Verse 23

Yagyavalkya

Sanskrit (Devanagari)

यस्य स्त्री तस्य भोगेच्छा निस्त्रीकस्य क्व भोगभूः । स्त्रियं त्यक्त्वा जगत्त्यक्तं जगत्त्यक्त्वा सुखी भवेत् ॥२३॥

Padapatha (Word Split)

यस्य । स्त्री । तस्य । भोग-इच्छा । निः-स्त्रीकस्य । क्व । भोग-भूः । स्त्रियम् । त्यक्त्वा । जगत् । त्यक्तम् । जगत् । त्यक्त्वा । सुखी । भवेत् ।

IAST Transliteration

yasya strī tasya bhogecchā nistrīkasya kva bhogabhūḥ | striyaṃ tyaktvā jagat tyaktaṃ jagat tyaktvā sukhī bhavet ||23||

Translation

ज्याच्याकडे स्त्री आहे त्याच्यात भोगेच्छा असते; जो स्त्रीरहित, त्याला भोगाची भूमी कुठे? स्त्रीचा त्याग केला की जगाचा त्याग होतो; जगाचा त्याग केला की मनुष्य सुखी होतो।

Academic Translation

He who has a woman has the desire for enjoyment; for one without a woman, where is the ground for enjoyment? Having abandoned woman, the world is abandoned; having abandoned the world, one becomes happy.

Verse Context

• Saṃnyāsa and nivṛtti-mārga (withdrawal from sense-enjoyment)
• Mahavakya: Indirect: frames renunciation as a supportive condition for stable abidance in mahāvākya realization (e.g., ‘ahaṃ brahmāsmi’) by reducing vāsanā-driven extroversion.
• Yajur
• Chandas: Anuṣṭubh (śloka)