Verse 23

Kaivalya

Sanskrit (Devanagari)

न पुण्यपापे मम नास्ति नाशो न जन्म देहेन्द्रियबुद्धिरस्ति । न भूमिरापो न च वह्निरस्ति न चानिलो मेऽस्ति न चाम्बरं च ॥२३॥

Padapatha (Word Split)

न । पुण्य-पापे । मम । न । अस्ति । नाशः । न । जन्म । देह-इन्द्रिय-बुद्धिः । अस्ति । न । भूमिः । आपः । न । च । वह्निः । अस्ति । न । च । अनिलः । मे । अस्ति । न । च । अम्बरम् । च ।

IAST Transliteration

na puṇyapāpe mama nāsti nāśo na janma dehendriyabuddhir asti | na bhūmir āpo na ca vahnir asti na cānilo me ’sti na cāmbaram ca ||

Translation

माझ्यासाठी ना पुण्य आहे ना पाप; ना नाश आहे, ना जन्म। देह, इंद्रिये आणि बुद्धीही नाहीत। ना पृथ्वी आहे, ना जल, ना अग्नी; माझ्यासाठी ना वायू आहे, ना आकाशही।

Academic Translation

For me there are neither merit nor demerit; there is no destruction; there is no birth; there is no body, senses, or intellect. There is neither earth nor water, nor is there fire; nor is there air for me, nor ether as well.

Verse Context

• Asaṅgatva (non-attachment) and pañca-bhūta-ātīta Ātman; negation of karma and embodiment (neti-neti)
• Mahavakya: Reinforces ‘Tat Tvam Asi’ by stripping away upādhis to reveal identity with the element-transcending Brahman; also supports ‘Aham Brahmāsmi’ via first-person realization beyond karma.
• Atharva
• Atharva-veda (Kaivalya Upaniṣad; śākhā attribution uncertain in received tradition) Shakha
• Chandas: Anuṣṭubh-like śloka (common post-Vedic metrical form in Upaniṣadic verses)