Adhyaya 117: The Thirty-Two Offenses: Rules of Purity and Proper Conduct in Worship

Verse 1

अथ द्वात्रिंशदपराधाः ॥ श्रीवराह उवाच ॥ शृणु भद्रे महाश्चर्यमाहारविधिनिश्चयम् ॥ आहारं चाप्यनाहारं तच्छृणुष्व वसुन्धरे ॥

आता बत्तीस अपराध (सांगितले जातात)। श्रीवराह म्हणाले—हे भद्रे, आहारविधीचा हा महान आश्चर्यकारक निर्णय ऐक; आणि हे वसुंधरे, आहार व अनाहार काय तेही ऐक।

Verse 2

भुञ्जानो याति चाश्नाति मम योगाय माधवि ॥ अशुभं कर्म कृत्वापि पुरुषो धर्ममाश्रितः ॥

हे माधवी! नियमाने भोजन करणारा पुरुष माझ्या योगासाठी चालतो व खातो; आणि अशुभ कर्म केले तरी जो पुरुष धर्माचा आश्रय घेतो, तो धर्माश्रित होतो।

Verse 3

आहारं चैव धर्मज्ञ उपभुञ्जीत नित्यशः ॥ सर्वे चात्रैव कर्मण्याः व्रीहयः शालयस्तथा ॥

धर्म जाणणाऱ्याने नित्य आहार ग्रहण करावा. येथे हे सर्व उपयोगास योग्य आहेत—व्रीही धान्य आणि शाली तांदूळही।

Verse 4

अकर्मण्यानि वक्ष्यामि येन भोज्यंति मां प्रति ॥ तेन वै भुक्तमार्गेण अपराधो महौजसः ॥

मी ते अयोग्य आचरण सांगतो, ज्यामुळे माझ्याप्रती अर्पित भोज्य भक्षण केले जाते; त्या भक्षणमार्गानेच महाबलवान असा गंभीर अपराध उत्पन्न होतो.

Verse 5

प्रथमं चापराधान्नं न रोचेत मम प्रियॆ ॥ भुक्त्वा तु परकीयान्नं तत्परस्तन्निवर्तनः ॥

प्रथम—अपराधयुक्त अन्न, हे माझ्या प्रिये, रुचिकर मानू नये. पण जर कोणी परक्याचे अन्न खाल्ले असेल, तर पुढे त्यापासून निवृत्त होण्यास तत्पर राहावे.

Verse 6

द्वितीयस्त्वपराधोऽयं धर्मविघ्नाय वै भवेत् ॥ गत्वा मैथुनसंयोगं यो नु मां स्पृशते नरः ॥

हा दुसरा अपराध आहे; तो निश्चयच धर्माला विघ्न करणारा ठरतो—जो पुरुष मैथुनसंयोग करून मला स्पर्श करतो.

Verse 7

तृतीयमपराधं तु कल्पयामि वसुंधरे ॥ दृष्ट्वा रजस्वलां नारीमस्माकं यः प्रपद्यते ॥

हे वसुंधरे, मी तिसरा अपराध सांगतो—जो रजस्वला स्त्रीला पाहूनही आमच्या समीप (पवित्र आचरणात) प्रवेश करतो.

Verse 8

चतुर्थमपराधं तु दृष्टं नैव क्षपाम्यहम् ॥ स्पृष्ट्वा तु मृतकं चैव असंस्कारकृतं तु वै ॥

चौथा अपराध—तो लक्षात आल्यावर—मी क्षमा करत नाही: मृतदेहाला स्पर्श करणे, तसेच विधिपूर्वक संस्कार न करता (असंस्कार) कर्म करणे.

Verse 9

पञ्चमं चापराधं च न क्षमामि वसुंधरे ॥ दृष्ट्वा तु मृतकं यस्तु नाचम्य स्पृशते तु माम् ॥

हे वसुंधरे, पाचवा अपराधही मी क्षमा करीत नाही: जो मृतदेह पाहून आचमन न करता मला स्पर्श करतो किंवा पूजेसाठी जवळ येतो।

Verse 10

सप्तमं चापराधं तु कल्पयामि वसुंधरे ॥ यस्तु नीलेन वस्त्रेण प्रावृतो मां प्रपद्यते ॥

हे वसुंधरे, मी सातवा अपराध सांगतो: जो निळ्या वस्त्राने आच्छादित होऊन माझ्या पूजेसाठी येतो।

Verse 11

अष्टमं चापराधं च कल्पयामि वसुंधरे ॥ ममैवार्च्छनकाले तु यस्त्वसमं प्रभाषते ॥

हे वसुंधरे, मी आठवा अपराध सांगतो: माझ्या पूजेच्या वेळी जो अयोग्य/असंगत बोलतो तो दोषी.

Verse 12

नवमं चापराधं तं न रोचामि वसुंधरे ॥ अविधानं तु यः स्पृष्ट्वा मामेव प्रतिपद्यते ॥

हे वसुंधरे, नववा अपराध मला रुचत नाही: जो अविधान (अशास्त्रीय विधी) करूनही मला पूजेसाठी येतो.

Verse 13

दशमश्चापराधोऽयं मम चाप्रियकारकः ॥ क्रुद्धस्तु यानि कर्माणि कुरुते कर्मकारकः ॥

हा दहावा अपराध असून तो मला अप्रिय आहे: क्रोधावस्थेत कर्म करणारा जे जे विधिकर्म करतो ते दोषकारक ठरते.

Verse 14

एकादशापराधं तु कल्पयामि वसुंधरे ॥ अकरण्यानि पुण्यानि यस्तु मामुपकल्पयेत् ॥

हे वसुंधरे! मी अकरावा अपराध सांगतो—जो माझ्यासाठी करावयास अयोग्य, म्हणजेच अनुचित किंवा अनधिकृत अशी ‘पुण्यकर्मे’ अर्पण करतो।

Verse 15

द्वादशं चापराधं तं कल्पयामि वसुंधरे ॥ यस्तु रक्तेन वस्त्रेण कौसुम्भेनोपगच्छति ॥

हे वसुंधरे! मी बारावा अपराध सांगतो—जो कौसुम्भ (कुसुंभ) रंगाने रंगविलेले लाल वस्त्र परिधान करून पूजेसाठी माझ्याकडे येतो।

Verse 16

त्रयोदशं चापराधं कल्पयामि वसुंधरे ॥ अन्धकारे च मां देवि यः स्पृशेत कदाचन ॥

हे वसुंधरे! मी तेरावा अपराध सांगतो—हे देवी, जो कोणीही अंधारात कधीही मला स्पर्श करील।

Verse 17

चतुर्द्दशापराधं तु कल्पयामि वसुंधरे ॥ यस्तु कृष्णेन वस्त्रेण मम कर्माणि कारयेत् ॥

हे वसुंधरे! मी चौदावा अपराध सांगतो—जो काळे वस्त्र परिधान करून माझी कर्मे/अनुष्ठाने करवितो।

Verse 18

अपराधं पञ्चदशं कल्पयामि वसुंधरे ॥ अधौतेन तु वस्त्रेण यस्तु मामुपकल्पयेत् ॥

हे वसुंधरे! मी पंधरावा अपराध सांगतो—जो न धुतलेल्या वस्त्राने माझ्यासाठी अर्पण/उपचार करतो।

Verse 19

अपराधं सप्तदशं कल्पयामि वसुंधरे ॥ यस्तु मात्स्यानि मांसानि भक्षयित्वा प्रपद्यते ॥

हे वसुंधरे, मी सतरावा अपराध ठरवितो—जो मासे व मांस खाऊन भक्तीने माझ्याकडे येतो।

Verse 20

अष्टादशापराधं च कल्पयामि वसुंधरे ॥ जालपादं भक्षयित्वा यस्तु मामुपसर्पति ॥

हे वसुंधरे, मी अठरावा अपराधही ठरवितो—जो जालपाद खाऊन माझ्याकडे येतो।

Verse 21

एकोनविंशापराधं कल्पयामि वसुंधरे ॥ यस्तु मे दीपकं स्पृष्ट्वा मामेव प्रतिपद्यते ॥

हे वसुंधरे, मी एकोणिसावा अपराध ठरवितो—जो माझा दीप स्पर्श करून मग माझ्या पूजेसाठी माझ्याकडे येतो।

Verse 22

विंशकं चापराधं तं कल्पयामि वरानने ॥ श्मशानं यस्तु वै गत्वा मामेव प्रतिपद्यते ॥

हे वरानने, मी तो विसावा अपराध ठरवितो—जो स्मशानात जाऊन मग माझ्या पूजेसाठी माझ्याकडे येतो।

Verse 23

एकविंशापराधं तं कल्पयामि वसुंधरे ॥ पिण्याकं भक्षयित्वा तु यो मामेवाभिगच्छति ॥

हे वसुंधरे, मी तो एकविसावा अपराध ठरवितो—जो पिण्याक (तेलखळी) खाऊन माझ्याकडे येतो।

Verse 24

द्वाविंशं चापराधं तं कल्पयामि प्रिये सदा ॥ यस्तु वाराहमांसानि प्रापणेनोपपादयेत् ॥

हे प्रिये, मी यास सदैव बाविसावा अपराध मानते—जो कोणी खरेदी‑विक्रीने वराह‑मांस मिळवून अर्पण करील।

Verse 25

अपराधं त्रयोविंशं कल्पयामि वसुंधरे ॥ सुरां पीत्वा तु यो मर्त्यः कदाचिदुपसर्पति ॥

हे वसुंधरे, मी तेवीसावा अपराध ठरविते—जो मर्त्य सुरा (मद्य) पिऊन कधीही माझ्याजवळ/पूजेस येतो।

Verse 26

अपराधं चतुर्विंशं कल्पयामि वसुंधरे ॥ यः कुसुम्भं च मे शाकं भक्षयित्वोपचक्रमे ॥

हे वसुंधरे, मी चोवीसावा अपराध मानते—जो कुसुम्भ व माझे शाक (साग) खाऊन मग पूजा आरंभ करतो।

Verse 27

अपराधं पञ्चविंशं कल्पयामि वसुंधरे ॥ परप्रावरणेनैव यस्तु मामुपसर्पति ॥

हे वसुंधरे, मी पंचवीसावा अपराध ठरविते—जो दुसऱ्याचे आवरण/वस्त्र परिधान करून माझ्याजवळ येतो।

Verse 28

सप्तविंशं चापराधं कल्पयामि गुणान्विते ॥ उपानहौ च प्रपदे तथा वापीं च गच्छति

हे गुणान्विते, मी सत्तावीसावा अपराध मानते—जो पादत्राणे घालून प्रपद (पवित्र स्थळ) येथे जातो आणि तसेच विहीर/वापीला जातो।

Verse 29

अपराधं त्वष्टविंशं कल्पयामि गुणान्विते ॥ शरीरं मर्द्दयित्वा तु यो मामाप्नोति माधवि

हे गुणसंपन्ने माधवी! मी अठ्ठाविसावा अपराध असा ठरवितो—जो अनुचित रीतीने शरीर चोळून/मर्दन करून मग माझ्याजवळ येतो।

Verse 30

एकोनविंशापराधो न स स्वर्गेषु गच्छति ॥ अजीर्णेन समाविष्टो यस्तु मामुपगच्छति

एकोणिसावा अपराध असा की तो स्वर्गलोकांस जात नाही—जो अजीर्णाने ग्रस्त होऊन माझ्याजवळ येतो।

Verse 31

त्रिंशकं चापराधं तं कल्पयामि यशस्विनि ॥ गन्धपुष्पाण्यदत्त्वा तु यस्तु धूपं प्रयच्छते

हे यशस्विनी! मी तो तिसावा अपराध मानतो—जो गंध व पुष्प न अर्पिता धूप अर्पण करतो।

Verse 32

एकत्रिंशं चापराधं कल्पयामि मनस्विनि ॥ विना भेर्यादिशब्देन द्वारस्योद्धाटनं मम

हे मनस्विनी! मी एकतीसावा अपराध असा ठरवितो—भेरी इत्यादी वाद्यध्वनीशिवाय माझे द्वार उघडणे।

Verse 33

महापराधं जनीयाद्द्वात्रिंशं तं मम प्रिये ॥ अन्यच्च शृणु वक्ष्यामि दृढव्रतमनुत्तमम्

हे प्रिये! बत्तीसावा हा महाअपराध आहे असे जाण. आणखी ऐक—मी अनुपम दृढव्रत सांगतो।

Verse 34

कृत्वा चावश्यकं कर्म मम लोकं च गच्छति ॥ नित्ययुक्तश्च शास्त्रज्ञो मम कर्मपरायणः

आवश्यक कर्तव्यकर्म करून तो माझ्या लोकास जातो; जो नित्य संयमी, शास्त्रज्ञ आणि माझ्या विहित कर्मांत परायण असतो।

Verse 35

अहिंसापरमश्चैव सर्वभूतदया परः ॥ सामान्यश्च शुचिर्दक्षो मम नित्यं पथि स्थितः

ज्याच्यासाठी अहिंसा सर्वोच्च आहे आणि जो सर्वभूतांवर दयाळू आहे—समभावी, शुद्ध, दक्ष—तो नित्य माझ्या मार्गावर स्थित असतो।

Verse 36

निगृह्य चेन्द्रियग्राममपराधविवर्जितः ॥ उदारो धार्मिकश्चैव स्वदारेषु सुनिष्ठितः

इंद्रियसमूह आवरून, अपराधरहित—उदार, धार्मिक आणि स्वतःच्या दांपत्यधर्मात दृढ निष्ठावान असतो।

Verse 37

आचार्यभक्ता देवेषु भक्ता भर्तरि वत्सला ॥ संसारेष्वपि वर्तन्ती गच्छन्ती त्वग्रतो यदि

ती आचार्यभक्त, देवपूजेत भक्त आणि पतीवर वात्सल्य ठेवणारी असेल—संसारात वावरूनही मर्यादेने आचरण करणारी—तर ती प्रस्थान केल्यास तुमच्या पुढे जाते।

Verse 38

मम लोकस्थिताऽ सा वै भर्त्तारं प्रसमीक्षते॥ पुरुषो यदि मद्भक्तः स्त्रियां त्यक्त्वा च गच्छति॥

माझ्या लोकात स्थित ती स्त्री खरोखरच पतीकडे पाहत राहते. जर एखादा पुरुष माझा भक्त होऊन एखाद्या स्त्रीला त्यागून निघून जातो,

Verse 39

स ततोऽत्र प्रतीक्षेत भार्यां भर्त्तरि वत्सलाम्॥ अन्यच्च ते प्रवक्ष्यामि कर्मणां कर्म चोत्तमम्॥

मग तो येथे पतीवर प्रेम करणाऱ्या, पतीस वत्सल अशा पत्नीची तो प्रतीक्षा करावी. आणि मी तुला पुढेही सांगतो—कर्मांमध्ये जे उत्तम कर्म आहे ते.

Verse 40

ऋषयो मां न पश्यन्ति मम कर्मपथे स्थिताः॥ द्रष्टव्या मम लोकेषु ऋषयोऽपि वरानने॥

माझ्या कर्मपथावर स्थित असूनही ऋषी मला पाहत नाहीत. पण माझ्या लोकांत, हे सुन्दरमुखी, ऋषीही दर्शनास येतात.

Verse 41

किं पुनर्मानुषा ये च मम कर्मव्यवस्थिताः॥ अन्यदेवेषु ये भक्ताः मूढा वै पापचेतसः॥

मग मनुष्यांची तर काय कथा, जे माझ्या विधीनुसार कर्मात स्थित आहेत. जे अन्य देवांत भक्त आहेत ते खरेच मोहग्रस्त, पापवृत्तीचे मन असलेले आहेत.

Verse 42

मम मायाविमूढास्तु न प्रपद्यन्ति माधवि॥ मां तु ये वै प्रपद्यन्ते मोक्षकामा वसुन्धरे॥

माझ्या मायेमुळे विमूढ झालेले, हे माधवी, माझी शरण येत नाहीत. पण जे माझी शरण येतात, हे वसुंधरे, ते मोक्षाची इच्छा करणारे आहेत.

Verse 43

तानहं भावसंसिद्धान्बुद्ध्वा संविभजामि वै॥ येन त्वं परया शक्त्या धारितासि मया धरे॥

त्यांना भावसिद्ध झालेले असे जाणून मी निश्चयच (फल/अनुग्रह) विभागून देतो—हे धरे, त्या परम शक्तीनेच तू माझ्याद्वारे धारण केली आहेस.

Verse 44

तेनेदं कथितं देवि आख्यानं धर्मसंयुतम्॥ पिशुनाय न दातव्यं न च मूर्खाय माधवि॥

हे देवी, धर्मसंयुक्त हे आख्यान मी सांगितले. हे माधवी, ते पिशुनास देऊ नये, तसेच मूर्खासही देऊ नये.

Verse 45

ततो न चोपदिष्टाय न शठाय प्रदापयेत॥ नादीक्षिताय दातव्यं नोपसर्प्याय यत्नतः॥

म्हणून ज्याला योग्य रीतीने उपदेश दिलेला नाही, तसेच जो शठ आहे, त्याला हे देऊ नये. जो दीक्षित नाही आणि जो यत्नपूर्वक जवळ आला नाही, त्यालाही देऊ नये.

Verse 46

एतत्ते कथितं देवि मम धर्मं महौजसम्॥ सर्वलोकहितार्थाय किमन्यत्परिपृच्छसि॥

हे देवी, सर्व लोकांच्या हितासाठी माझा महाप्रभावी धर्म तुला सांगितला आहे. आता तू आणखी काय विचारतेस?

Verse 47

षष्ठं तं चापराधं वै न क्षमामि वसुंधरे॥ ममार्चनस्य काले तु पुरीषं यस्तु गच्छति॥

हे वसुंधरे, तो सहावा अपराध मी क्षमा करीत नाही: माझ्या अर्चनेच्या वेळी जो विष्ठोत्सर्गासाठी जातो.

Verse 48

षोडशं त्वपराधानां कल्पयामि वरानने ॥ स्वयमन्नं तु यो ह्ययादज्ञानादपि माधवि ॥

हे वरानने, अपराधांपैकी सोळावा मी सांगतो. हे माधवी, अज्ञानाने जरी कोणी एकट्यानेच अन्न सेवन केले (विधी/वाटणी न पाळता), तरी ते अपराधात गणले जाते.

Verse 49

अपराधेषु षड्विंशं कल्पयामि वसुन्धरे ॥ नवान्नं यस्तु भक्षेत न देवान्न पितॄन् यजेत् ॥

हे वसुंधरे, अपराधांतील सव्वीसावा हा—जो नवे शिजविलेले अन्न खातो, त्याने देवपूजा व पितृतर्पणादी कर्मांची उपेक्षा करू नये।

Verse 50

शास्त्रज्ञः कुशलश्चैव मम कर्मपरायणः ॥ चातुर्वर्ण्यस्य मे भद्रे सन्मार्गेषु व्यवस्थितः ॥

शास्त्रज्ञ व कुशल, आणि माझ्या विहित कर्मांत तत्पर—हे भद्रे—चातुर्वर्ण्याशी संबंधित सन्मार्गांत स्थिर राहावे।

Verse 51

शठाय च न दातव्यं नास्तिकाय न माधवि ॥ वर्जयित्वा भागवतं मम कर्मपरायणम् ॥

हे माधवी, शठ (कपटी) व नास्तिक यांना दान देऊ नये; परंतु जो भागवत भक्त माझ्या विहित कर्मांत तत्पर आहे, त्याला अपवादाने दान योग्य आहे।