HomeUpanishadsYogatattvaVerse 25
Previous Verse
Next Verse

Verse 25

Yogatattva

लययोगश्चित्तलयः कोटिशः परिकीर्तितः । गच्छंस्तिष्ठन्स्वपन्भुञ्जन्ध्यायेन्निष्कलमीश्वरम् ॥

स एव लययोगः स्याद्धठयोगमतः शृणु । यमश्च नियमश्चैव आसनं प्राणसंयमः ॥

प्रत्याहारो धारणा च ध्यानं भ्रूमध्यमे हरिम् । समाधिः समतावस्था साष्टाङ्गो योग उच्यते ॥

लय-योगः चित्त-लयः कोटि-शः परि-कीर्तितः । गच्छन् तिष्ठन् स्वपन् भुञ्जन् ध्यायेत् निष्कलम् ईश्वरम् ॥

सः एव लय-योगः स्यात् हठ-योगम् अतः शृणु । यमः च नियमः च एव आसनम् प्राण-संयमः ॥

प्रत्याहारः धारणा च ध्यानम् भ्रू-मध्यमे हरिम् । समाधिः समता-अवस्था स-अष्टाङ्गः योगः उच्यते ॥

layayogaś cittalayaḥ koṭiśaḥ parikīrtitaḥ | gacchaṁs tiṣṭhan svapan bhuñjan dhyāyen niṣkalam īśvaram ||

sa eva layayogaḥ syād haṭhayogam ataḥ śṛṇu | yamaś ca niyamaś caiva āsanaṁ prāṇasaṁyamaḥ ||

pratyāhāro dhāraṇā ca dhyānaṁ bhrūmadhyame harim | samādhiḥ samatāvasthā sāṣṭāṅgo yoga ucyate ||

लययोग म्हणजे चित्ताचा लय; तो असंख्य प्रकारांनी सांगितला आहे. चालताना, उभे राहताना, झोपताना किंवा भोजन करतानाही निष्कल, निरुपाधिक ईश्वराचे ध्यान करावे; हाच लययोग. आता हठयोग ऐक—यम-नियम, आसन, प्राणसंयम; प्रत्याहार, धारणा, भ्रूमध्यस्थ हरिचे ध्यान; आणि समत्वरूप समाधी—यालाच अष्टांग योग म्हणतात.

Laya-yoga, the dissolution of the mind, is proclaimed in countless ways. Whether walking, standing, sleeping, or eating, one should meditate on the partless (attribute-less) Lord. That indeed is laya-yoga. Therefore listen to haṭha-yoga: yama and niyama, posture, restraint of the breath; withdrawal (of the senses), concentration, and meditation on Hari in the middle of the eyebrows; samādhi, the state of equanimity—this is called the yoga of eight limbs.

Moksha (through cittalaya leading to samādhi)Mahavakya: Indirect: supports realization implied by mahāvākyas (identity of Ātman and Brahman) by prescribing mind-dissolution and samādhi as preparatory/confirmatory means.Krishna YajurvedaChandas: Mixed; predominantly anuṣṭubh-style śloka (post-Vedic metrical verse)