Adhyaya 114: The Varāha Incarnation and Pṛthivī’s Inquiries on Ritual Procedure and Devotional Outcomes

Verse 1

अथ श्रीवराहावतारः ॥ श्रीवराह उवाच ॥ संस्तूयमानो भगवान्मुनिभिर्मन्त्रवादिभिः ॥ तुष्टो नारायणो देवः केशवः परमो विभुः ॥

आता श्रीवराहावताराचे वर्णन। श्रीवराह म्हणाले—मंत्रविद् मुनींनी स्तुती केलेला भगवान नारायण, देव केशव, परम विभू, प्रसन्न झाला।

Verse 2

ततो ध्यानं समास्थाय दिव्यं योग्यं च माधवः ॥ मधुरं स्वरमास्थाय प्रत्युवाच वसुन्धराम् ॥

त्यानंतर माधव दिव्य व योगयुक्त ध्यानात स्थित होऊन, मधुर स्वर धारण करून, वसुंधरा (पृथ्वी) हिला प्रत्युत्तर देऊ लागला।

Verse 3

तव देवि प्रियार्थाय भक्त्या यं त्वं व्यवस्थिताः ॥ कारयिष्यामि ते सर्वं यत्ते हृदि व्यवस्थितम् ॥

हे देवी, तुझ्या प्रियार्थासाठी—भक्तीने तू दृढ निश्चयाने स्थित असल्याने—तुझ्या हृदयात जे ठरले आहे ते सर्व मी तुझ्यासाठी पूर्ण करीन।

Verse 4

अहं त्वां धारयिष्यामि सशैलवनकाननाम् ॥ ससागरां ससरितं सप्तद्वीपसमन्विताम् ॥

मी तुला धारण करीन—पर्वत, वन व काननांसह; सागर व नद्यांसह; सप्तद्वीपांनी युक्त।

Verse 5

एवमाश्वासयित्वा तु वसुधां स च माधवः ॥ रूपं संकल्पयामास वाराहं सुमहौजसम् ॥

अशा रीतीने वसुधेला धीर देऊन, माधवाने अत्यंत महापराक्रमी वाराह-रूपाचा संकल्प केला।

Verse 6

षट् सहस्राणि चोच्छ्रायो विस्तारेण पुनस्त्रयः ॥ एवं नवसहस्राणि योजनानां विधाय च ॥

त्याची उंची सहा सहस्र योजना होती आणि विस्ताराने पुन्हा तीन (सहस्र); अशा प्रकारे नऊ सहस्र योजनांचे परिमाण ठरले।

Verse 7

वामया दंष्ट्रया गृह्य उज्जहार च मेदिनीम् ॥ सपर्वतवनाकारां सप्तद्वीपां सपत्तनाम् ॥

डाव्या दंष्ट्रेने पृथ्वीला धरून त्याने मेदिनीला वर उचलले—पर्वत-वनांच्या आकारांसह, सप्तद्वीप व नगर-निवासांसह।

Verse 8

नगा विलग्नाः पतिताः केचिद्विज्ञानसंश्रिताः ॥ शोभन्ते च विचित्राङ्गमेघाः सन्ध्यागमे यथा ॥

काही पर्वत चिकटलेले, काही पडलेले; ज्ञानास आश्रय करून ते शोभून दिसतात—जसे संध्याकाळी विविध रूपांचे मेघ।

Verse 9

चन्द्रनिर्मलसङ्काशा वराहमुखसंस्थिताः ॥ शोभन्ते चक्रपाणेश्च मृणालं कर्दमे यथा ॥

चंद्राच्या निर्मळतेसारखे उजळ, वराहाच्या मुखावर स्थित ते शोभतात—जसे चिखलात कमळतंतू—चक्रधारीवर।

Verse 10

तस्यामेव तु कालस्य परिमाणं युगेषु च ॥ एकसप्ततिके कल्पे कर्दमोऽयं प्रजापतिः ॥

त्याच काळात, आणि युगांच्या कालपरिमाणानुसार, एकाहत्तराव्या कल्पात हा कर्दम प्रजापती मानला जातो।

Verse 11

ततः पृथिव्या देवश्च भगवान्विष्णुरव्ययः ॥ अन्योन्याभिमताश्चैव वाराहे कल्प उत्तमे ॥

मग पृथ्वीच्या बाबतीत देव—भगवान विष्णू, अव्यय—तिच्याशी परस्पर अनुकूल झाले; हे उत्तम वाराहकल्पात सांगितले आहे।

Verse 12

सा गौः स्तुवति तं चैव पुराणं परमाव्ययम् ॥ योगेन परमेनैव शरणं चैव गच्छति

ती गौ-रूपिणी (पृथ्वी) त्याची स्तुती करते आणि परम, अव्यय पुराणाचेही पठण करते; आणि केवळ परम योगानेच शरण जाते।

Verse 13

आधारः कीदृशो देव उपयोगश्च कीदृशः ॥ कालेकाले च देवेश कर्मणश्चापि कीदृशः

हे देवा! आधार (आश्रय) कसा असावा आणि उपयोग/विधी कसा आहे? तसेच काळोवेळी, हे देवेश, कोणत्या प्रकारचे कर्म (अनुष्ठान) करावे?

Verse 14

कीदृशी पश्चिमा सन्ध्या कीदृशी ह्यर्धबाह्यतः ॥ शेषाः समानास्त्वा देव ये तु कर्माणि कुर्वते

पश्चिम संध्या (सायंसंध्या) कशी आहे, आणि ‘अर्ध-बाह्य’ अवस्थेच्या दृष्टीने ती कशी मानली जाते? हे देवा, उरलेले तपशील समान आहेत; जे कर्म करतात त्यांच्याविषयी सांगा.

Verse 15

किंनु संस्थापने देव आवाहनविसर्जने ॥ अगुरुं गन्धधूपं च प्रमाणं गृह्यते कथम्

मग, हे देवा! स्थापना तसेच आवाहन-विसर्जनात अगुरु, गंध आणि धूप यांचे योग्य प्रमाण कसे घ्यावे?

Verse 16

कथं पाद्यं च गृह्णाति स्नापनालेपनानि च ॥ कथं दीपश्च दातव्यः कन्दमूलफलानि च

पाद्य (पाय धुण्याचे जल) तो कसा स्वीकारतो, आणि स्नान व लेपन कसे करावे? तसेच दीप कसा अर्पण करावा, आणि कंद-मूळ-फळे कशी समर्पित करावीत?

Verse 17

आसनं शयनं चैव किङ्कर्म्मापि विधीयते ॥ कथं पूजादि कर्त्तव्यं प्राणास्तत्र च वै कति

आसन व शयनही विधीत ठरविले आहेत काय, आणि कोणती परिचर्या (किङ्कर्म) करावी? पूजा इत्यादी कशी करावी, आणि तेथे ‘प्राण’ किती मानले जातात?

Verse 18

पश्चिमापूर्वसन्ध्यायां किं पुण्यं चापि तत्र वै ॥ शरदि कीदृशं कर्म शिशिरे कर्म कीदृशम्

सायंकाळ व प्रातःकाळच्या संध्योपासनेत खरोखर किती पुण्य मिळते? आणि शरदृतूत कोणते कर्म योग्य, तसेच शिशिर/हिवाळ्यात कोणते कर्म योग्य?

Verse 19

यानि तत्रोपभोग्यानि पुष्पाणि च फलानि च ॥ कर्मण्यास्ते अकर्मण्या ये च शास्त्रबहिष्कृताः

तेथे (पूजेत) कोणती फुले व फळे उपभोग/अर्पणास योग्य आहेत? कोणती कर्मात ग्राह्य आणि कोणती अकार्य—तसेच जी शास्त्रांनी वर्ज्य ठरविली आहेत?

Verse 20

किं कर्मणा भोगवता तावद्गच्छति माधवम् ॥ कथं कर्म न चान्नेषु अतिगच्छति कीदृशम्

भोगासहित कोणत्या प्रकारच्या कर्माने मनुष्य माधवापर्यंत (प्राप्तीपर्यंत) पोहोचतो? आणि अन्न-नैवेद्याच्या बाबतीत कर्म कसे अतिरेक होत नाही—त्याची योग्य मर्यादा कशी?

Verse 21

अर्च्चायाः किं प्रमाणं तु स्थापनाṃ चापि कीदृशम् ॥ परिमाणं कथं देव उपवासश्च कीदृशः

अर्चा (प्रतिमा) याचे योग्य प्रमाण काय, आणि तिची स्थापना कशी असावी? हे देव, परिमाण कसे ठरवावे, आणि उपवास कोणत्या प्रकारचा विहित आहे?

Verse 22

पीतकं शुक्लरक्तं वा कथं गृह्णाति वाससाम् ॥ तेषां तु कानि वस्त्राणि यैर्हितं प्रतिपद्यते

पिवळे, पांढरे किंवा लाल—वस्त्रे कशी स्वीकारावीत? आणि कोणती वस्त्रे अशी आहेत की ज्यांद्वारे योग्य हित/फल प्राप्त होते?

Verse 23

केषु लोकेषु गच्छन्ति मधुपर्कस्य भक्षणात् ॥ स्तवे परमकालेऽपि तव भक्तस्य माधव

मधुपर्काचे भक्षण केल्याने ते कोणत्या लोकांना जातात? आणि हे माधव, परमकाळीही तुझ्या भक्ताचे फळ काय होते?

Verse 24

किम्प्रमाणं तु दातव्यं मधुपर्कसमन्वितम् ॥ कानि मांसानि ते देव फलं शाकस्य कीदृशः

मधुपर्कासह किती प्रमाण द्यावे? हे देव, कोणती मांसें योग्य आहेत, आणि शाकभक्षण/अर्पणाचे फळ कसे असते?

Verse 25

प्रापणेष्वपि युज्येत कर्म शास्त्रसमायुतम् ॥ आहूतस्य च मन्त्रेण आगते धर्मवत्सल

प्राप्ती/ग्रहणाच्या बाबतीतही शास्त्रसमन्वित कर्म करावे. आणि मंत्राने आमंत्रित केलेला आला असता, हे धर्मवत्सल, …

Verse 26

केन मन्त्रविधानॆन प्राशनं ते प्रदीयते ॥ व्रतस्य चोपचारेषु अर्च्चयित्वा यथाविधि

कोणत्या मंत्रविधानाने तुला प्राशन (भोजनग्रहण) अर्पिले जाते? आणि व्रताच्या उपचारांत यथाविधी अर्चना करून…

Verse 27

केऽत्र भुञ्जन्ति तद्देव सर्वशुद्धिकरं परम् ॥ ये तु एकाशिनो देवमुपसर्पन्ति माधवम्

हे देव, येथे त्या परम सर्वशुद्धिकर पदार्थाचे भक्षण कोण करतात? आणि जे एकभोजनी होऊन देव माधवाजवळ येतात…

Verse 28

तेषां तु का गतिर्देव तव मार्गानुसारिणाम् ॥ व्रतं कृत्वा यथोक्तेन येऽभिगच्छन्ति माधवम्

हे देव! तुझ्या मार्गाचे अनुसरण करणाऱ्यांची गती काय? जे यथोक्त व्रत करून माधवाला शरण जातात.

Verse 29

तेषां तु का गतिर्देव तव भक्तिं प्रकुर्वताम् ॥ कृच्छ्रसांतपने कृत्वा येऽभिगच्छन्ति माधवम्

हे देव! तुझी भक्ती करणाऱ्यांची गती काय? जे कृच्छ्र-सांतपन तप करून माधवाला शरण जातात.

Verse 30

कां गतिं ते प्रपद्यन्ते तव कर्मपरायणाः ॥ वाय्वाहारं ततः कृत्वा कृष्णं समधिगच्छति

तुझ्या सेवाकर्मात परायण असलेले कोणती गती प्राप्त करतात? नंतर वाय्वाहार (वायू-आहार) करून कृष्णाला प्राप्त होतो.

Verse 31

तेषां तु का गतिः कृष्ण तव भक्तौ व्यवस्थिताः ॥ अक्षारलवणं कृत्वा येऽभिगच्छन्ति चाच्युतम्

हे कृष्ण! तुझ्या भक्तीत स्थिर असलेल्यांची गती काय? जे अक्षार-लवण व्रत करून अच्युताला शरण जातात.

Verse 32

कां गतिं ते प्रपद्यन्ते तव कर्मानुसारिणः ॥ कृत्वा पयोव्रतं चैव येऽभिगच्छन्ति चाच्युतम् ॥

तुझ्या विधानानुसार चालणारे कोणती गती प्राप्त करतात? जे पयोव्रत करून अच्युताला शरण जातात.

Verse 33

ते कां गतिं प्रपद्यन्ते नरा ये व्रतक॑रिणः ॥ दत्त्वा गवाह्निकं चैव ये प्रपद्यन्ति माधवम् ॥

जे नर व्रतपालन करतात, गवाह्निक-दान करून मग माधवाचे शरण घेतात, ते कोणती गति प्राप्त करतात?

Verse 34

कां गतिं ते प्रपद्यन्ते तव भक्त्या व्यवस्थिताः ॥ उञ्छवृत्तिं समास्थाय येऽभिगच्छन्ति माधवम् ॥

जे तुझ्या भक्तीत स्थिर आहेत, उञ्छवृत्तीचा आश्रय घेऊन माधवाकडे जातात, ते कोणती गति प्राप्त करतात?

Verse 35

कां गतिं ते प्रपद्यन्ते नरा भिक्षोपजीविनः ॥ गृहस्थधर्मं कृत्वा वै येऽभिगच्छन्ति माधवम् ॥

जे नर भिक्षेवर उपजीविका करतात आणि गृहस्थधर्म करून माधवाकडे जातात, ते कोणती गति प्राप्त करतात?

Verse 36

काँल्लोकांस्ते प्रपद्यन्ते तव क्षेत्रेषु ये मृताः ॥ कृत्वा पञ्चातपं चैव माधवाय प्रयच्छति ॥

जे तुझ्या क्षेत्रांत मृत्युमुखी पडतात ते कोणते लोक प्राप्त करतात? आणि जो पञ्चातप करून त्याचे फळ माधवाला अर्पण करतो, तो काय प्राप्त करतो?

Verse 37

कां गतिं वै परायान्ति ये तु पञ्चातपे मृताः ॥ कण्ठशय्यां समासाद्य ये प्रपश्यन्ति चाच्युतम् ॥

जे पञ्चातप तपात मृत्युमुखी पडतात ते खरोखर कोणती गति प्राप्त करतात? आणि जे कण्ठशय्येचा आश्रय घेऊन अच्युताचे दर्शन करतात, ते काय प्राप्त करतात?

Verse 38

तेषां तु का गतिर्देव कण्ठशय्यां समाश्रिताः ॥ आकाशशयनं कृत्वा ये प्रपद्यन्ति चाच्युतम् ॥

हे देव! कण्ठशय्या-व्रताचा आश्रय घेणाऱ्यांची काय गति होते? आणि आकाशशयन करून अच्युताची शरण जाणाऱ्यांची काय गति आहे?

Verse 39

तेषां तु का गतिः कृष्ण तव भक्तिपरायणाः ॥ गोव्रजे शयनं कृत्वा ये प्रपद्यन्ति केशवम् ॥

हे कृष्ण! तुझ्या भक्तीत परायण असणाऱ्यांची काय गति होते? आणि गोव्रजात शयन करून केशवाची शरण जाणाऱ्यांची काय गति आहे?

Verse 40

तेषां तु का गतिर्ब्रह्मंस्तव भक्तिपथे स्थिताः ॥ शाकाहारं ततः कृत्वा येऽभिगच्छन्ति चाच्युतम् ॥

हे ब्रह्मन्! तुझ्या भक्तिपथावर स्थित असणाऱ्यांची काय गति होते? आणि नंतर शाकाहार करून अच्युताकडे जाणाऱ्यांची काय गति आहे?

Verse 41

तेषां तु का गतिर्देव कणभक्षास्तु ये नराः ॥ पञ्चगव्यं ततः पीत्वा येऽभिगच्छन्ति माधवम् ॥

हे देव! कणभक्ष (कणकण अन्नावर निर्वाह) करणाऱ्या नरांची काय गति होते? आणि नंतर पञ्चगव्य पिऊन माधवाकडे जाणाऱ्यांची काय गति आहे?

Verse 42

तेषां तु का गतिर् देव ये नरा यावकाशिनः ॥ आहारं गोमयं कृत्वा येऽभिगच्छन्ति केशवम् ॥

हे देव! जे यावक (जव) वर निर्वाह करतात त्या नरांची काय गति होते? आणि गोमयाला आहार करून केशवाकडे जाणाऱ्यांची काय गति आहे?

Verse 43

नारायण गतिस्तेषां कीदृशोऽत्र विधिः स्मृतः ॥ सक्तुं वै भक्षयित्वा तु ये प्रपद्यन्ति चाच्युतम् ॥

त्यांची गति नारायणच सांगितली आहे; येथे कोणता विधी स्मरणात आहे? म्हणजे जे सक्तू (भाजलेल्या धान्याचे पीठ) खाऊन अच्युताला शरण जातात।

Verse 44

तेषां तु का गतिर् देव तव कर्मपरायणाः ॥ शिरसा दीपकं कृत्वा येऽभिगच्छन्ति केशवम् ॥

हे देव! तुझ्या कर्मविधींमध्ये परायण असलेल्या त्यांची काय गति आहे, जे डोक्यावर दीप ठेवून केशवाकडे जातात?

Verse 45

ते गतिं कां प्रपद्यन्ते तव चिन्तापरायणाः ॥ अश्माशनं व्रतं कृत्वा ये प्रपद्यन्ति नित्यशः ॥

जे तुझ्या चिंतनात परायण आहेत, ते कोणती गति प्राप्त करतात—जे दगडावर भोजन करण्याचे व्रत करून नित्य तुझ्या शरण येतात?

Verse 46

तेषां तु का गतिर् देव तव भक्तिपरायणाः ॥ भक्षयित्वा तु दूर्वां ये प्रपद्यन्ते मनीषिणः ॥

हे देव! तुझ्या भक्तीत परायण त्यांची काय गति आहे—जे विचारशील दूर्वा गवत खाऊन तुझ्या शरण येतात?

Verse 47

तेषां तु का गतिर् देव स्वधर्मगुणचारिणः ॥ जानुभ्यां प्रतिपद्यन्ते तव प्रीत्या च माधव ॥

हे देव! स्वधर्म व गुणांनुसार आचरण करणाऱ्यांची काय गति आहे, जे हे माधव! तुझ्या प्रेमामुळे गुडघ्यांवर चालत तुझ्याकडे येतात?

Verse 48

तेषां तु का गतिर् देव तन्ममाचक्ष्व पृच्छतः ॥ उत्तानशयनं कृत्वा धारयन्ति हि दीपिकाम् ॥

हे देवा! मी विचारतो—जे पाठीवर उत्तान शयन करून दीपिका धारण करतात, त्यांची गती (गंतव्य) काय?

Verse 49

ते यान्ति कां गतिं देव कथ्यते या च शाश्वती ॥ जानुभ्यां दीपकं कृत्वा केशवाय प्रपद्यते ॥

हे देवा! जी शाश्वत म्हणून कथिली आहे ती कोणती गती त्यांना मिळते—जे गुडघ्यांवर (सरकत/चालत) दीप अर्पून केशवाला शरण जातात?

Verse 50

तेषां तु का गतिर् देव कथ्यते चैव शाश्वती ॥ अवाङ्मुखस्तु भूत्वा वै यः प्रपद्येज्जनार्द्दनम् ॥

हे देवा! जो अधोमुख होऊन जनार्दनाला शरण जातो, त्याची शाश्वत गती काय?

Verse 51

भगवन् का गतिस्तस्य अवाक्शिरसि शायिनः ॥ पुत्रदारगृहं चैव मुक्त्वा योऽनुप्रपद्यते ॥

हे भगवन्! जो डोके खाली करून पडलेला आहे आणि पुत्र, पत्नी व घर सोडून अनुगमन करून शरण जातो—त्याची गती काय?

Verse 52

का गतिस्तस्य सिद्धा तु कथयस्व सुरोत्तम ॥ भाषितोऽसि मया ह्येवं सर्वलोकसुखावहम्

हे सुरोत्तम! त्या सिद्ध पुरुषाची निश्चित (सिद्ध) गती काय ते सांगावे; कारण सर्व लोकांच्या हितास कारणीभूत असे मी तुम्हांस असे निवेदन केले आहे।

Verse 53

गमनागमनं चैव त्वत्प्रसन्नेन माधव ॥ त्वं ज्ञाता त्वं पिता चैव सर्वधर्मविनिश्चयः

हे माधव! जाणे-येणे हेही तुमच्या प्रसन्न कृपेवरच अवलंबून आहे. तुम्हीच ज्ञाता, तुम्हीच पिता, आणि सर्व धर्मांचा निर्णायकही तुम्हीच आहात.

Verse 54

भस्माकुलेषु निक्षिप्य कथं चाग्नौ प्रपद्यते ॥ कां गतिं प्रतिपद्यन्ते त्वद्भक्ता जलमास्थिताः

भस्माच्या ढिगाऱ्यांत टाकल्यावर अग्नीत (संस्काररूपे) प्रवेश कसा होईल? आणि जे तुमचे भक्त जलात प्रविष्ट होतात, ते कोणती गती प्राप्त करतात?

Verse 55

त्वत्क्षेत्रसंस्थितो वापि तन्ममाचक्ष्व पृच्छतः ॥ स्मरण पुत्र ते कृष्ण यैस्तु नाम प्रकीर्त्यते

किंवा जो तुमच्या क्षेत्रात निवास करतो, त्याबद्दलही मला—विचारणाऱ्यास—सांगावे. हे कृष्ण, हे पुत्र! जे स्मरणपूर्वक तुमचे नामकीर्तन करतात, त्यांना कोणते फळ मिळते?

Verse 56

नमो नारायणेत्युक्त्वा तेषां वै का गतिर्भवेत् ॥ उद्यतेष्वपि शस्त्रेषु हन्यमाना रणे नराः

‘नमो नारायण’ असे उच्चारल्यावर, खरोखर त्यांची कोणती गती होते? रणात शस्त्रे उगारलेली असतानाही जे मनुष्य मारले जातात…

Verse 57

नामप्रकीर्तनात्तेषां कीदृशी तु गतिर्भवेत् ॥ अहं शिष्या च दासी च तव भक्त्या व्यवस्थिताः

त्यांच्या नामकीर्तनामुळे त्यांना कोणती गती प्राप्त होते? मी तुमच्या भक्तीत स्थिर—तुमची शिष्या आणि दासीही आहे.

Verse 58

रहस्यं धर्मसंयुक्तं तन्ममाचक्ष्व माधव ॥ एवं तत्परमं गुह्यं मम प्रीत्या जगद्गुरो

हे माधवा! धर्मसंयुक्त ते रहस्य मला सांग. हे जगद्गुरो! माझ्या प्रीत्यर्थ ते परम गुह्य तत्त्व प्रकट कर.

Verse 59

एवं हि धार्यमाणा सा पृथिवी सागरान्विता ॥ वर्षाणां च सहस्रं हि वज्रदंष्ट्रेण साधुना

अशा रीतीने सागरांसह ती पृथ्वी धारण केली जात होती; आणि वज्रासारख्या दंष्ट्रा असलेल्या त्या साधूने (वराहाने) ती हजार वर्षे वाहिली.

Verse 60

वसन्ते कीदृशं कर्म ग्रीष्मे किं कर्म कारयेत् ॥ प्रावृट्काले च किं कर्म वर्षान्ते किञ्च कारयेत्

वसंतात कोणते कर्म करावे? ग्रीष्मात कोणते कर्म करवावे? पावसाळ्यात कोणते कर्म, आणि पावसाच्या शेवटी कोणते करावे?

Verse 61

कानि कर्म्माणि कुर्वीत तव भक्तस्य भोजनात् ॥ यस्तु तं प्रापणं देव न च दोषप्रसादिकम्

तुमच्या भक्ताच्या भोजनाबाबत कोणती कर्मे करावीत? पण हे देव! जो तो ‘प्रापण’ करतो, ते दोष-निवारण किंवा प्रसादनरूप नाही.

Verse 62

कां गतिं ते प्रपद्यन्ते तव कर्मपरायणाः ॥ तव क्षेत्रेषु वैकुण्ठ ये तु प्राणान्विमुञ्चते

जे तुझ्यासाठी केलेल्या कर्मांत तत्पर आहेत, ते कोणती गती प्राप्त करतात? आणि हे वैकुंठा! जे तुझ्या क्षेत्रांत प्राण सोडतात, त्यांची कोणती गती होते?

Verse 63

तेषां तु का गतिर् देव शिरसा दीपधारणात् ॥ ये हि नित्यं पयः पीत्वा तव चिन्ताव्यवस्थिताः

हे देव! जे मस्तकी दीप धारण करतात त्यांची गती काय?—जे नित्य दूध प्राशन करून तुझ्या चिंतनात स्थिर राहतात.

Verse 64

अतस्त्वयैव वक्तव्यो योगसाङ्ख्यविनिश्चयः ॥ त्वां भजंश्च गते जीवे मधुपर्कसमन्वितम्

म्हणून योग व सांख्य यांचा निश्चित निर्णय तूच सांगावा. आणि प्राण निघताना जो मधुपर्कविधीसह तुझे भजन करतो, तो (ते फळ प्राप्त करतो).

Verse 65

केषु द्रव्येषु संयुक्तं मधुपर्कं प्रदीयते ॥ के तु कर्मगुणास्तस्य मधुपर्कस्य माधव

हे माधव! मधुपर्क कोणकोणत्या द्रव्यांच्या संयोगाने अर्पण करतात? आणि त्या मधुपर्काचे कर्मफल व गुण कोणते?