Verse 3
Kshurika
वेदतत्त्वार्थविहितं यथोक्तं हि स्वयंभुवा । निःशब्दं देशमास्थाय तत्रासनमवस्थितः ॥
कूर्मोऽङ्गानीव संहृत्य मनो हृदि निरुध्य च । मात्राद्वादशयोगेन प्रणवेन शनैः शनैः ॥
पूरयेत्सर्वमात्मानं सर्वद्वारं निरुध्य च । उरोमुखकटिग्रीवं किञ्चिद्भूदयमुन्नतम् ॥
प्राणान्सन्धारयेत्तस्मिन्नासाभ्यन्तरचारिणः । भूत्वा तत्र गतः प्राणः शनैरथ समुत्सृजेत् ॥२-५॥
वेद-तत्त्व-अर्थ-विहितम् । यथा-उक्तम् । हि । स्वयं-भुवा । निः-शब्दम् । देशम् । आस्थाय । तत्र । आसनम् । अवस्थितः ॥
कूर्मः । अङ्गानि-इव । संहृत्य । मनः । हृदि । निरुध्य । च । मात्रा-द्वादश-योगेन । प्रणवेन । शनैः । शनैः ॥
पूरयेत् । सर्वम् । आत्मानम् । सर्व-द्वारम् । निरुध्य । च । उरः-मुख-कटि-ग्रीवम् । किञ्चित् । भू-उदयम् । उन्नतम् ॥
प्राणान् । सन्धारयेत् । तस्मिन् । नासा-अभ्यन्तर-चारिणः । भूत्वा । तत्र । गतः । प्राणः । शनैः । अथ । समुत्सृजेत् ॥२-५॥
veda-tattvārtha-vihitaṁ yathoktaṁ hi svayaṁbhuvā | niḥśabdaṁ deśam āsthāya tatrāsanam avasthitaḥ ||
kūrmo ’ṅgānīva saṁhṛtya mano hṛdi nirudhya ca | mātrā-dvādaśa-yogena praṇavena śanaiḥ śanaiḥ ||
pūrayet sarvam ātmānaṁ sarva-dvāraṁ nirudhya ca | uro-mukha-kaṭi-grīvaṁ kiñcid bhūdayam unnatam ||
prāṇān sandhārayet tasmin nāsābhyantara-cāriṇaḥ | bhūtvā tatra gataḥ prāṇaḥ śanair atha samutsṛjet ||2–5||
हेच तेच विधान—वेदतत्त्वार्थानुसार, स्वयंभूने सांगितलेल्या नियमाने निःशब्द स्थानी जाऊन आसनात स्थिर बसावे. कासवासारखे अवयव आवरून मन हृदयात रोखावे. प्रणवासह द्वादश-मात्रा-योगाने हळूहळू संपूर्ण आत्मभाव भरून सर्व द्वारे निरुद्ध ठेवावीत. उर, मुख, कटी व ग्रीवा किंचित वर ठेवून, नासिकेच्या अंतर्भागात चालणाऱ्या प्राणांना तेथे धारण करावे. मग प्राण तेथे पोहोचल्यावर, हळूहळू त्यास सोडावे॥२-५॥
Same as Kshurika.2 (the input repeats mantras 2–5): As prescribed in accordance with the reality and meaning of the Veda, as stated by the Self-born: having resorted to a soundless place, seated in posture; withdrawing the limbs like a tortoise and restraining the mind in the heart; with the twelvefold measure joined to the praṇava, gradually; one should fill the whole self, restraining all the gates; keeping chest, face, waist, and neck slightly raised; holding the breaths moving within the interior of the nose; then, the breath having gone there, one should slowly release it.