगाटक खरोखरच तापलेल्या वाळूत मिसळलेले आहेत।

Verse 19

श्यामाश्च शबलाश्चैव श्वानस्तेऽत्र दुरासदाः ॥ खादन्ति च सुसंरब्धाः सर्पवृश्चिकसन्निभैः

येथे ते काळे व ठिपकेदार कुत्रे दुर्जेय आहेत; आणि अत्यंत संतप्त होऊन ते साप-विंचूसारखे होऊन भक्षण करतात।

Verse 20

कण्टकैः प्रतिकूलैश्च तत्रान्या कूटशाल्मली ॥ कर्षन्ति तत्र चैवैनं यावदस्थ्यवशेषितः

आणि तिथे प्रतिकूल काट्यांनी युक्त अशी दुसरी कूटशाल्मली आहे; तिथेच ते त्याला ओढत नेतात, जोपर्यंत तो केवळ हाडांचा अवशेष उरत नाही।

Verse 21

यद्दुःखं तस्य दुर्बुद्धेः प्रतिकूलं च तस्य यत् ॥ तत्तदोत्पद्यते शीघ्रं यातनार्थाय यत्नतः ॥

त्या दुर्बुद्धीच्या जे जे दुःख आणि जे जे प्रतिकूल आहे, ते ते दंडयातनेसाठी प्रयत्नपूर्वक लवकरच उत्पन्न होते।

Verse 22

शीतकामस्य वै चोष्णमुष्णकामस्य शीतलम् ॥ सुखकामस्य वै दुःखं सुखं नैवात्र विद्यते ॥

For one who longs for cold, there is heat; for one who longs for heat, there is cold. For one who longs for comfort, there is suffering—here, comfort is not found at all.

Verse 23

छिन्नाश्च शतधाप्येवं ह्यनिशं तैः सहस्रशः ॥ छिन्नाङ्गाः सर्वगात्रेषु सर्वमेव स विन्दति ॥

Thus, cut into a hundred parts—unceasingly, and by them in thousands—his limbs are severed across all his body; he experiences it all in full.

Verse 24

सलिलं च नदीं घोरां व्यालाकीर्णां भयानकाम् ॥ उत्तार्यन्ते च तां प्रेतां यां दृष्ट्वैव भयं भवेत् ॥

There is a dreadful river of waters, filled with serpentine creatures and terrifying; and the departed are made to cross that river—one which, merely upon seeing, fear would arise.

Verse 25

करम्भवालुका नाम शतयोजनमायता ॥ अग्निज्वालासमा घोरा यथा येन स गच्छति ॥

There is [a region] called Karambhavālukā, extending a hundred yojanas; dreadful, comparable to flames of fire—through which, and in what manner, he proceeds.

Verse 26

ततो वैतरणी नाम क्षारोदा तु महानदी ॥ योजनानि तु पञ्चाशदधस्तात्पञ्चयोजनम् ॥

Then [comes] the great river named Vaitaraṇī, whose waters are saline/caustic. It extends for fifty yojanas, and [its depth/extent] below is five yojanas.

Verse 27

अगाधपङ्का वै तत्र चर्ममांसास्थिभेदनाः ॥ तत्र कर्कटका घोरा वज्रदंष्ट्रा विशन्ति ताम् ॥

तेथे चिखल अथांग आहे आणि तो त्वचा, मांस व हाडे फाडून टाकतो. तेथे वज्रासारख्या दातांचे भयंकर खेकडे त्या चिखलात शिरून आतूनच हल्ला करतात.

Verse 28

समुत्तीऱ्य तु कृच्छ्रेण तस्माद्योजनकर्दमात् ॥ वसन्त्यत्र धरे केचिच्छून्यागारे निराश्रये ॥

तो योजनभर चिखल मोठ्या कष्टाने पार करून काही जण तेथे जमिनीवर—ओसाड घरात, निराधार होऊन—राहतात.

Verse 29

यत्र वै मूषिकगणा भक्षयन्ति ह्यनेकशः ॥ मूषकैर्जग्ध गात्रस्तु ह्यस्थिमात्रावशेषितः ॥

जिथे उंदरांचे थवे वारंवार अनेक प्रकारे [त्याला] खातात; उंदरांनी खाल्लेलं त्याचं शरीर फक्त हाडांपुरतंच उरतं.

Verse 30

प्रभाते वायुना स्पृष्टः पुनर्मांसं स विन्दति ॥ शून्यागारप्रवेशात्तु गव्यूतेर्नातिदूरतः ॥

पहाटे वाऱ्याच्या स्पर्शाने त्याला पुन्हा मांस प्राप्त होतं; आणि ओसाड घराच्या प्रवेशापासून फार दूर नाही—एक गव्यूती अंतरावर.

Verse 31

सहकारवनं नाम रौद्रा यत्र च पक्षिणः ॥ निस्त्वगस्थिस्तैः क्रियते निर्मांसश्चैव मानवः

तेथे ‘सहकारवन’ नावाचं एक भयंकर वन आहे, जिथे रौद्र पक्षी आहेत; ते मनुष्याला त्वचारहित व हाडरहित करतात आणि मांसहीनही करतात.

Verse 32

संध्याभ्र इव चाभाति प्रदीप्तो नित्यमेव तु ॥ दशयोजनविस्तार्णा अधः शतसमायता

हे संध्याकाळच्या मेघासारखे तेजस्वी दिसते, आणि सदैव प्रज्वलित असते। याचा विस्तार दहा योजन असून खाली शंभर योजनांपर्यंत पसरलेला आहे॥

Verse 33

यमचुल्लीति विख्याता गम्भीरा सा त्रियोजनम् ॥ नित्यं प्रज्वलिता सा तु नित्यं धूमान्धकारिता

ती ‘यमचुल्ली’ म्हणून प्रसिद्ध आहे; तिची खोली तीन योजन आहे। ती सदैव प्रज्वलित असून धुरामुळे सदैव अंधकारमय असते॥

Verse 34

तत्र प्रेतसहस्राणि प्रयुतान्यर्बुदानि च ॥ प्रक्षिप्यन्ते त्वहोरात्रं राक्षसैर्यमकिङ्करैः

तेथे प्रेतांची हजारो, दहा हजारो आणि अपरिमित समूह—अहोरात्र यमकिंकर राक्षसांकडून फेकले जातात॥

Verse 35

निःशिराजालकश्चैव निरक्षिश्रवणस्तथा ॥ वटवृक्षो नातिदूरे दक्षिणे तु त्रियोजनम्

आणि तेथे ‘निःशिर-जालक’ तसेच ‘निरक्षि-श्रवण’ असे (प्राणी)ही आहेत। फार दूर नाही, दक्षिणेस तीन योजनांवर एक वडवृक्ष आहे॥

Verse 36

मासमेकं वसत्यन्यो तस्यां चुल्ल्यां परिभ्रमन् ॥ ततः शकुनिका नाम वसामेदोवहा नदी

एक दुसरा त्या चुल्लीत फिरत-फिरत एक महिना राहतो। त्यानंतर ‘शकुनिका’ नावाची नदी आहे, जी वसा व मज्जा वाहून नेते॥

Verse 37

एकैकं दुस्तरं घोरं यथापूर्वं यथाक्रमात् ॥ अनुभुङ्क्ते स कृच्छ्रेण दुष्कृती तीव्रवेदनाः

प्रत्येक यातना दुस्तर व घोर आहे; पूर्वकर्मानुसार क्रमाने तो दुष्कर्मी कष्टाने तीव्र वेदना भोगतो।

Verse 38

दश तत्र लताः शूलाः कुम्भीपाकास्त्रयोदश ॥ याति पापमहोरात्रं तस्मिन्नियमितेन तु

तेथे दहा लता-रूप शूळ आहेत आणि कुंभिपाकाचे तेरा स्थान आहेत; नियमाने बांधलेला पापी त्या ठिकाणी अहोरात्र राहतो।

Verse 39

राक्षसैर्निरनुक्रोशैर्दुर्निरीक्ष्यैस्ततस्ततः ॥ अङ्गारेषु विधूमेषु शूलप्रोतस्तु पच्यते

दया नसलेले, पाहण्यास भयंकर राक्षस त्याला इकडे-तिकडे नेत धूर नसलेल्या निखाऱ्यांवर शूळात खुपसून भाजतात।

Verse 40

शुष्कोदपाने धूमे च अधःशीर्षोऽवलम्बते ॥ ज्वाल्यते तीक्ष्णतैले तु कटाहे स तु पच्यते

कोरड्या विहिरीत धुरामध्ये तो डोके खाली करून लटकविला जातो; आणि तीक्ष्ण जळत्या तेलात भाजला जातो—कढईत तो शिजविला जातो।

Verse 41

करीषगर्त्ते स पुनः पच्यते मेदवह्निना ॥ एकैकस्मिन्दशाहं च शूलादिषु स पच्यते

पुन्हा तो मल-गर्तेत मेदाने पोसलेल्या अग्नीत भाजला जातो; आणि प्रत्येक ठिकाणी दहा दिवस शूळ इत्यादींवर तो शिजतो।

Verse 42

यातनाः सप्तकास्तस्य निष्क्रान्तस्य त्रियोजने ॥ यतो यमनदी नाम तप्तत्रपुजलोर्मिणी

देहातून निघालेल्या त्या जीवाला तीन योजनांपर्यंत सात प्रकारच्या यातना होतात; तेथे ‘यमनदी’ नावाची नदी आहे, जिच्या लाटा तप्त त्रपु (टिन)सारख्या पाण्याच्या आहेत।

Verse 43

समुत्तीर्य तु कृच्छ्रेण दह्यमानस्त्वचेतनः ॥ ततो मुहूर्त्तं विश्रान्तः किञ्चिदन्तरमागतः

तो ती मोठ्या कष्टाने पार करतो; जळत जळत अचेतन होतो. मग तो एक मुहूर्त विश्रांती घेऊन थोडे अंतर पुढे जातो।

Verse 44

दीर्घिकां मोक्षते कान्तां शीतोदां शीतकाननाम् ॥ सर्वकामान्स लभते भगिनी सा यमस्य तु

तो एका रम्य दीर्घिकेला (लांब सरोवराला) पोहोचतो, जिथे थंड पाणी व थंड उपवन आहे; तेथे तो सर्व इच्छित सुख मिळवतो—तरी ती (दीर्घिका) यमाची ‘भगिनी’ म्हणून ओळखली जाते।

Verse 45

भक्ष्यं भोज्यं च सर्वैस्तु पापिभिस्तत्र लभ्यते ॥ स सर्वं विस्मरत्यत्र त्रिरात्रमुषितोऽपि सन्

तेथे सर्व पाप्यांना चर्व्य व भोज्य असे अन्न मिळते; तेथे तीन रात्र राहिल्यावर तो सर्व काही विसरून जातो।

Verse 46

तत्र वर्षति पर्जन्यस्तत्र तप्तजलं सदा ॥ तत्र कृच्छ्रेण तरति अहोरात्रेण मानवः

तेथे मेघ वर्षा करतो आणि तेथे पाणी सदैव तप्त असते; तेथे मनुष्य अहोरात्रातही मोठ्या कष्टाने पार करतो।

Verse 47

शृङ्गारकवनं नाम तत्र पश्यन्ति शाद्वलम् ॥ नीलमक्षिकदंशैश्च सुव्याप्तं तद्वनं महत्

तेथे ‘शृंगारकवन’ नावाच्या महान वनात ते हिरव्या गवताचा विस्तीर्ण प्रदेश पाहतात; निळ्या माशांच्या दंशांनी ते मोठे वन सर्वत्र व्यापलेले असते.

Verse 48

यैस्तु स्पृष्टश्च दष्टश्च कृमिरूपश्च जायते ॥ प्रेतो वर्षति मांसासृगस्मात्कृच्छ्रात्तु निर्गतः

परंतु ज्या (माश्या) त्याला स्पर्श करून दंश करतात, त्यांच्यामुळे तो कृमिरूप होतो; त्या क्लेशातून बाहेर पडून प्रेत मांस व रक्ताचा वर्षाव करतो.

Verse 49

ततोऽन्यल्लभते चैव यातनार्थं प्रयत्नतः ॥ ततः पश्यति पुत्रांस्तु महद्दुःखं सुदारुणम्

मग तो तोच प्रयत्न करून यातनेसाठी आणखी एक अवस्था प्राप्त करतो; तेव्हा तो आपल्या पुत्रांना पाहतो आणि अत्यंत भयंकर महान दुःख उद्भवते.

Verse 50

मातरं पितरं चैव पुत्रान्दारांस्तथा प्रियान् ॥ पुरस्ताद्बध्यमानं स क्रन्दमानमचेतनम्

तो आपल्या मातेला, पित्याला, पुत्रांना, पत्नीला व प्रियजनांना आपल्या समोर बांधलेले पाहतो—ते आक्रोश करीत असून शुद्ध हरपलेले असतात.

Verse 51

हा त्राहि त्राहि पुत्रेति क्रन्दमानस्ततस्ततः ॥ लगुडैर्मुद्गरैर्दण्डैर्जानुभिर्वेणुभिस्तथा

तो वारंवार ‘हा! वाचवा, वाचवा, पुत्रा!’ असे म्हणत इकडे-तिकडे आक्रोश करीत राहतो; आणि लाठ्या, मुद्गर, दंड, गुडघे व बांबूच्या काठ्यांनी मारला जातो.

Verse 52

मुष्टिभिश्च कशाभिश्च व्यालैरङ्कगतैरपि ॥ तद्दृष्ट्वा तादृशं दुःखं ततो मोहं स गच्छति

मुठींच्या व कोड्यांच्या प्रहारांनी, तसेच अंगाला बिलगलेल्या सर्पांनीही पीडित—असे दुःख पाहून तो पुढे मोहात पडतो.

Verse 53

एवमेवात्मकर्माणि पर्यायेण पुनः पुनः ॥ प्राप्नुवन्तीह तेऽत्रैव नरा दुष्कृतकारिणः

अशाच प्रकारे स्वतःचीच कर्मे—पर्यायाने पुन्हा पुन्हा—दुष्कृत्य करणारे नर येथेच भोगतात.

Verse 54

पातकानि च चत्वारि समाचारेण पञ्चमम् ॥ कृत्वा तानि नरा यान्ति तं देशं पापकािरणः

चार पातके आणि आचरणदोषाने पाचवे पापही करून—असे पापकर्मी नर त्या देशास जातात.

Verse 55

तदा वा स्थावरे तेषु जातस्य हि भवेन नरः ॥ क्रमशः स भवेत्प्रेतस्तदा पशुगणेष्वपि

किंवा तो त्या स्थावर योनित जन्म घेऊन, पुढे क्रमशः पुन्हा मनुष्य होतो; नंतर प्रेत होतो आणि मग पशुगणांतही जन्म पावतो.

Verse 56

षष्टिवर्षसहस्राणि षष्टिवर्षशतानि च ॥ गतः स वसति प्रेतो नरके तु पुनःपुनः

साठ हजार वर्षे आणि साठशे वर्षेही—तो प्रेत होऊन नरकात पुन्हा पुन्हा वास करतो.

Verse 57

ततो निवृत्तकर्मा तु स्वेदजः सम्भवेत्पुनः ॥ स्वेदजानां ततो नित्यं सर्वसंसारचङ्क्रमात्

मग पूर्वकर्माची क्रिया निवृत्त झाल्यावर तो पुन्हा स्वेदज (घामातून उत्पन्न) योनीत जन्म घेतो; आणि पुढे स्वेदज प्राण्यांत सर्व संसारचक्रात नित्य परिभ्रमण करीत राहतो।

Verse 58

ततश्च पक्षिणां योनिं सर्वां सन्तरते पुनः ॥ गयोनाु तु ततो गत्वा पुनर्मानुषतां व्रजेत्

आणि मग तो पक्ष्यांच्या सर्व योन्या पुन्हा ओलांडतो; त्यानंतर गौ-योनीत जाऊन तो पुन्हा मनुष्यत्व प्राप्त करतो।

Verse 59

मानुषे शूद्रतां याति लब्ध्वा यदि तु तुष्यति ॥ ततो वैश्यत्वमागच्छेत्कर्मणा अनेन वेष्टितः

मानवी जन्मात तो शूद्रत्वास जातो; आणि ते मिळाल्यावर जर तो त्यातच संतुष्ट राहिला, तर या कर्मबंधनाने वेढलेला तो वैश्यत्वास प्राप्त होऊ शकतो।

Verse 60

वैश्यात्क्षत्रियतां याति तस्माच्च ब्राह्मणो भवेत् ॥ ब्राह्मणत्वमपि प्राप्तः पापकर्मा दुरात्मवान्

वैश्यत्वातून तो क्षत्रियत्वास जातो आणि त्यातून ब्राह्मणही होऊ शकतो; परंतु ब्राह्मणत्व मिळूनही पापकर्मी, दुरात्मा पुरुष कर्मफळास बांधलेलाच राहतो।

Verse 61

दुःशिक्षितेन मनसा ह्यात्मद्रोग्धा भवेत् तदा ॥ शरीरेण मानसिकं घोरं व्यसनैरुपपादितम् ॥

दुश्शिक्षित मनामुळे तो तेव्हा स्वतःच्या आत्म्याचा द्रोही होतो; आणि व्यसनांमुळे शरीर व मन—दोन्हींत घोर दुःख उत्पन्न होते।

Verse 62

उपयुक्तो नरो जातः पूर्वकर्मभिरन्वितः ॥ ज्ञेयश्च ब्रह्महा कुष्ठी काकाक्षः काकतालुकः ॥

A person is born conditioned by former actions; one should understand that a slayer of a brāhmaṇa is (reborn) as a leper, with crow-like eyes, and with a crow-like palate/tongue.

Verse 63

सुरापः श्यावदन्तश्च पूतिगन्धश्च पापकृत् ॥ राजहा पितृहाचैव सुरापश्चापि यो भवेत् ॥

A drinker of intoxicants becomes one whose teeth are dark and who bears a foul odor—one who has committed sin. Likewise, whoever becomes a killer of a king, a killer of a father, or a drinker of intoxicants (is described in such marked terms).

Verse 64

सुवर्णहर्ता च नरो ब्रह्मघ्नेन समो हि सः ॥ क्वचिच्चात्र विरूपाणां नराणां पापकर्मिणाम् ॥

And a person who steals gold is indeed equal to a slayer of a brāhmaṇa. Here and there, among people who commit sin, there are those who are deformed (as a result).

Verse 65

यावद्भिः कर्मभिस्तैस्तैस्तेषु निर्याणवेश्मसु ॥ छिन्नभिन्नविशस्तानां रुधिरेण समन्ततः ॥

In those ‘houses of execution’ (places of torment), corresponding to the particular deeds performed, the blood of those who are cut, broken, and slaughtered spreads all around.

Verse 66

व्याप्तं महीतलं सर्वमापगाश्चापि निर्गताः ॥ अजस्रं क्लिश्यमानानां क्रन्दतां च सुदारुणम् ॥

The entire ground-surface was pervaded, and even the rivers overflowed; unceasingly there arose a most dreadful sound of those who were tormented and crying out.

Verse 67

समुत्तस्थौ महानादो हाहाकारसमाकुलः ॥ बध्नतो विविधैर्बन्धैर्घातयन्तश्च दारुणम् ॥

तेव्हा ‘हा हा’ अशा आर्त हाकांनी भरलेला महान कोलाहल उठला; त्यांनी विविध बंधांनी बांधून अत्यंत दारुण रीतीने प्रहार केला।

Verse 68

लौहयष्टिप्रहारैश्च आयुधैश्च सुदारुणैः ॥ छेदनैर्भेदनैश्चोग्रैः पीडनाभिश्च सर्वशः ॥

लोखंडी दांड्यांच्या प्रहारांनी, अत्यंत भयानक आयुधांनी, उग्र छेदन-भेदनांनी आणि सर्व प्रकारच्या यातनांनी ते त्यांना पीडित करीत।

Verse 69

श्रान्ताः कर्मकरा दूताः मोहेनायत्तचेतसः ॥ यदा श्रान्ताश्च खिन्नाश्च हन्तारः पापकर्मिणाम् ॥

मोहाने बांधलेल्या चित्ताचे ते दूत—कर्मचारी—थकले; आणि जेव्हा पापकर्म्यांना यातना देणारे हंतारही श्रांत व खिन्न झाले,

Verse 70

विज्ञापयेत्तदा दूताश्चित्रगुप्तं महौजसम् ॥

तेव्हा ते दूत महातेजस्वी चित्रगुप्तास (तो विषय) निवेदन करीत।

Verse 71

अतीव च बुभुक्षात्र पिपासा चाप्यतीव हि ॥ उष्णमत्युष्णमेवात्र शीतलं चातिशीतलम् ॥

येथे अतिशय भूक आहे आणि अतिशय तहानही; येथे उष्णता अत्यंत दाहक आहे आणि शीतलताही अतिशय कडाक्याची आहे।

Verse 72

दह्यते छिद्यते चैव विध्यते भिद्यते पथा ॥ पात्यते पीड्यते चैव कृष्यते च विशस्यते ॥

तो जाळला जातो, छेदला जातो आणि भेदला ही जातो; मार्गात फाडला जातो. तो पाडला जातो, चिरडला जातो, ओढला जातो आणि कापून वध केला जातो.

Verse 73

उलूकाश्च धनुर्मात्रा वज्रजिह्वास्थिभेदनाः ॥ महाविषा महाक्रोधा दुर्विषह्याः सुदारुणाः ॥

आणि घुबडें—धनुष्याएवढ्या मापाची, वज्रासारख्या जिभेने हाडे भेदणारी—अतिविषारी, महाक्रोधी, सहन करणे कठीण, अत्यंत भयंकर आहेत.

Verse 74

चुल्लीकुक्षौ तु विश्रान्ता वेगिनी वहते तु सा ॥ तां समुत्तीऱ्य कृच्छ्रेण यातनाः सप्तकाः पुनः ॥

(चुल्ली नावाच्या नदीच्या) उदरात विश्रांती घेऊन ती वेगवती धारा त्यांना पुढे वाहून नेते. तिला कष्टाने पार केल्यावर पुन्हा सात प्रकारच्या यातना होतात.

Verse 75

ततः शूलवहो नाम पर्वतः शतयोजनः ॥ निराश्रयः स सत्त्वानामेकपाषाण एव च ॥

त्यानंतर शूलवह नावाचा पर्वत आहे, जो शंभर योजन विस्ताराचा आहे. तो सत्त्वांसाठी निराधार आहे आणि एकाच दगडी शिळेचा बनलेला आहे.

Verse 76

तदादिषु च सर्वेषु गुणान्तरपथं गतः ॥ यदा भवति स प्रेतस्तदा स्थावरतां व्रजेत् ॥

आणि त्या सर्व अवस्थांमध्ये, त्यापासून आरंभ करून, गुणांच्या परिवर्तनाच्या मार्गाने गेल्यावर—जेव्हा तो प्रेत होतो, तेव्हा तो स्थावरत्व (अचल अवस्था) प्राप्त करतो.