Adhyaya 106: The Significance and Rite of Donating the ‘Curd-Cow’ (Dadhidhenudāna)

Verse 1

अथ दधिधेनुदान माहात्म्यम् ॥ होतोवाच ॥ दधिधेनोर्महाराज विधानं शृणु सांप्रतम् ॥ अनुलिप्ते महीभागे गोमयेन नराधिप

आता ‘दधिधेनु’ दानाचे माहात्म्य। होतृ म्हणाला—हे महाराज, आता दधिधेनुचे विधान ऐका। हे नराधिप, गोमयाने लिंपलेल्या भूमिभागावर…

Verse 2

गोचर्ममात्रं तु पुनः पुष्पप्रकरशोभिते ॥ कुशैरास्तीर्य वसुधां कृष्णाजिनकुशोत्तरीम्

पुन्हा गोचर्माएवढे स्थान पुष्पसमूहांनी शोभवावे; भूमीवर कुश पसरून, त्यावर कृष्णाजिन व त्यावर कुश ठेवावा।

Verse 3

दधिकुम्भं तु संस्थाप्य सप्तधान्यचयोपरि ॥ चतुर्थांशेन वत्सं तु सौवर्णं मुखमण्डितम्

सात धान्यांच्या राशीवर दधीचा कुंभ स्थापावा; आणि चतुर्थांश-प्रमाणाने सुवर्णमय, मुखमंडित वत्स तयार करावा।

Verse 4

आच्छाद्य वस्त्रयुग्मेन पुष्पगन्धैस्तु पूजिताम् ॥ ब्राह्मणाय कुलीनाय साधुवृत्ताय धीमते

दोन वस्त्रांनी आच्छादून व पुष्प-गंधांनी पूजून, कुलीन, सद्वृत्त व धीमान ब्राह्मणास (हे दान) अर्पण करावे।

Verse 5

क्षमादिगुणयुक्ताय दद्यत्तां दधिधेनुकाम् ॥ पुच्छदेशोपविष्टस्तु मुद्रिकाकर्णभूषणैः

क्षमादि गुणांनी युक्त अशा व्यक्तीस ‘दधी-धेनू’ दान द्यावी. ती पुच्छप्रदेशी अलंकारयुक्त, मुद्रिका व कर्णभूषणांनी शोभवून अर्पण करावी.

Verse 6

पादुकोपानहौ छत्रं दत्त्वा मन्त्रिममं पठेत् ॥ दधिक्राव्णेति मन्त्रेण दद्याद्धेनुं सुपूजिताम्

पादुका, जोडे व छत्र दान करून हा मंत्र पठावा. ‘दधिक्राव्ण…’ या मंत्राने विधिपूर्वक पूजिलेली धेनू दान द्यावी.

Verse 7

एवं दधिमयीं धेनुं दत्त्वा राजर्षिसत्तम ॥ एकाहारी दिनं तिष्ठेद्दध्ना च नृपनन्दन

अशा रीतीने दधिमयी धेनू दान करून, हे राजर्षिश्रेष्ठा, एकवेळ भोजन करून एक दिवस राहावे; हे नृपनंदना, त्या भोजनात दहीही असावे.

Verse 8

यजमानो वसेद्राजंस्त्रिरात्रं च द्विजोत्तमः ॥ दीयमानां प्रपश्यन्ति ते यान्ति परमं पदम्

हे राजन्, यजमानाने तीन रात्री तेथे निवास करावा, तसेच श्रेष्ठ द्विजानेही. जे लोक ते दान होताना पाहतात, ते परम पदास जातात.

Verse 9

य इदं शृणुयाद्भक्त्या श्रावयेद्वापि मानवः ॥ सोऽश्वमेधफलं प्राप्य विष्णुलोकं च गच्छति

जो मनुष्य हे भक्तीने ऐकतो किंवा इतरांना ऐकवतो, तो अश्वमेधयज्ञाचे फळ प्राप्त करून विष्णुलोकास जातो.