Verse 41

Brahmavidya

Sanskrit (Devanagari)

ब्रह्मणो हृदयस्थानं कण्ठे विष्णुः समाश्रितः । तालुमध्ये स्थितो रुद्रो ललाटस्थो महेश्वरः ॥४१॥

Padapatha (Word Split)

ब्रह्मणः । हृदय-स्थानम् । कण्ठे । विष्णुः । समाश्रितः । तालु-मध्ये । स्थितः । रुद्रः । ललाट-स्थः । महा-ईश्वरः ॥४१॥

IAST Transliteration

brahmaṇo hṛdayasthānaṃ kaṇṭhe viṣṇuḥ samāśritaḥ | tālumadhye sthito rudro lalāṭastho maheśvaraḥ ||41||

Translation

ब्रह्माचे अधिष्ठान हृदयात आहे. कंठात विष्णु प्रतिष्ठित; तालूच्या मध्यभागी रुद्र स्थित; आणि ललाटावर महेश्वर विराजमान आहेत.

Academic Translation

The seat of Brahman is in the heart. In the throat Viṣṇu is established; in the middle of the palate Rudra is situated; on the forehead is Maheśvara.

Verse Context

• Brahman; internalization of deities (antar-yāga) and subtle-body loci
• Mahavakya: Indirect—supports realization of Brahman as the inner reality (contextual to ‘ahaṃ brahmāsmi’/‘tat tvam asi’ as contemplative assimilation rather than a direct mahāvākya).
• Atharva
• Chandas: Anuṣṭubh (śloka)