HomeUpanishadsSitaVerse 33
Previous Verse
Next Verse

Verse 33

Sita

वैखानसऋषेः पूर्वं विष्णोर्वाणी समुद्भवेत् । त्रयीरूपेण सङ्कल्प्य वैखानसऋषेः पुरा । उदितो यादृशः पूर्वं तादृशं शृणु मेऽखिलम् । शश्वद्ब्रह्ममयं रूपं क्रियाशक्तिरुदाहृता । साक्षाच्छक्तिर्भगवतः स्मरणमात्ररूपा—आविर्भावप्रादुर्भावात्मिका; निग्रहानुग्रहरूपा; भगवत्सहचारिणी; अनपायिनी; अनवरतसहाश्रयिणी; उदितानुदिताकारा; निमेषोन्मेष-सृष्टि-स्थिति-संहार-तिरोधान-अनुग्रहादि-सर्वशक्तिसामर्थ्यात् साक्षाच्छक्तिरिति गीयते ॥३२–३४॥

वैखानस-ऋषेः । पूर्वम् । विष्णोः । वाणी । समुद्भवेत् । त्रयी-रूपेण । सङ्कल्प्य । वैखानस-ऋषेः । पुरा । उदितः । यादृशः । पूर्वम् । तादृशम् । शृणु । मे । अखिलम् । शश्वत् । ब्रह्म-मयम् । रूपम् । क्रिया-शक्तिः । उदाहृता । साक्षात् । शक्तिः । भगवतः । स्मरण-मात्र-रूपा । आविर्भाव-प्रादुर्भाव-आत्मिका । निग्रह-अनुग्रह-रूपा । भगवत्-सहचारिणी । अनपायिनी । अनवरत-सह-आश्रयिणी । उदित-अनुदित-आकारा । निमेष-उन्मेष । सृष्टि-स्थिति-संहार-तिरोधान-अनुग्रह-आदि । सर्व-शक्ति-सामर्थ्यात् । साक्षात्-शक्तिः । इति । गीयते ।

vaikhānasaṛṣeḥ pūrvaṃ viṣṇor vāṇī samudbhavet | trayīrūpeṇa saṅkalpya vaikhānasaṛṣeḥ purā | udito yādṛśaḥ pūrvaṃ tādṛśaṃ śṛṇu me’khilam | śaśvad brahmamayaṃ rūpaṃ kriyāśaktir udāhṛtā | sākṣācchaktir bhagavataḥ smaraṇamātrarūpā—āvirbhāvaprādurbhāvātmikā; nigrahānugraharūpā; bhagavatsahacāriṇī; anapāyinī; anavaratasahāśrayiṇī; uditānudītākārā; nimeṣonmeṣa-sṛṣṭi-sthiti-saṃhāra-tirodhāna-anugrahādi-sarvaśaktisāmarthyāt sākṣācchaktir iti gīyate ||32–34||

वैखानस ऋषीच्या पूर्वी विष्णूची वाणी उद्भवते. ती त्रयी-वेदरूपाने संकल्पित होऊन, वैखानस ऋषीच्या आधीच, आरंभी जशी प्रकट झाली—ते सर्व माझ्याकडून ऐक. तिचे रूप सदैव ब्रह्ममय आहे; तिला क्रिया-शक्ती असे म्हटले आहे. तीच भगवंताची साक्षात् शक्ती म्हणून गायी जाते—स्मरणमात्ररूपा, आविर्भाव-प्रादुर्भावस्वरूपा, निग्रह व अनुग्रह-रूपा, भगवत्सहचारिणी, अनपायिनी, अनवरत सहाश्रयिणी, उदित व अनुदित अशा दोन्ही आकारांची; आणि निमेष-उन्मेषासारख्या क्षणात सृष्टी, स्थिती, संहार, तिरोधान व अनुग्रह इत्यादी सर्व शक्तींचे सामर्थ्य असल्यामुळे तिला साक्षात् शक्ती म्हणतात.

Same as Sita.32 (the passage is repeated verbatim): Before the Vaikhānasa seer, Viṣṇu’s speech arises, conceived as the threefold Veda; its ever-Brahmanic form is called the power of action, and it is praised as the Lord’s direct power—manifesting as mere remembrance, as restraint and grace, inseparable and ever-abiding, competent for creation, maintenance, dissolution, concealment, and grace as in the blinking and opening of the eye.

Śakti (kriyā-śakti) as Brahman’s operative power; īśvara-śakti and manifestationMahavakya: Indirect; no explicit mahāvākya, but provides a theistic-śakti framework for śruti’s authorityAtharvaChandas: Prose mixed with śloka (post-Vedic)