Adhyaya 101: The Eulogy and Procedure of the ‘Rasadhenu’ (Sugarcane-Juice Cow) Donation

Verse 1

अथ रसधेनुदानमाहात्म्यम् ॥ होतॊवाच ॥ रसधेनुविधानं ते कथयामि समासतः ॥ अनु्लिप्ते महीपृष्ठे कृष्णाजिनकुशास्तरे

आता रसधेनुदानाचे माहात्म्य. होतृ म्हणाला—मी तुला रसधेनूचे विधान संक्षेपाने सांगतो: लेपन केलेल्या भूमीवर, कृष्णाजिन व कुशाच्या आसनावर.

Verse 2

रसस्य तु घटं राजन् सम्पूर्णं त्वैक्षवस्य तु ॥ तद्वत्ससङ्कल्पयेत्प्राज्ञश्चतुर्थांशेन वत्सकम् ॥

हे राजन्, ऊसाच्या रसाने घट पूर्ण भरावा; आणि प्राज्ञाने त्यानुसार चौथ्या भागाच्या प्रमाणात वासरूही घडवावे.

Verse 3

तुरीयांशेन वत्सं तु तत्पार्श्वे स्थापयेत्सुधीः ॥ इक्षुदण्डमयाः पादा रजतस्य खुरैर्युताः ॥

चतुर्थांश प्रमाण मानून ज्ञानी पुरुषाने वासराला तिच्या बाजूस ठेवावे. त्याचे पाय ऊसकांडाचे असावेत व खुर चांदीचे असावेत.

Verse 4

एवं कार्या रसैर्धेनुरिक्षुपादसमन्विता ।

अशा प्रकारे रसांनी ‘रसधेनू’ तयार करावी, जी ऊसपायांनी युक्त असेल.

Verse 5

सुवर्णशृङ्गाभरणा वस्त्रपुच्छा घृतस्तनी ॥ पुष्पकम्बलसंयुक्ता शर्करामुखजिह्वका ॥

तिचे शिंग सुवर्णाभरणांनी भूषित असावे, शेपूट वस्त्राचे असावे आणि थन तुपाचे असावेत. ती पुष्पकंबलयुक्त असावी व तिचे मुख व जिह्वा साखरेचे असावेत.

Verse 6

दन्ताः फलमयास्तस्याः पृष्ठं ताम्रमयं शुभम् ॥ पुष्परोमां तु राजेन्द्र मुक्ताफलकृतेक्षणाम् ॥

तिचे दात फळांचे असावेत आणि तिची शुभ पाठ तांब्याची असावी. हे राजेंद्र, तिचे ‘रोम’ फुलांचे असावेत आणि डोळे मोत्यांनी घडविलेले असावेत.

Verse 7

सप्तव्रीहिसमायुक्तां चतुर्दिक्षु च दीपिताम् ॥ सर्वोपस्करसयुक्तां सर्वगन्धादिवासिताम् ॥

ती सात प्रकारच्या व्रीही/धान्यांसह युक्त असावी, चारही दिशांना दीपांनी प्रकाशित असावी, सर्व आवश्यक उपस्करांनी संपन्न असावी आणि सर्व सुगंधांनी सुवासित असावी.

Verse 8

चत्वारि तिलपात्राणि चतुर्दिक्षु निवेशयेत् ॥ सर्वलक्षणयुक्ताय श्रोत्रियाय कुटुम्बिने ॥

चारही दिशांना तिळाची चार पात्रे ठेवावीत; नंतर सर्वलक्षणयुक्त अशा श्रोत्रिय गृहस्थास दान द्यावे।

Verse 9

रसधेनुः प्रदातव्या स्वर्गकामेन नित्यदा ॥ दाता स्वर्गमवाप्नोति सर्वपापविवर्जितः ॥

स्वर्गाची इच्छा असणाऱ्याने नित्य रसधेनूचे दान करावे; दाता सर्व पापांपासून मुक्त होऊन स्वर्ग प्राप्त करतो।

Verse 10

दीयमानां तु पश्यन्ति ते च यान्ति परां गतिम् ॥ धेनुं च पूजयित्वाग्रे गन्धधूपस्रगादिभिः ॥

दान दिले जात असताना जे पाहतात तेही परम गतीस जातात. आणि प्रथम गंध, धूप, माळा इत्यादींनी धेनूची पूजा करून,

Verse 11

पूर्वोक्तैरेव मन्त्रैस्तु ततस्तां प्रार्थयेत्सुधीः ॥ प्रार्थनापूर्वकं भक्त्या द्विजाग्र्याय निवेदयेत् ॥

त्यानंतर पूर्वोक्त मंत्रांनीच सुज्ञ पुरुषाने प्रार्थना करावी; आणि विनयपूर्वक भक्तीने श्रेष्ठ द्विजास अर्पण करावे।

Verse 12

दशपूर्वान्परांश्चैव आत्मानं चैकविंशकम् ॥ प्रापयेत्परमं स्थानं स्वर्गान्नावर्त्तते पुनः ॥

तो दहा पूर्वजांना व पुढील पिढ्यांनाही, आणि स्वतःला एकविसावा मानून, परम स्थानास पोहोचवितो; स्वर्ग प्राप्त झाल्यावर पुन्हा परत येत नाही।

Verse 13

एषा ते कथिता राजन् रसधेनुरनुत्तमा ॥ ददस्व च महाराज परं स्थानमवाप्नुहि ॥

हे राजन्, ही अनुपम ‘रसधेनु’ तुला सांगितली आहे। हे महाराज, हिचे दान कर आणि परम स्थान प्राप्त कर।

Verse 14

य इदं पठते नित्यं शृणुयादथ भक्तितः ॥ सर्वपापविनिर्मुक्तो विष्णुलोके महीयते ॥

जो हे नित्य पठतो किंवा भक्तिभावाने ऐकतो, तो सर्व पापांपासून मुक्त होऊन विष्णुलोकात मान पावतो.

Verse 15

दाता च ग्राहकश्चैव एककालमभोजनः ॥ सोमपानफलं तस्य सर्वत्र तु फलं भवेत् ॥

दाता आणि ग्रहिता—दोघेही जर एक वेळ अभोजन (उपवास) करतील, तर त्या कर्माचे फळ सोमपानफळासमान होते; आणि ते फळ सर्वत्र प्राप्त होते.