Verse 19

Kshurika

Sanskrit (Devanagari)

छिद्यते ध्यानयोगेन सुषुम्नैका न छिद्यते । योगनिर्मलधारेण क्षुरेणानलवर्चसा ॥ छिन्देन्नाडीशतं धीरः प्रभावादिह जन्मनि । जातीपुष्पसमायोगैर्यथा वास्यति तैतिलम् ॥१८–१९॥

Padapatha (Word Split)

छिद्यते । ध्यान-योगेन । सुषुम्ना । एका । न । छिद्यते । योग-निर्मल-धारेण । क्षुरेण । अनल-वर्चसा । छिन्देत् । नाडी-शतम् । धीरः । प्रभावात् । इह । जन्मनि । जाती-पुष्प-समायोगैः । यथा । वास्यति । तैल-तिलम् ।

IAST Transliteration

chidyate dhyānayogena suṣumnāikā na chidyate | yoganirmaladhāreṇa kṣureṇānalavarcāsā || chindennāḍīśataṃ dhīraḥ prabhāvād iha janmani | jātīpuṣpasamāyogair yathā vāsyati tailatilam ||18–19||

Translation

ध्यान-योगाने नाड्यांचे प्रवाह छिन्न होतात; केवळ सुषुम्ना एकटीच न छिन्न राहते. योगाने निर्मळ धार असलेला, अग्निसमान तेजस्वी क्षुर जसा—तसा साधन करून धीर पुरुष या जन्मातच त्याच्या प्रभावाने शंभर नाड्या छेदो; जसे जाईच्या फुलांच्या संसर्गाने तीळतेल सुगंधित होते.

Academic Translation

By the yoga of meditation (dhyāna-yoga) [the nāḍīs] are cut; the suṣumnā alone is not cut. With the razor—whose edge is purified by yoga and whose brilliance is like fire—the steadfast one should cut a hundred nāḍīs by its power here in this very life, just as sesame-oil is perfumed by contact with jasmine flowers.

Verse Context

• Moksha (liberation) through yogic purification of the subtle channels (nāḍī-śuddhi) and ascent via suṣumnā
• Mahavakya: Indirect: supports realization implied by Atharva-veda mahāvākya ‘ayam ātmā brahma’ by prescribing yogic purification conducive to nondual insight.
• Atharva
• Chandas: Mixed/irregular (Upaniṣadic yogic verse; not strictly Vedic chandas)