Adhyaya 198: Description of the Torments within the Cycle of Rebirth: Hymn to Yama and the Introduction to Citragupta’s Administration

Verse 1

अथ संसारचक्रयातनास्वरूपवर्णनम् ॥ वर्तमानः सभामध्ये राजा प्रेतपुराधिपः ॥ मामेकमृषभं तत्र दर्शनं च ददौ यमः

आता संसारचक्रातील यातनांच्या स्वरूपाचे वर्णन. सभेमध्ये प्रेतपुराधिपती राजा उपस्थित होता; तेथे यमाने मला—ऋषभ (श्रेष्ठ ऋषी)—दर्शन दिले॥

Verse 2

याथातथ्येन मे पूजा कार्येण विधिना अकरोत् ॥ आसनं पाद्यमर्घ्यं च वेददृष्टेन कर्मणा

त्याने योग्य विधीने माझी पूजा केली—वेददृष्ट कर्माप्रमाणे आसन, पाद्य व अर्घ्य अर्पण केले।

Verse 3

अब्रवीच्च पुनर्हृष्टो ह्यास्यतां च वरासने ॥ काञ्चने कुशसंच्छन्ने दिव्यपुष्पोपशोभिते

तो पुन्हा हर्षित होऊन तो म्हणाला—“उत्तम आसनावर विराजा; ते सुवर्णमय, कुशाने आच्छादित व दिव्य पुष्पांनी शोभित आहे।”

Verse 4

तस्य वक्त्रं महारौद्रं नित्यमेव भयानकम् ॥ पश्यतस्तस्य मां विप्रास्ततः सौम्यतरं बभौ

त्याचे मुख अत्यंत रौद्र व नेहमी भयावह होते; पण, हे विप्रांनो, त्याने मला पाहताच ते अधिक सौम्य भासले।

Verse 5

लोहिते तस्य वै नेत्रे जल्पतश्च पुनःपुनः ॥ पद्मपत्रनिभे चैव जज्ञाते मम सौहृदात्

त्याचे नेत्र खरोखर लाल होते आणि तो पुन्हा पुन्हा बोलत होता; तरी माझ्यावरील स्नेहामुळे ते कमळपानासारखे कोमल झाले।

Verse 6

ततोऽहं तस्य भावेन भावितश्च पुनःपुनः ॥ प्रहृष्टमानसो जातो विश्वासं च परं गतः ॥

मग मीही त्याच्या भावाने पुन्हा पुन्हा भावित झालो; माझे मन आनंदित झाले आणि मला परम विश्वास प्राप्त झाला।

Verse 7

तस्य प्रीतिकरं सद्यः सर्वदोषविनाशनम् ॥ कामदं च यशोदं च दैवतैश्चापि पूजितम् ॥

ते स्तोत्र/कर्म त्याला तत्क्षणी प्रसन्न करते, सर्व दोषांचा नाश करते, इच्छित फल व यश देते, आणि देवतांनीही पूजिलेले आहे.

Verse 8

कालवृद्धिकरं स्तोत्रं क्षिप्रं तत्र उदीरयन् ॥ येन प्रीतो महातेजा यमः परमधार्मिकः ॥

तेथे आयुष्यवृद्धी करणारे स्तोत्र शीघ्र उच्चारल्याने, ज्यामुळे महातेजस्वी परमधार्मिक यम प्रसन्न होतो.

Verse 9

ऋषिपुत्र उवाच ॥ त्वं धाता च विधाता च श्राद्धे चैव हि दृश्यसे ॥ पितॄणां परमो देवश्चतुष्पाद नमोऽस्तु ते ॥

ऋषिपुत्र म्हणाला—आप धाता व विधाता आहात, आणि श्राद्धकर्मातही निश्चयाने दिसता. पितरांचे परम देव, हे चतुष्पाद, आपल्याला नमस्कार असो.

Verse 10

कर्म कारयिता चैव भूतभव्य भवत्प्रभो ॥ पावको मोहनश्चैव संक्षेपो विस्तारस्तथा ॥

हे भूत-भविष्याचे प्रभो! आपणच कर्म करविणारे आहात. आपण पावक (पवित्र करणारे) व मोहन आहात; तसेच संक्षेप व विस्तारही आपणच आहात.

Verse 11

दण्डपाणे विरूपाक्ष पाशहस्त नमोऽस्तु ते ॥ आदित्यसदृशाकार सर्वजीवहर प्रभो ॥

हे दंडपाणे, हे विरूपाक्षे, हे पाशहस्ते—आपल्याला नमस्कार असो. हे सूर्यसदृश आकारधारी प्रभो, हे सर्वजीवहर!

Verse 12

कृष्णवर्ण दुराधर्ष तैलरूप नमोऽस्तु ते ॥ मार्तण्डसदृश श्रीमन्मार्तण्डसदृशद्युतिः ॥

हे कृष्णवर्ण, दुर्धर्ष, तैलसदृश दीप्त रूपधारी! तुला नमस्कार. हे श्रीमान्, तू रूपानेही सूर्यसदृश आणि तेजानेही सूर्यसमान आहेस.

Verse 13

हव्यकव्यवहस्त्वं हि प्रभविष्णो नमोऽस्तु ते ॥ पापहन्ता व्रती श्राद्धा नित्ययुक्तो महातपाः ॥

हे प्रभविष्णो, तूच देव व पितरांसाठी हव्य-कव्य वाहणारा आहेस; तुला नमस्कार. तू पापहंता, व्रतधारी, श्राद्धनिष्ठ, नित्य संयमी व महान तपस्वी आहेस.

Verse 14

एकदृग्बहुदृग्भूत्वा काल मृत्युो नमोऽस्तु ते ॥ क्वचिद्दण्डी क्वचिन्मुण्डी क्वचित्कालो दुरासदः ॥

एकनेत्री व बहुनेत्री होऊन, हे काळा, हे मृत्यू, तुला नमस्कार. कधी दंडधारी, कधी मुंडित; कधी स्वयं काळरूप, दुर्जेय.

Verse 15

क्वचिद्बालः क्वचिद्वृद्धः क्वचिद्रौद्रो नमोऽस्तु ते ॥ त्वया विराजितो लोकः शासितो धर्महेतुना ॥

कधी बाल, कधी वृद्ध, कधी रौद्र—तुला नमस्कार. तुझ्यामुळे हा लोक शोभित होतो आणि धर्माच्या हेतुने शासित होतो.

Verse 16

प्रत्यक्ष्यं दृश्यते देव त्वां विना न च सिध्यति ॥ देवानां परमो देवस्तपसां परमं तपः

हे देव, तू प्रत्यक्ष दिसतोस; तुझ्याविना काहीही सिद्ध होत नाही. देवांमध्ये तू परम देव आहेस आणि तपांमध्ये तू परम तप आहेस.

Verse 17

जपानां परमं जप्यं त्वत्तश्चान्यो न दृश्यते ॥ ऋषयो वा तथा क्रुद्धा हतबन्धुसुहृज्जनाः

जपांमध्ये परम जप्य तुम्हीच आहात; तुमच्यावाचून दुसरे काही दिसत नाही. ऋषीही क्रुद्ध होऊन, बंधु‑सुहृद गमावल्यावर, मन तुमच्याच ठायी स्थिर करतात।

Verse 18

पतिव्रतास्तु या नार्यो दुःखितास्तपसि स्थिताः ॥ न त्वं शक्त इह स्थानात्पातनाय कदाचन

ज्या स्त्रिया पतिव्रता आहेत, दुःखी असूनही तपात स्थित आहेत—त्यांना त्यांच्या अवस्थेतून पाडण्यास तू येथे कधीही समर्थ नाहीस।

Verse 19

वैशम्पायन उवाच ॥ एवं श्रुत्वा स्तवं दिव्यमृषिपुत्रेण भाषितम् ॥ परितुष्टस्तदा धर्मो ह्यौद्दालकसुतं प्रति

वैशम्पायन म्हणाले—ऋषिपुत्राने उच्चारलेला तो दिव्य स्तव असे ऐकून, तेव्हा धर्मराज यम उद्दालकपुत्रावर प्रसन्न झाले।

Verse 20

यम उवाच ॥ परितुष्टोऽस्मि भद्रं ते माधुर्येण तवानघ ॥ याथातथ्येन वाक्येन ब्रूहि किं करवाणि ते

यम म्हणाले—मी प्रसन्न आहे; हे निष्पाप, तुझ्या वाणीच्या माधुर्यामुळे तुझे कल्याण होवो. सत्यास अनुरूप वचन सांग—मी तुझ्यासाठी काय करू?

Verse 21

वरं वरय भद्रं ते यं वरं काङ्क्षसे द्विज ॥ शुभं वा श्रेयसा युक्तं जीवितं वाप्यनामयम्

वर माग—तुझे कल्याण हो—हे द्विज, जो वर तू इच्छितोस तो. (तो) शुभ समृद्धी, किंवा परम श्रेयाने युक्त वर, अथवा निरामय जीवनही।

Verse 22

ऋषिपुत्र उवाच ॥ नेच्छाम्यहं महाभाग मृत्युं वा जीवितं प्रभो ॥ यदि त्वं वरदो राजन्सर्वभूतहिते रतः

ऋषिपुत्र म्हणाला—हे महाभाग प्रभो, मला ना मृत्यू हवा ना जीवन. हे राजन्, जर तू वरदाता असून सर्वभूतहितात रत असशील—

Verse 23

द्रष्टुमिच्छाम्यहं देव तव देशं यथातथम् ॥ पापानां च शुभानां च या गतिस्त्विह दृश्यते

हे देव, तुझा देश/लोक जसा आहे तसाच मला पाहायचा आहे; आणि येथे पापी व शुभकर्मी यांची जी गती दिसते तीही.

Verse 24

सर्वं दर्शय मे राजन्यदि त्वं वरदो मम ॥ चित्रगुप्तं च तं राजन्कार्यार्थं तव चिन्तकम्

हे राजन्, जर तू माझा वरदाता असशील तर मला सर्व काही दाखव; आणि हे राजन्, तुझ्या कार्यप्रयोजनाचा विचार करणारा तो चित्रगुप्तही दाखव.

Verse 25

दर्शयस्व महाभाग सर्वलोकस्य चिन्तक ॥ यथा कर्मविशेषाणां दर्शनार्थं करोति सः

हे महाभाग, कृपा करून दाखव; हे सर्वलोकचिन्तक, तो कर्मांच्या विशेष भेदांचे दर्शन घडविण्यासाठी जसा प्रदर्शन करतो तसा.

Verse 26

एवमुक्तो महातेजा द्वारस्थं संदिदेश ह ॥ चित्रगुप्तसकाशं तु नय विप्रं सुयन्त्रितम्

असे सांगितल्यावर महातेजस्वीने द्वारपालाला आज्ञा दिली—“या ब्राह्मणाला योग्य पहाऱ्यासह चित्रगुप्ताकडे घेऊन जा.”

Verse 27

वक्तव्यश्च महाबाहुरस्मिन्विप्रे यथातथम् ॥ प्राप्तकालं च युक्तं च तत्सर्वं वक्तुमर्हसि

हे महाबाहो! या ब्राह्मणास यथातथ्य, काळोचित व योग्य असे सर्व काही सांगणे तुला उचित आहे; ते सर्व तू बोलावे.

Verse 28

प्रत्युत्थितश्च मां दृष्ट्वा चिन्तयित्वा तु तत्त्वतः ॥ स्वागतम् मुनिशार्दूल यथेष्टं परिगम्यताम्

मला पाहून तो उठून उभा राहिला आणि तत्त्वतः विचार करून म्हणाला—“स्वागत आहे, मुनिशार्दूल! तुमच्या इच्छेप्रमाणे पुढे जा.”

Verse 29

एवं सम्भाष्य मां वीरः स्वान्भृत्यान्सन्दिदेश ह ॥ कृताञ्जलिपुटान्सर्वान्घोररूपान्भयानकान्

अशा रीतीने माझ्याशी बोलून त्या वीराने आपल्या सेवकांना आज्ञा दिली; ते सर्व कृताञ्जली होऊन उभे होते, जरी रूपाने घोर व भयाण होते.

Verse 30

चित्रगुप्त उवाच ॥ भो भो शृणुत मे दूताः मम चित्तानुवर्त्तकाः ॥ भक्तिमन्तो दुराधर्षा नित्यं व्रतपरायणाः

चित्रगुप्त म्हणाला—“अहो अहो, ऐका माझ्या दूतांनो, माझ्या चित्तानुसार वागणाऱ्यांनो; तुम्ही भक्तिमंत, दुर्धर्ष आणि नित्य व्रतपरायण आहात.”

Verse 31

अयं विप्रो मयादिष्टः प्रेतावासं गमिष्यति ॥ अस्य रक्षा च गुप्तिश्च भवद्भिः क्रियतामिति

“हा ब्राह्मण माझ्या आज्ञेने प्रेतावासास जाईल; याची रक्षा व गुप्त सुरक्षा तुम्ही करावी.”

Verse 32

नैव दुःखेन खेदः स्यान्न चोष्णेन च शीतताḥ ॥ भुक्षापि तृषा वा अपि एष आज्ञापयामि वः

दुःखाने खिन्न होऊ नये; उष्णतेने वा शीततेनेही पीडित होऊ नये; भूक वा तहान यांमुळेही नाही—ही माझी आज्ञा आहे।

Verse 33

एवं दत्तवरो विप्रो गुरుచित्तानुचिन्तकः ॥ सर्वभूतदयावांश्च द्रव्यवांश्च स वै द्विजः

अशा रीतीने वर मिळालेला तो ब्राह्मण गुरूच्या मनोभावांचा विचार करणारा, सर्व प्राण्यांवर दयाळू आणि संपन्न—तोच द्विज होता।

Verse 34

यथाकाममयं पश्येद्धर्मराजपुरोत्तमम् ॥ एवमुक्त्वा महातेजा गच्छ गच्छेति चाब्रवीत्

“तो आपल्या इच्छेनुसार धर्मराजाची उत्तम नगरी पाहो.” असे बोलून महातेजस्वीने पुन्हा म्हटले—“जा, जा.”

Verse 35

ऋषिपुत्र उवाच ॥ सन्दिष्टाश्च ततो दूताश्चित्रगुप्तेन धीमता ॥ धावन्तस्त्वरमाणास्तु गृह्णन्तो घ्नन्त एव च

ऋषिपुत्र म्हणाला—मग धीमान चित्रगुप्ताने आज्ञा दिलेले दूत घाईघाईने धावत सुटले; चालता चालता ते पकडत आणि मारतच गेले।

Verse 36

बन्धयन्ति महाकाया निर्दहन्ति महाबलाः ॥ पाटयन्ति प्रहारैश्च ताडयन्ति पुनः पुनः

ते महाकाय बांधून टाकतात; महाबलवान जाळून टाकतात; प्रहारांनी फाडून काढतात आणि पुन्हा पुन्हा ताडतात।

Verse 37

रुदन्ति करुणं घोरं त्रातारं नाप्नुवन्ति ते ॥ नरकेऽपि तथा पूर्णे ह्यगाधे तमसावृते

ते करुण व भयानक रीतीने रडतात, तरी त्यांना कोणताही त्राता मिळत नाही. तसाच तो नरक—दुःखाने पूर्ण, अगाध आणि तमाने आच्छादित।

Verse 38

केचिच्च तेषु पच्यन्ते दह्यन्ते पावकेन्धनम् ॥ तैलपाके तथा केचित्केचित्क्षारेण सर्पिषा

त्यांपैकी काही जण शिजविले जातात, काही अग्नीच्या इंधनाप्रमाणे जाळले जातात. काही तेलात शिजविले जातात आणि काही क्षार व तुपाने दग्ध केले जातात.

Verse 39

पतन्ति ते दुरात्मानस्तत्र तत्र च कर्मभिः ॥ यातनाभिर्दह्यमाना घोराभिश्च ततस्ततः

ते दुरात्मे आपल्या कर्मांमुळे तिथे तिथे पडतात; घोर यातनांनी दग्ध होऊन ते इकडून तिकडे हाकले जातात.

Verse 40

केचिद्यन्त्रमुपारोप्य संपीड्यन्ते तिला इव ॥ तेषां संपीड्यमानानां शोणितं स्रवते बहु

काहींना यंत्रावर चढवून तिळांसारखे पिळले जाते; पिळले जात असता त्यांच्या देहातून पुष्कळ रक्त वाहते.

Verse 41

ततो वैतरणी घोरा संभूता निम्नगा तथा ॥ सफेनसलिलावर्त्ता दुस्तरा पापकर्मिणाम्

त्यानंतर भयानक वैतरणी उत्पन्न झाली—एक नदी; तिच्या पाण्यात फेसाळ भोवरे उठतात; पापकर्म करणाऱ्यांस ती पार करणे अत्यंत दुस्तर आहे.

Verse 42

अथान्ये शूल आरोप्य दूताः पादेषु गृह्य वै ॥ वैतरण्यां सुघोरायां प्रक्षिपन्ति सहस्रशः

मग इतर दूत त्यांना शूळावर चढवून, पायांनी धरून, अत्यंत भयंकर वैतरणीत हजारोंनी फेकून देतात.

Verse 43

नानुष्णे रुधिरे तत्र फेनमालासमाकुलाः ॥ दशन्ति सर्पास्तांस्तत्र प्राणिनस्तु सहस्रशः

तेथे उष्ण नसलेल्या रक्तात, फेसाच्या माळांनी भरलेल्या ठिकाणी, साप त्या प्राण्यांना हजारोंनी दंश करतात.

Verse 44

अनुत्तार्य तदा तस्या उच्छ्रिता विकृतावशाः ॥ आवर्तादूर्मयश्चैव ह्युत्तिष्ठन्ति सहस्रशः

तेव्हा ती पार न करता आल्याने ते विवश व विकृत होऊन वर उचलले जातात; आणि भोवऱ्यांतून लाटा देखील हजारोंनी उसळतात.

Verse 45

तत्र शुष्यन्ति ते पापाः सर्वदोषसमन्विताः ॥ मज्जन्तश्च वमन्तश्च त्रातारं नाप्नुवन्ति ते

तेथे सर्व दोषांनी युक्त असे ते पापी कोरडे पडत जातात; बुडत आणि उलट्या करत असतानाही त्यांना कोणताही त्राता मिळत नाही.

Verse 46

आसिशक्तिप्रहारैश्च ताडयन्ति पुनःपुनः ॥ तत्र शाखासु घोरासु मया दृष्टाः सहस्रशः ॥

आणि तलवारी व भाल्यांच्या प्रहारांनी ते पुन्हा पुन्हा ताडतात. तेथे भयानक फांद्यांवर मी त्यांना हजारोंनी पाहिले.

Verse 47

कूष्माण्डा यातुधानाश्च लम्बमानाः भयानकाः ॥ अतिक्रम्य च ते स्कन्धास्तीक्ष्णकण्टकसङ्कुलाः ॥

कूष्माण्ड व यातुधान लोंबकळत, अत्यंत भयानक होते; पुढे जाऊन त्यांच्या खांद्यांवर तीक्ष्ण काटे दाटलेले होते।

Verse 48

वेदनार्तास्तु वेगेन शीघ्रं शाखा उपारुहन् ॥ तत्र ते निहता घोरा राक्षसाः पिशिताशनाः ॥

वेदनांनी व्याकुळ होऊन ते वेगाने लवकरच फांद्यांवर चढले; तेथे ते भयंकर मांसभक्षक राक्षस मारले गेले।

Verse 49

घ्नन्ति चारूढगात्राणि निःशङ्कं तमसा वृतम् ॥ सङ्क्रमाच्चैव खादन्ति शालायां कपिवद्भृशम् ॥

तमाने वेढलेल्या त्या प्रदेशात ते निःशंकपणे चढलेल्या देहांवर प्रहार करतात; आणि जवळ येताच शाळेत माकडांसारखे उग्रपणे त्यांना खातात।

Verse 50

यथा च कुक्कुटं खादेत कश्चिन्म्लेच्छो निराकृतः ॥ तथा कटकटाशब्दस्तस्मिन्वृक्षे मया श्रुतः ॥

जसा एखादा बहिष्कृत म्लेच्छ कोंबडा खाईल, तसाच त्या वृक्षावर ‘कटकट’ असा कटकटाट मी ऐकला।

Verse 51

पक्वमाम्रफलं यद्वन्नरः खादेद्यथा वने ॥ एवं ते मुखतः कृत्वा महावक्त्रा दुरासदाः ॥

जसा वनात मनुष्य पिकलेले आंबेफळ खातो, तसाच ते—महामुख व दुर्जेय—मुखाने धरून तशाच रीतीने भक्षण करतात।

Verse 52

ततो जवेन् संयुक्ता वनस्थाश्चूषिताः पुनः ॥ आविष्टानि च कर्माणि पुनः शीघ्रमकामयन् ॥

तेव्हा वेगाने प्रेरित होऊन, वनात राहूनही पुन्हा शोषून-थकलेले ते, ज्यांनी त्यांना व्यापले होते त्या कर्मांकडे पुन्हा शीघ्र धावण्याची इच्छा करू लागले।

Verse 53

अधस्तात्तु पुनस्तत्र पश्यन्तः पापकर्मिणः ॥ बहुसंख्येषु पापेषु दारुणेषु सुदुःखिताः ॥

परंतु खाली तेथे पुन्हा पापकर्म करणारे दिसले; असंख्य दारुण पापांमध्ये ते अत्यंत दुःखी झाले होते।

Verse 54

पाषाणवर्षैः केचित्तु पांसुवर्षैश्च विद्रुताः ॥ प्रविशन्ति नगच्छायां ततस्ते प्रज्वलन्ति तु ॥

काही जण दगडांच्या वर्षावाने व धुळीच्या वर्षावाने हुसकावले जाऊन झाडाच्या सावलीत शिरतात; आणि मग ते पेटून उठतात।

Verse 55

द्रवन्ति च पुनस्तत्र दूतैश्चापि दृढं हताः ॥ भुवनेषु च घोरेषु पच्यन्ते ते दृढाग्निना ॥

आणि तेथे ते पुन्हा धावतात, दूतांकडून कठोरपणे मारले जातात; भयंकर लोकांत ते प्रचंड अग्नीने भाजले जातात।

Verse 56

वारिपूर्णं ततः कुम्भं शीतलं च जलं पुनः ॥ दियतां दियतां चेति ब्रुवते नः प्रसीदथ

मग पाण्याने भरलेला कुंभ आणि पुन्हा थंड पाणी (मागितले जाते); ते म्हणतात—“द्या, द्या,” आणि विनवतात—“आमच्यावर प्रसन्न व्हा।”

Verse 57

ततः पानीयरूपेण जलं तप्तं तु दीयते ॥ तेन दग्धाश्च आर्त्ताश्च क्रोशन्तश्च परस्परम्

नंतर पिण्याच्या पाण्याच्या बहाण्याने तप्त जल दिले जाते; त्याने ते दग्ध व व्याकुळ होऊन परस्परांना हाक मारत आक्रोश करतात.

Verse 58

आलिङ्ग्यालिङ्ग्य दुःखार्त्ताः केचित्तत्र पतन्ति वै ॥ तथान्ये क्षुधितास्तत्र हाहाभूतमचेतसः

दुःखाने व्याकुळ काही जण वारंवार एकमेकांना आलिंगन देऊन तिथेच कोसळतात; आणि इतर तिथे भुकेने तडफडून ‘हा हा’ म्हणत बेशुद्ध होतात.

Verse 59

अन्नानां च सुमिष्टानां भक्ष्याणां च विशेषतः ॥ पश्यन्ति राशिं तत्रस्थां सुगन्धां पर्वतोपमाम्

तेथे अन्नांचे—विशेषतः अतिगोड भक्ष्यांचे—सुगंधित, पर्वतासारखे भासणारे मोठे राशी ते पाहतात.

Verse 60

दधिक्षीररसांश्चैव कृसरान्पायसं तथा ॥ मधुमाधवपूर्णानि सुरामैरेयकस्य च

आणि (ते) दही व दुधाचे रस, कृसर व पायसही; मधु व माधवाने भरलेली पात्रे, तसेच सुरा व मैरेयकाने (भरलेली) पाहतात.

Verse 61

माध्वीकस्य च पानस्य सीधोर्जातीरसस्य च ॥ पानानि दिव्यानि सुगन्धीनि वै शीतलानिच

आणि माध्वीक पेय, सीधु तसेच जाती-रसही; ती पेये दिव्य, सुगंधी आणि शीतल असतात.

Verse 62

गोरसस्य च पानानि भाजनानि च नित्यशः ॥ तपोऽर्जितानि दिव्यानि तिष्ठन्ति सुकृतात्मनाम्

गोरसाचे पेय व पात्रेही नित्य असतात; तपाने मिळविलेले दिव्य पदार्थ सुकृतात्म्यांसाठी सदैव सिद्ध राहतात।

Verse 63

भोजनेषु च सर्वेषु स्त्रियः कान्ता मनोहराः ॥ गृहीतकुम्भमणिकाः सर्वाभरणभूषिताः

सर्व भोजनसमारंभांत कान्ता व मनोहर स्त्रिया—कुंभ व मणि धारण करून—सर्व अलंकारांनी भूषित होऊन उभ्या राहतात।

Verse 64

फलानि कुण्डहस्ताश्च पात्रहस्तास्तथापराः ॥ सुमनःपाद्यहस्ताश्च अदीना परमाङ्गनाः

काहींच्या हातात फळे व कुंडे, काहींच्या हातात पात्रे; काहींच्या हातात पुष्पे व पाद्यजल—अशा श्रेष्ठ स्त्रिया दैन्यरहित असतात।

Verse 65

अन्नदानरताश्चैव भोजयन्ति सहस्रशः ॥ नूपुरोज्वलपादाश्च तिष्ठन्ति च मनोहराः

अन्नदानात रत असणारे हजारोंना भोजन घालतात; पायांवरील नूपुर उजळून ते मनोहरपणे उभे राहतात।

Verse 66

उपस्थाप्य महायोग्यमत्र काले च योषितः ॥ ब्रुवन्ति सर्वास्ताश्चैव तस्यां तस्य च दक्षिणाः

नियत काळी महायोगीला उपस्थित करून तेथील सर्व स्त्रिया बोलतात; आणि त्या प्रसंगी प्रत्येकास अनुरूप अशी दक्षिणाही सांगितली जाते।

Verse 67

पापाशया निष्कृतिकाः सर्वदानविवर्जिताः ॥ परापवादनिरताः पापैर्बद्धकथानकाः

ते पापाशययुक्त, प्रायश्चित्तविहीन आणि सदैव दानरहित आहेत। परनिंदा करण्यात रत; त्यांची कथनं पापाने बांधलेली असतात।

Verse 68

निर्लज्जा गृहका देया याचितुं मनसा हिताः ॥ सुलभानि न दत्तानि विभवे सति लौकिके

ते घरात निर्लज्ज होते आणि मनाने मागण्यास तत्पर असत. लौकिक विभव असूनही जे सहज देता येई, तेही त्यांनी दिले नाही.

Verse 69

पानीयमथ काष्ठानि यद्यन्नं सुखमागतम् ॥ तेन वध्याः भवन्तो वै यातनाभिरनेकशः

जर पाणी, काष्ठ किंवा अन्न तुम्हाला कष्टाविना मिळाले, तर त्याबद्दल (कर्तव्यभंगामुळे) तुम्ही खरोखरच अनेक यातनांनी दंडनीय होता.

Verse 70

निघ्नन्तश्च हसन्तश्च दूताः निष्ठुरवादिनः ॥ भोभो कृतघ्ना लुब्धाश्च परदाराभिमर्शकाः

मारत-हसत ते दूत निष्ठुर वचन बोलतात—“अरे अरे! कृतघ्नांनो, लोभ्यांनो, आणि परस्त्रीचा अपमान करणाऱ्यांनो!”

Verse 71

कर्मणां च क्षयो जातः संसारे यदि पच्यते ॥ विमुक्ताश्चेह लोकात्तु जनिष्यथ सुदुर्गताः

जेव्हा कर्मांचा क्षय उत्पन्न होऊन तो संसाऱ्यातच ‘पचतो’ (भोगला जातो), तेव्हा या लोकातून सुटून तुम्ही अत्यंत दुर्दशेत जन्म घ्याल.

Verse 72

वृत्तस्था भुञ्जते हेमांश्चातुर्वर्ण्यान्विशेषतः ॥ ततः सत्यरता शान्ता दयावन्तः सुधार्मिकाः

सदाचारात स्थित होऊन ते समृद्धीचा उपभोग करतात, विशेषतः चातुर्वर्ण्यात. त्यातून सत्यनिष्ठ, शांत, दयाळू व धर्मनिष्ठ जन उत्पन्न होतात.

Verse 73

इह विश्राम्य ते धीराः किञ्चित्कालं सहानुगाः ॥ गच्छन्ति परमं स्थानं पृथिव्यां वा महत्कुले

इथे काही काळ विश्रांती घेऊन ते धीर पुरुष अनुचरांसह परम स्थानास जातात; किंवा पृथ्वीवर महान कुळात जन्म घेतात.

Verse 74

बहुसुन्दरनारीके समृद्धे सुसमाहिताः ॥ अजयन्त तथा क्षान्ताः प्राप्स्यन्ति परमां गतिम्

अनेक सुंदर स्त्रियांने समृद्ध अशा वातावरणात जे सुस्थिर व संयमी आहेत—वासनांनी अजय व क्षमाशील—ते परम गती प्राप्त करतील.

Verse 75

चूषयित्वा तु तान्सर्वांस्ते च तस्मिन्नगोत्तमे ॥ विसृजन्ति क्षितिं यावदास्थिभूतान्नरांस्तथा

त्यांना सर्वांना शोषून घेऊन ते त्या श्रेष्ठ पर्वतावर, हाडेच उरलेल्या त्या मनुष्यांनाही, शेवटपर्यंत, जमिनीवर फेकून देतात.

Verse 76

कालज्ञश्च कृतज्ञश्च सत्यवादी दृढव्रतः ॥ प्रेतनाथ महाभाग धर्मराज नमोऽस्तु ते

आपण काळज्ञ व कृतज्ञ आहात; आपण सत्यवादी व दृढव्रती आहात. हे प्रेतनाथ, हे महाभाग, हे धर्मराज—आपल्याला नमस्कार असो.

Verse 77

तस्मात्त्वं सर्वदेवेषु चैको धर्मभृतां वरः ॥ कृतज्ञः सत्यवादी च सर्वभूतहिते रतः

म्हणून सर्व देवांमध्ये तूच एक धर्मधारकांचा श्रेष्ठ आहेस—कृतज्ञ, सत्यवक्ता आणि सर्वभूतांच्या हितात रत।

Verse 78

ततोऽहं त्वरितं नीतस्तेन दूतेन दर्शितः ॥ प्राप्तश्च परया प्रीत्या चित्रगुप्तनिवेशनम्

मग त्या दूताने मार्ग दाखवून मला त्वरेने नेले; आणि अत्यंत आदराने स्वागत होऊन मी चित्रगुप्ताच्या निवासस्थानी पोहोचलो।

Verse 79

वेणुयष्टिप्रहारैश्च प्रहरन्ति ततोऽधिकैः ॥ भग्ना भिन्ना विभिन्नाश्च तथा भग्नशिरोधराः

त्यानंतर ते बांबूच्या काठ्यांच्या प्रहारांनी अतिशय जोराने मारतात; (पीडित) तुटलेले, चुरडलेले, छिन्नभिन्न होतात आणि त्यांच्या मानाही तुटतात।

Verse 80

अथान्ये बहवस्तत्र बहुभिश्चापि दूतकैः ॥ कूटशाल्मलिमारोप्य लोहकण्टकसंवृताम्

मग तेथे इतरही अनेकांना अनेक दूतांनी कपटी शाल्मली वृक्षावर चढवले जाते, जो लोखंडी काट्यांनी वेढलेला असतो।

Verse 81

भो देव पाहि मुञ्चेति वदन्तः पुरुषं वचः ॥ यमदूता निरामर्षाः सूदयन्ति पुनः पुनः

‘हे देव, वाचवा, सोडा’ असे शब्द म्हणत मनुष्य विनवतो; पण यमदूत निर्दय होऊन त्याला पुन्हा पुन्हा मारतात।

Verse 82

माल्यानि धूपं गन्धाश्च नानारससमायुताः ॥ मनोहराश्च कान्ताश्च भूयिष्ठाश्च सहस्रशः

माळा, धूप व सुगंधी—नानाविध मधुर रसांनी युक्त—मनोहर व कांतीमय, हजारोंच्या संख्येने अतिशय विपुल होत्या।

Verse 83

कुलेषु सुदरिद्रेषु सञ्जाताः पापकर्मिणः ॥ पापैरनुगता घोरैर्मानुषं लोकमाश्रिताः

पापकर्म करणारे अत्यंत दरिद्र कुळांत जन्म घेतात; घोर पापांनी अनुगत होऊन ते मनुष्यलोकात प्रवेश करतात।